مجله دانشگاه علوم پزشکی گرگان
سال:1404 | دوره:27 | شماره:2 |تعداد مقالات:10

1 بیماران نجات یافته از سکته مغزی از عوارض متعدد حرکتی رنج می برند که لازمه بهبود این عوارض استمرار در درمان است. مداخله توانبخشی از راه دور با رویکرد بازی به نظر می رسد بتواند با فراهم کردن استمرار در درمان، موجب بهبود حرکتی در این بیماران شود. از این رو مطالعه حاضر به منظور ارزیابی توانبخشی از راه دور مبتنی بر بازی روی عملکرد حرکتی بیماران مبتلا به سکته مغزی انجام شد. مطالعه مروری نقلی، با جستجو کلیدواژه های «Game»، «Games»، «Serious games»، «Telerehabilitations» و «Stroke» به صورت تکی و ترکیبی در پایگاه داده PubMed تا اوت 2024 انجام شد و از 118 مقاله یافت شده پس از حذف موارد تکراری و مقالات منتشر شده قبل از سال 2018 میلادی، 9 مقاله که با معیارهای ورود و خروج مطالعه همراستا بودند؛ وارد مطالعه شدند. سپس متن مقالات انگلیسی از منظر طراحی مطالعه و نتایج حاصل از مداخله بر بهبود حرکت بررسی و مقایسه شد. از 9 مطالعه مورد بررسی 6 مطالعه به بهبود حرکت در اندام فوقانی، 2 مطالعه به بهبود حرکت در اندام تحتانی و یک مطالعه به بهبود حرکت در هر دو اندام پرداخته بودند. همه 9 مطالعه مورد بررسی نتایج مثبتی بر بهبود حرکت اندام فوقانی و تحتانی با استفاده توانبخشی از راه دور مبتنی بر بازی گزارش کردند. حجم و تنوع نمونه مورد بررسی اکثر مطالعات کم بوده و در مورد میزان استفاده از بازی ها توافقی وجود نداشت. همچنین فناوری به کار رفته در بازی ها برای کشور های کمتر توسعه یافته گران بود. با توجه به نتایج مثبت این رویکرد بر بیماران سکته مغزی، طراحی بازی مقرون به صرفه بومی و گنجاندن آن در برنامه توانبخشی کشور می تواند برای بیماران و سیستم درمانی سودمند باشد.

1 مطالعات نشان دهنده اثر قابل توجه تمرینات توانبخشی بر بهبود عوارض مربوط به آسیب مچ پا هستند. این مطالعه مروری به منظور ارزیابی اثر انواع پروتکل های تمرینی با و بدون استفاده از تیپینگ و کنزیوتیپ در افراد دارای آسیب مچ پا انجام شد. جستجوی مقالات به زبان فارسی و انگلیسی از سال 2007 لغایت 2023 در پایگاه های تخصصی PubMed، Scopus، Science direct، Wos، Goolge scholar، ISC، Civilica، SID و Magiran انجام شد. برای استخراج مقالات از کلیدواژه های لیگامنت مچ پا (Ankle ligament)، آسیب مچ پا (Ankle Injury)، اسپرین مچ پا (Ankle Sprain)، تمرینات اصلاحی (Corrective Exercises) و تیپینگ (Taping) استفاده شد. در نهایت 16 مقاله در ارتباط با اثر انواع پروتکل تمرینی با و بدون استفاده از تیپینگ پس از آسیب مچ پا مورد بررسی و تحلیل قرار گرفتند. بررسی 6 مقاله نشان داد، پروتکل های تمرینی با استفاده از تیپینگ با افزایش قدرت عضلات ناحیه مچ پا و بهبود متغیرهای منتخب کینتیک، حس عمقی و عملکرد مچ پا سبب کاهش احتمال بروز آسیب اندام تحتانی شده است. همچنین بررسی 3 مقاله در حوزه پروتکل های تمرینی با استفاده از تیپینگ نشان داد که استفاده از تیپینگ اثر معنی داری بر عملکرد ندارد. همچنین مطالعه 7 مقاله در حوزه پروتکل های تمرینی بدون استفاده از تیپینگ نشان داد؛ انجام چنین تمریناتی سبب بازیابی قدرت عضلات و بهبود حسی عمقی و تعادل ایستا می شود. نتایج نشان داد؛ انجام پروتکل های تمرینی مختلف با و بدون استفاده از تیپینگ برای پیشگیری از آسیب مجدد لیگامان های مچ پا به طور قابل توجهی اثرگذار است؛ اما استفاده از تیپینگ می تواند اثر بهتری بر بهبود آسیب های مچ پا داشته باشد.

1زمینه و هدف: با توجه به شیوع ناهنجاری زانو ضربدری و اثرگذاری آن بر تعادل ایستا و پویا در نوجوانان در حال رشد، این مطالعه به منظور تعیین اثربخشی تمرینات عصبی عضلانی بر تعادل ایستا و پویا پسران نوجوان دارای زانوی ضربدری انجام شد. روش بررسی: این مطالعه شبه تجربی روی 24 دانش آموز غیرورزشکار 12 تا 14 سال دارای زانو ضربدری در کانون حرکات اصلاحی منطقه 1 ولنجک و منطقه 20 شهر ری طی سال 1402 انجام شد. آزمودنی ها در دو گروه 12 نفری کنترل و تمرین قرار گرفتند. از آزمون تعادل ایستادن روی یک پا و تعادل Y برای ارزیابی تعادل ایستا و پویا در جهات مختلف استفاده گردید. برنامه تمرینات اصلاحی شامل 12 هفته تمرین عصبی عضلانی بود که در سه مرحله و براساس تکرار، دوره ها و شدت های مختلف طراحی شد. یافته ها: تعادل ایستا و پویا گروه تمرین در جهات قدامی، خلفی / داخلی و خلفی / خارجی در مقایسه با گروه کنترل افزایش آماری معنی داری نشان داد (P<0.05). نتیجه گیری: برنامه تمرینات اصلاحی عصبی عضلانی موجب بهبود تعادل ایستا و پویا نوجوانان دارای زانوی ضربدری شد.

1زمینه و هدف: برای شکستگی های پیلون تی بیا Tibial pilon fractures)) چندین تکنیک جراحی مانند ORIF، MIPO و EF پیشنهاد شده است. داده های مقایسه ای کمی در مورد سه روش فوق در دسترس است. با وجود پیشرفت در مراحل جراحی، نتایج همیشه عالی نبوده و بیماران دچار عوارض بسیاری می شوند. این مطالعه برای ارزیابی نتایج و عوارض درمان شکستگی های پیلون استخوان تی بیا در پیگیری شش ماهه انجام شد. روش بررسی: این مطالعه توصیفی تحلیلی کوهورت آینده نگر روی 22 بیمار (18 مرد و 4 زن) با میانگین سنی 10.8±39.4 سال دارای شکستگی های پیلون تی بیا در مرکز آموزشی درمانی پنجم آذر گرگان از فروردین سال 1399 لغایت اسفند سال 1400 انجام شد. در مجموع 22 بیمار واجد شرایط شرکت در مطالعه، حاضر به شرکت در مطالعه شدند. پس از انجام درمان لازم بر مبنای نظر پزشک معالج، بیماران پس از شش ماه معاینه و نتایج آزمون AOFAS (American Orthopedic Foot and Ankle Society ankle score) ارزیابی گردید. یافته ها: اکثر موارد شکستگی (54.5%) از نوع بسته بود. انواع جراحی انجام شده به ترتیب شامل اکسترنال فیکساسیون دو مرحله (40.9%)، ORIF (31.8%)، نیل اکسپرت (13.6%) و MIPO (13.6%) بودند. 72.7% از بیماران دچار عارضه زودرس یا دیررس پس از عمل شدند. بیشترین عارضه پس از عمل شامل استئوآرتریت و wound dehiscence هر کدام به میزان 18.2% تعیین شد. متوسط نمره AOFAS بیماران 11.2±82.3 بدست آمد. نمره AOFAS در 4 بیمار عالی (18.18%)، 12 بیمار خوب (54.55%)، 4 بیمار متوسط (18.18%) و 2 بیمار ضعیف (9.09%) طبقه بندی شد. میان مدت زمان جراحی با نمره AOFAS همبستگی معکوس و معنی دار آماری نشان داد (r=-0.661, P=0.001). همچنین میان مدت زمان جراحی با مدت زمان بستری بیماران همبستگی مستقیم و معنی دار آماری نشان داد (r=0.571, P=0.006). زمان عمل بیماران به روش MIPO (68.3±7.6 min) به طور معنی داری از سه روش دیگر کمتر تعیین شد (P<0.05). برای شکستگی های باز فراوانی انجام عمل ORIF به طور معنی داری بالاتر از سایر عمل ها بود (P<0.05). استئوآرتریت به عنوان عوارض درمان در دو مداخله نیل اکسپرت و EF دو مرحله ای مشاهده شد. این در حالی است که non-union و wound dehiscence تنها در عمل ORIF مشاهده شد. عفونت سطحی و Mal-union تنها در عمل EF دومرحله ای مشاهده شدند و تمام موارد عفونت عمقی نیز در عمل MIPO مشاهده گردید. نتیجه گیری: تکنیک های اکسترنال فیکساسیون دو مرحله ای و ORIF متداول ترین روش های انجام عمل برای بیماران با شکستگی پیلون تیبیال بودند. عوارض بدتر عمل شامل جوش نخوردن و wound dehiscence به طور شایع در عمل های ORIF رخ داده بود. با این حال بین وضعیت درمان بیماران از نظر پرسشنامه خوداظهاری AOFAS اختلاف آماری معنی داری میان انواع تکنیک های جراحی وجود نداشت.

1زمینه و هدف: درمان چهارگانه مبتنی بر کلاریترومایسین، درمان رایج برای ریشه کنی هلیکوباکترپیلوری در ایران است، اما به دلیل افزایش مقاومت آنتی بیوتیکی در سال های اخیر میزان موفقیت قابل قبولی نداشته است. این مطالعه به منظور مقایسه دو رژیم درمانی فورازولیدون و کلاریترومایسین در ریشه کنی هلیکوباکترپیلوری انجام شد. روش بررسی: این مطالعه توصیفی تحلیلی گذشته نگر روی پرونده پزشکی 100 بیمار با میانگین سنی بیماران 11.97±45.86 سال (54 زن و 46 مرد) علامت دار مبتلا به عفونت هلیکوباکترپیلوری تایید شده توسط تست تنفسی اوره یا تست سریع اوره آز مراجعه کننده به مرکز آموزشی درمانی شهید صیاد شیرازی گرگان به منظور انجام اندوسکوپی طی سال 1398 انجام شد. بیماران به مدت دو هفته تحت درمان با یکی از دو رژیم چهاردارویی خوراکی روتین مبتنی بر فورازولیدون و کلاریترومایسین قرار گرفته بودند. رژیم چهاردارویی اول ساب نیترات بیسموت 240 میلی گرم 2 بار در روز، کلاریترومایسین 500 میلی گرم 2 بار در روز، امپرازول 20 میلی گرم یک بار در روز و آموکسی سیلین 1000 میلی گرم دو بار در روز دریافت نمودند. رژیم چهاردارویی دوم سابنیترات بیسموت 240 میلی گرم 2 بار در روز، فورازولیدون 200 میلی گرم 2 بار در روز، امپرازول 20 میلی گرم یک بار در روز و آموکسی سیلین 1000 میلی گرم 2 بار در روز دریافت نمودند. میزان ریشه کنی هلیکوباکترپیلوری با استفاده از آزمایش آنتی ژن مدفوع در افراد کامل کننده کل دوره درمان (چهار هفته پس از پایان رژیم درمانی) تعیین گردید. یافته ها: میزان ریشه کنی با درمان رژیم چهارگانه مبتنی بر فورازولیدون و کلاریترومایسین به ترتیب 98 درصد و 94 درصد تعیین شد که تفاوت آماری معنی داری نداشتند. نسبت شانس ریشه کنی هلیکوباکترپیلوری با متغیرهای سن و جنس و نوع رژیم درمانی ارتباط آماری معنی داری نداشت. نتیجه گیری: هر دو رژیم درمانی دوهفته ای چهارگانه مبتنی بر فورازولیدون و کلاریترومایسین در ریشه کنی هلیکوباکترپیلوری موثر بوده و نسبت به هم برتری نداشتند.

1زمینه و هدف: بررسی توافق دستگاه های تصویربرداری قرنیه به دلیل تکنولوژی متفاوت در این دستگاه ها در تشخیص پارامترهای قرنیه بسیار مهم است. این مطالعه به منظور ارزیابی میزان توافق دستگاه تصویربرداری جستجوگر قرنیه (Advanced Corneal Explorer: ACE) پیشرفته با پنتاکم و اورب اسکن در افراد نزدیک بین با قرنیه سالم انجام شد. روش بررسی: این مطالعه توصیفی تحلیلی روی 45 فرد نزدیک بین (25 زن و 20 مرد) با میانگین سنی 6.13±30.37 سال مراجعه کننده به بیمارستان چشم پزشکی الزهراء زاهدان طی سال 1402 انجام شد. تصویربرداری سگمان قدامی با سه دستگاه ACE، پنتاکم و ارب اسکن انجام شد. پارامترهای قرنیه شامل توپوگرافی، توموگرافی و ابیراهی های قرنیه بررسی شدند. برای بررسی توافق داده های ACE با دو دستگاه دیگر از ضریب همبستگی درون کلاسیICC و حدود توافق 95 درصد استفاده شد. یافته ها: دستگاه ACE با پنتاکم در میانگین قدرت (ICC=0.97)، قدرت حداکثر (ICC=0.98) و قدرت حداقل سطح قدام (ICC=0.97) قرنیه توافق خوبی را نشان داد (P<0.05). همچنین ACE با ارب اسکن در میانگین قدرت سطح قدام قرنیه به دلیل ICC برابر با 0.98 توافق آماری خوبی را نشان داد (P<0.05). ICC برای ضخامت مرکزی و نازکترین ضخامت قرنیه با دو دستگاه ACE و پنتاکم به ترتیب 0.99 و 0.95 به دست آمد که توافق آماری با اهمیتی را نشان داد (P<0.05). فاصله وایت تو وایت، سایز مردمک و ابیراهی های قرنیه توافق خوبی را بین سه دستگاه نشان ندادند (ICC<0.75). نتیجه گیری: مقادیر توپوگرافی و ضخامت قرنیه اندازه گیری شده با ACE توافق خوبی با پنتاکم داشتند؛ لذا قابل جایگزینی با یکدیگرند. سایر متغیرهای اندازه گیری شده ACE با پنتاکم و ارب اسکن توافق خوبی نداشتند و قابل جایگزینی با یکدیگر نیستند.

1زمینه و هدف: سرطان پروستات یکی از شایع ترین بدخیمی ها در سراسر جهان است. دوستاکسل به عنوان ترکیب شناخته شده برای شیمی درمانی تومور پروستات پیشنهاد می شود و عملکرد آن مبتنی بر مهار دپلیمریزاسیون میکروتوبول ها، اختلال در تعادل میکروتوبول ها و متعاقب آن تاخیر در پیشرفت چرخه سلولی است. از جمله عوارض جانبی دوستاکسل می توان به واکنش های حساسیتی، تجمع گلبول های قرمز، نوتروپنی، مشکلات عصبی مانند فلجی، احتباس مایعات، برونکواسپاسم، کاهش فشار خون مقاوم، ADRS، نقص تنفسی، نقص عملکردی قلبی، تاکیکاردی بطنی، ادم سیستوئید ماکولا، آسیب عصب بینایی، ورم ملتحمه و کراتوپاتی اشاره کرد. این مطالعه به منظور تعیین اثر کورکومین در القای آپوپتوز ناشی از دوستاکسل در رده سلولی DU145 (پروستات) به روش MTT انجام شد. روش بررسی: این مطالعه توصیفی تحلیلی روی رده سلولی DU145 (پروستات) خریداری شده از بانک سلولی ذخایر ملی ژنتیک در آزمایشگاه کشت سلولی دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی مازندران انجام شد. پاساژ سلول برای تماس با داروهای موردنظر در گروه های شامل غلظت های کورکومین 2، 4، 6، 8 و 10 میکروگرم بر میلی لیتر و غلظت 4.46 میکروگرم بر میلی لیتر دوستاکسل به صورت triplicate به مدت 24 ساعت انکوبه شدند. میزان کشت برای تست MTT برابر با 104 سلول در هر چاهک بود. برای تست آپاپتوز در 4 گروه (دوستاکسل در غلظت 4.46 میکرومولار، کورکومین در غلظت 2 میکرومولار به همراه دوستاکسل در غلظت اپتیمم، کورکومین در غلظت 10 میکرومولار به همراه دوستاکسل در غلظت اپتیمم و کورکومین در غلظت 10 میکرومولار به تنهایی) با میزان کشت سلول در پلیت 6 خانه به میزان 5´105 سلول در هر چاهک، طراحی گردید. پس از تماس با سلول ها تست های MTT و تعیین میزان آپوپتوز انجام شد. یافته ها: دوستاکسل میزان حیات سلول های DU145 (پروستات) را نزدیک به 50 درصد کاهش داد (P<0.05). گروه های دریافت کننده کورکومین به همراه دوستاکسل به صورت وابسته به دوز از میزان سمیت سلولی کاستند و سبب افزایش میزان حیات سلول های DU145 (پروستات) شدند (P<0.05). همچنین کورکومین توانست میزان آپوپتوز را در سلول های DU145 (پروستات) 90 درصد کاهش دهد. نتیجه گیری: کورکومین سبب افزایش میزان حیات سلولی می گردد. همچنین کورکومین می تواند میزان آپوپتوز را در سلول های DU145 (پروستات) کاهش دهد.

1زمینه و هدف: دوستاکسل یکی از داروهای شیمی درمانی موثر برای درمان سرطان ریه است؛ اما اثرات جانبی و سمیت سلولی آن محدودیت هایی در کاربرد آن ایجاد کرده است. ترکیبات طبیعی مانند کارواکرول و تیمول به دلیل خواص ضدسرطانی و ضدالتهابی به عنوان عوامل کمکی برای کاهش سمیت و افزایش اثربخشی داروهای شیمی درمانی مورد توجه قرار گرفته اند. این مطالعه به منظور تعیین اثر هم افزایی کارواکرول و تیمول بر سمیت سلولی ناشی از دوستاکسل در رده سلولی A549 با ارزیابی حیات سلولی و استرس اکسیداتیو انجام شد. روش بررسی: این مطالعه توصیفی تحلیلی روی رده سلولی اپیتلیال مشتق شده از بافت سرطانی ریه (A549) در دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی مازندران طی سال 1402 انجام شد. سلول های A549 تحت پیش تیمار با غلظت های مختلف کارواکرول و تیمول (5، 10، 20، 40، 80 ،100 و 200 میکروگرم بر میلی لیتر) با دوز آسیب زای دوستاکسل (8.92 میکروگرم بر میلی لیتر) در بازه زمانی 48 ساعت قرار گرفتند. سمیت سلولی توسط تست MTT مورد ارزیابی قرار گرفت. همچنین برای سنجش میزان ROS سلول با معرف DA-DCFH و میزان MDA با استفاده از معرف تیوباربیتوریک اسید (TBA) انجام شد. یافته ها: کارواکرول و تیمول اثرات سیتوتوکسیک دوستاکسل را در غلظت های 5-200 میکروگرم بر میلی لیتر کاهش دادند (P<0.05). ارزیابی سمیت سلولی نشان داد که کارواکرول و تیمول در غلظت 200 میکروگرم بر میلی لیتر (1.64±98.11%) نسبت به غلظت 5 میکروگرم بر میلی لیتر (2.03±54.64%) اثر افزایشی بارزتری از خود نشان دادند. از طرفی این دو ترکیب به طور معنی دار استرس اکسیداتیو ناشی از دوستاکسل را از طریق کاهش تولید گونه های فعال اکسیژن (ROS) و مالون دی آلدهید (MDA) اعمال کردند. (P<0.05). به طوری که در غلظت 200 میزان ROS و MDA به ترتیب 0.09±13.57% و 0.003±0.55% نسبت به غلظت 5 میکروگرم بر میلی لیتر به ترتیب 0.59±20.50% و 0.01±0.98% اثر مهاری بارزتری بر رشد سلول های سرطانی از خود نشان دادند. نتیجه گیری: کارواکرول و تیمول به عنوان ترکیبات پتانسیل بالا در بهبود عملکرد سلولی و کاهش سمیت سلولی ناشی از دوستاکسل در سلول های سرطانی A549 موثر ارزیابی شدند.

1 زمینه و هدف: ترس از زایمان یک مشکل شایع در دوران بارداری است. مطالعات قبلی نشان داده افزایش یا کاهش پیامدها و تجربیات بارداری در گروه های قومی متفاوت است. این مطالعه به منظور تعیین میزان ترس از زایمان در مادران باردار با قومیت های مختلف مراجعه کننده به مراکز خدمات جامع سلامت شهر گرگان انجام شد. روش بررسی: این مطالعه توصیفی تحلیلی روی 341 زن باردار با قومیت های فارس، ترکمن و سیستانی و بلوچ با استفاده از نمونه گیری تصادفی در مراکز جامع خدمات سلامت شهر گرگان طی سال 1402 انجام شد. ابزار جمع آوری اطلاعات، فرم مشخصات جمعیت شناختی و بارداری و پرسشنامه ترس از زایمان (Zar and Wijma) بود.   یافته ها: میانگین نمره ترس از زایمان در مادران باردار 20.19±69.88 (ترس شدید) تعیین شد. از کل گروه های مورد مطالعه، ترس خفیف (21 نفر)، ترس متوسط (100 نفر)، ترس شدید (147 نفر) و ترس بالینی (73 نفر) به ترتیب در 6.2% ، 29.3% ، 43.1% و 21.4% از مادران باردار مورد مطالعه تعیین شد. مجموع ترس از زایمان شدید و بالینی در زنان باردار با قومیت سیستانی یا بلوچ، قومیت ترکمن و قومیت فارس به ترتیب 73% ، 73.3% و 52.2% تعیین شد و این اختلاف از نظر آماری معنی دار بود (P<0.05). بین متغیرهای سن، دوره بارداری و میزان رضایت از مراقبت های بارداری دریافت شده در مراکز خدمات جامع سلامت ارتباط آماری معنی داری دیده شد (P<0.05). نتیجه گیری: ترس از زایمان شدید و بالینی در زنان باردار با قومیت سیستانی یا بلوچ و قومیت ترکمن در مقایسه با قومیت فارس بیشتر بود.

1زمینه و هدف: اکثر استان های ایران از جمله استان گلستان به اهداف توسعه پایدار 2015  برای مرگ و میر کودکان دست یافته اند؛ اما شواهد نشان می دهند که میزان مرگ و میر در بعضی از گروه های جمعیتی در این مناطق بالا و نگران کننده است. این مطالعه به منظور تعیین میزان مرگ و میر کودکان در شهر آق قلا، استان گلستان انجام شد. روش بررسی: این مطالعه توصیفی روی 416 مورد (243 مذکر، 172 مونث، یک مورد مبهم بودن دستگاه جنسیتی) مرگ و میرهای کودکان 0-18 سال ساکن مناطق روستایی و شهری آق قلا طی سال های 1396 لغایت 1401 انجام شد. تمامی مرگ و میرهای ثبت شده از سامانه پرونده الکترونیک سلامت دانشگاه علوم پزشکی گلستان استخراج شدند. پرونده هایی که ناقص بودند یا علت مرگ به طور دقیق ثبت نشده بود؛ وارد مطالعه نشدند. علل مرگ و میر کودکان براساس طبقه بندی بین المللی بیماری ها (بازبینی دهم، 2016) دسته بندی شدند. تقسیم بندی سنی شامل 0-28 روز، 1-12 ماه، 1-2 سال، 2-6 سال، 6-12 سال و 12-18 سال به ترتیب برای نوزادان، شیرخواران، کودکان نوپا، کودکان پیش دبستانی، کودکان در سنین مدرسه و نوجوانان در نظر گرفته شد. یافته ها: نرخ کل مرگ و میر 2.15 مرگ در هر 1000 تولد زنده در کودکان مذکر 23.1 و کودکان مونث 10.3 تعیین گردید. این میزان از 22.7 مرگ در هر 1000 تولد زنده در سال 1396 به 12.3 مرگ در سال 1401 کاهش نشان داد. میزان مرگ و میر نوزادان 32.8 در هر 1000 تولد زنده و در شیرخواران 5.5 مرگ در هر 1000 تولد زنده تعیین شد. علل اصلی مرگ و میر به ترتیب فراوانی شامل شامل شرایط خاص حول و حوش تولد (پری ناتال) (28.2%)، ناهنجاری های مادرزادی و کروموزومی (17.2%)، حوادث مرتبط با حمل و نقل (12%) تعیین شد. نتیجه گیری: علیرغم سیر نزولی میزان کلی مرگ و میر کودکان زیر 18 سال در شهر آق قلا استان گلستان، میزان مرگ و میر نوزادان در این منطقه به شکل نگران کننده ای بالاتر از میانگین ایران است که نیازمند توجه و اقدامات لازم برای ارزیابی بیشتر و مقابله با آن است.