مدیریت محیط زیست شهری
سال:1404 | دوره:3 | شماره:1 |تعداد مقالات:6

تخمین زده می شود که صنعت فناوری اطلاعات و ارتباطات (ICT) مسئول تقریباً 2 تا 4 درصد از کل کربن تولید شده توسط فعالیت های انسانی است که معادل حدود 25 درصد از کل آلایندگی خودروها و تقریباً برابر با کل انتشارات کربن هواپیماها در جهان است. در این میان ارتباطات نسل ششم (6G) با فراهم کردن نرخ داده بالا برای کاربران و صنایع، نقش عمده ای در صنعت ICT آینده ایفا می کنند و مصرف انرژی بالائی دارند. از طرفی بدلیل تلفات بالا در فرکانس های کاری 6G، برد ارتباطی کوتاه است و برای پوشش حداکثری در شبکه، نیاز به تعداد زیادی ایستگاه پایه (BS) می باشد که هم مصرف انرژی بالائی دارند و هم آلودگی محیط زیستی بوجود می آورند. به منظور کاهش مصرف انرژی در سیستم های بی سیم علی الخصوص 6G، اخیرا سطوح هوشمند انعکاسی (RIS) مطرح شده اند که با مصرف حداقل انرژی ارتباط را در نقاط کور میسر می سازند. این ویژگی آن ها را به گزینه ای مناسب برای بهبود کارایی انرژی در شبکه های بی سیم تبدیل می کند در این مقاله به کمک RIS، راندمان انرژی سیستم های مخابراتی 6G در دو فرکانس باندمیانی 7.8 و 15 گیگاهرتز بررسی و محاسبه می شود. اثر پدیده افت مسیر روی سیگنال ها با داده های واقعی منتج از استاندارد 3GPP در نظر گرفته شده و تاثیر تعداد عناصر RIS، نرخ ارسال، فرکانس کاری و دیگر پارامترها در سناریوهای مختلف بررسی شده است. نشان داده شده است که استفاده از RIS می تواند راندمان انرژی بالاتری را فراهم آورد که با افزایش فرکانس، راندمان انرژی نیز افزایش می یابد.

مدیریت پسماند شهری یکی از چالش های اساسی شهرداری ها است، به ویژه در شهرهایی که جریان های غیررسمی در فرآیند جمع آوری و بازیافت پسماند نقش مهمی ایفا می کنند. این مطالعه با هدف بهبود کارایی سیستم مدیریت پسماند شهری کرمان، مدلی از چرخه علی و معلولی (CLD) ارائه می دهد که بر همگرایی چرخه های رسمی و غیررسمی و توسعه صنایع بازیافتی تمرکز دارد. در مدل پیشنهادی، اضافه شدن واحدهای بازیافتی مانند بازیافت آلومینیوم، PET، پلاستیک و نایلون، علاوه بر غرفه های بازیافتی، باعث افزایش انعطاف پذیری سیستم و ایجاد ارزش افزوده اقتصادی می شود. همچنین، این مدل با بهره گیری از مشوق های مالی مانند صدور مجوز و تخفیفات مرتبط، امکان جذب جمع آوران غیررسمی به چرخه رسمی را فراهم می کند که موجب افزایش درآمد شهرداری از بازیافت و بهبود نظارت بر فرآیند جمع آوری و دفع پسماند می شود. نتایج نشان می دهد که این مدل نه تنها منجر به کاهش هزینه های شهرداری در مدیریت پسماند می شود، بلکه با افزایش همکاری جمع آوران غیررسمی و بهبود نظارت، به توسعه پایدار شهری کمک می کند. همچنین، صنایع بازیافتی به عنوان یک بخش اساسی از زنجیره مدیریت پسماند، توانایی تبدیل پسماندهای خام به مواد اولیه با ارزش اقتصادی بالاتر را دارند که باعث افزایش بازدهی اقتصادی و زیست محیطی سیستم می شود. این مدل می تواند به عنوان الگویی برای سایر شهرهایی که با چالش های مشابه مواجه هستند، مورد استفاده قرار گیرد. از این رو، مطالعه حاضر با ارائه یک رویکرد نوآورانه، گامی در جهت بهبود و پایدارسازی مدیریت پسماند شهری برداشته است که می تواند موجب افزایش کارایی و کاهش مشکلات سیستم های سنتی مدیریت پسماند در ایران شود.

هدف از انجام این پژوهش، بازشناسی و رتبه بندی پیشران های بهینه سازی و توسعه عملکرد زیست محیطی پالایشگاه های نفت و گاز ج.ا.ایران با رهیافت آینده نگاری راهبردی بود. پژوهش حاضر از نظر روش انجام، بر پایه تحلیل ماتریس اثرات متقابل ساختاری با رویکرد آینده نگاری راهبردی و از نظر هدف، از نوع توسعه ای-کاربردی است. جامعه آماری این پژوهش از 30 نفر از خبرگان شامل اساتید دانشگاهی و مدیران عالی پالایشگاه های نفت و گاز ج.ا.ایران به روش هدفمند تشکیل شده است. داده های این پژوهش از طریق مصاحبه ساختاریافته و پرسشنامه کیفی امتیازدهی از صفر تا سه طبق ماتریس اثرات متقابل ساختاری جمع آوری شده و با نرم افزار آماری میک مک تجزیه و تحلیل شده اند. یافته های این پژوهش نشان داد که پیشران های تدوین و اجرای طرح های توسعه پایدار در یکپارچه سازی فرآیندهای پروژه های پالایشگاه، کاربست استانداردهای زیست محیطی در طراحی فرآیندها و واحدهای عملیاتی، آموزش و توسعه مهارت ها و شایستگی های زیست محیطی منابع انسانی به عنوان پیشران های تأثیرگذار (نفوذ) هستند. همچنین، پیشران های بکارگیری انرژی های تجدیدپذیر و پاک در فرآیندهای عملیاتی و واحدهای تولیدی، بهره گیری از رویکرد سبز در مدیریت پسماند های صنعتی و آلاینده های محیطی، اصلاح الگوی مصرف انرژی در واحدهای سازمانی و عملیاتی پالایشگاه به عنوان پیشران های تأثیرپذیر(وابسته) هستند. نتایج این پژوهش نشان داد که بازشناسی و رتبه بندی پیشران های بهینه سازی و توسعه عملکرد زیست محیطی پالایشگاه های نفت و گاز ج.ا.ایران امکان تخصیص هدفمند منابع، اتخاذ تصمیم های راهبردی و به کارگیری فناوری های مؤثر را فراهم ساخته و در نهایت موجب تسهیل حرکت به سوی توسعه پایدار و انطباق با استانداردهای بین المللی کشور می گردد.

رشد سریع شهرنشینی و افزایش فشارهای زیست محیطی در کلان شهرهای ایران، ضرورت حرکت به سوی شهرهای هوشمند با رویکرد توسعه پایدار را دوچندان کرده است. کلان شهر تبریز به عنوان یکی از قطب های صنعتی و اقتصادی کشور، در دهه های اخیر با چالش هایی نظیر آلودگی هوا، ضعف در مدیریت منابع، و ناکارآمدی ساختارهای محیط زیستی مواجه بوده است. این پژوهش با هدف تحلیل ساختاری مؤلفه های تأثیرگذار بر توسعه زیست محیطی شهر هوشمند در تبریز انجام گرفت. روش تحقیق کمی و مبتنی بر مدل سازی معادلات ساختاری با رویکرد حداقل مربعات جزئی (Smart PLS) بود. جامعه آماری تحقیق شامل خبرگان حوزه شهرسازی، محیط زیست، فناوری و مدیریت شهری بود که با استفاده از فرمول کوکران، از جامعه نامحدود تعداد 200 نفر به عنوان حجم نمونه انتخاب شدند. داده های پژوهش از طریق پرسش نامه محقق ساخته گردآوری شد و با استفاده از نرم افزارهای Smart PLS و SPSS تحلیل گردید. یافته ها نشان داد که مؤلفه های «مدیریت پسماند هوشمند» با ضریب مسیر بتا برابر با 34 صدم، «زیرساخت فناورانه» با 31 صدم، «خدمات دیجیتال شهری» با 30 صدم و «اقتصاد هوشمند» با 26 صدم بیشترین اثر مستقیم را بر توسعه زیست محیطی شهر هوشمند دارند. ضریب تعیین مدل نهایی برابر با 71 صدم و شاخص برازش کلی GOF برابر با 50 صدم به دست آمد که نشان دهنده برازش بسیار مطلوب مدل است. همچنین بیشترین ضریب تعیین برای مؤلفه «خدمات دیجیتال» با مقدار 76 صدم ثبت شد. نتایج این تحقیق بیانگر آن است که تحقق توسعه زیست محیطی در تبریز وابسته به تقویت هم زمان ظرفیت های فناورانه، بهبود نظام مدیریت محیطی، و ارتقای یکپارچگی داده محور در سیستم مدیریت شهری است.

نظام حقوقی زیست محیطی ایران در صنعت نفت و گاز با وجود برخورداری از اسناد بالادستی و آیین نامه های مرتبط، در عمل فاقد انسجام نهادی و اثربخشی اجرایی لازم است. این پژوهش با رویکرد کیفی و بهره گیری از مدل سازی حلقه های علّی و معلولی (CLD) تلاش می کند تا ساختار نهادی و رفتاری نظام قانون گذاری زیست محیطی کشور را در این حوزه تحلیل کند. برای این منظور، پس از مرور اسناد و استخراج متغیرهای کلیدی، یک مدل CLD برای وضعیت موجود طراحی و در محیط نرم افزار Vensim ترسیم شده است. تحلیل این مدل نشان داد که پویایی ساختار فعلی متأثر از حلقه های بازخورد منفی مانند ضعف الزام آوری مقررات، تداخل وظایف نهادی، تقدم منافع اقتصادی بر الزامات زیست محیطی، و نبود شاخص های جامع عملکردی است. این حلقه ها موجب می شوند که حتی در صورت تدوین مقررات پیشرفته، اجرا و نظارت مؤثر بر آن ها محقق نشود. در ادامه، با تحلیل ساختار مدل، هفت پیشنهاد سیاستی برای اصلاح وضعیت موجود ارائه شده که شامل ارتقای شفافیت، تدوین شاخص های یکپارچه، بازتعریف روابط نهادی، و تقویت ظرفیت های کارشناسی و رسانه ای است. یافته ها نشان می دهند که بدون اصلاحات ساختاری، پایداری محیط زیستی در این صنعت راهبردی تحقق نخواهد یافت. این مطالعه نشان می دهد که استفاده از مدل سازی سیستمی می تواند ابزاری اثربخش برای شناسایی گلوگاه ها و تدوین سیاست های منسجم در حکمرانی محیط زیستی کشور باشد.

روند پرشتاب توسعه شهری و افزایش نیاز به پروژه های عمرانی در کلان شهرهای کشور، ضرورت توجه به پایداری زیست محیطی در طراحی و اجرای این پروژه ها را دوچندان کرده است. در این میان، فناوری های نوین ژئوتکنیکی به عنوان ابزارهایی کارآمد در ارتقای عملکرد زیست محیطی پروژه های عمرانی مطرح شده اند. هدف این پژوهش، ارزیابی تأثیر به کارگیری فناوری های نوین ژئوتکنیکی در بهبود شاخص های پایداری زیست محیطی پروژه های عمرانی شهر تهران است. این مطالعه با رویکردی ترکیبی و از طریق تحلیل کیفی و کمی انجام شده است. در مرحله نخست، با مرور نظام مند ادبیات، فناوری های نوین و شاخص های کلیدی پایداری شناسایی گردید. سپس سه پروژه شاخص در تهران به عنوان مطالعه موردی انتخاب شد. داده های کیفی از طریق 20 مصاحبه نیمه ساختاریافته با ذی نفعان کلیدی گردآوری و با روش تحلیل مضمون در نرم افزار MAXQDA تحلیل گردید. داده های کمی نیز از مستندات فنی پروژه ها استخراج و با آمار توصیفی تحلیل شد. یافته ها نشان می دهد که به کارگیری این فناوری ها موجب بهبود قابل توجه کیفیت خاک و آب های زیرزمینی، کاهش مصرف انرژی و منابع، و افزایش استفاده از مصالح بازیافتی شده است. بهبود نفوذپذیری خاک تا 75 درصد و کاهش غلظت نیترات آب تا 55 درصد در پروژه های موردی ثبت شد. در عین حال، چالش هایی همچون هزینه های بالا، کمبود دانش فنی و نبود استانداردهای بومی شناسایی گردید. این نتایج بر ضرورت تدوین سیاست های حمایتی، ارتقای ظرفیت فنی و توسعه استانداردهای بومی برای تسهیل گذار به زیرساخت های پایدار شهری تأکید دارد.