جامعه و محیط زیست
سال:1404 | دوره:2 | شماره:2 |تعداد مقالات:6

تغییر جهانی آب وهوا، یکی از مهم ترین مخاطرات محیط زیستی است که ابعاد مختلف آن مورد توجه قرار گرفته است. تحقیق حاضر به بررسی تأثیر رسانه بر دانش و نگرش افراد در مورد تغییرات آب وهوایی و تأثیر آن ها بر رفتارهای محیط زیستی پرداخته است. تحقیق به روش پیمایش و با استفاده از پرسش نامه انجام شده است. پایایی و اعتبار پرسش نامه، با انجام یک آزمون مقدماتی با شرکت 50 نفر از شهروندان مورد ارزیابی قرار گرفت. نمونۀ تحقیق را 150 نفر از ساکنان شهر تهران تشکیل می داد که به روش نمونه گیری غیر احتمالی سهمیه ای انتخاب شده بودند. براساس نتایج آزمون های آماری تحقیق حاضر، تنها یکی از فرضیات پذیرفته شد. تفاوتی میان رسانه های مختلف در تأثیرگذاری بر دانش و نگرش یافت نشد. همچنین، روابط میان دانش پایه، دانش کاربردی و خطر ادراک شده با رفتارهای محیط زیستی معنادار نبود، اما وجود رابطه ای مثبت و معنادار میان کارایی ادراک شده و رفتارهای محیط زیستی به اثبات رسید که ضریب تعیین آن به میزان 049/0 بود، بدین معنا که 9/4 درصد از تغییرات رفتار محیط زیستی را متغیر کارایی ادراک شده در خصوص تغییرات آب وهوای جهانی تبیین می کند. در ادامه، دلایل احتمالی رد شدن فرضیات، مورد بحث قرار گرفت و درنهایت پیشنهاداتی برای برنامه ریزی عملی در این زمینه و برای تحقیقات پژوهشی آینده ارائه شد.

هدف ﺍﯾﻦ ﭘﮋﻭﻫﺶ ﺑﺮﺭﺳﯽ تأثیر ﻋﻤﻠﮑﺮﺩ ﺯﯾﺴﺖﻣﺤﯿﻄﯽ، ﻋﻤﻠﮑﺮﺩ ﺍﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻭ ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ ﺷﺮﮐﺘﯽ ﺑﺮ ﻋﻤﻠﮑﺮﺩ ﭘﺎﯾﺪﺍﺭ ﺍﺯ ﻃﺮﯾﻖ ﻧﻘﺶ ﻣﯿﺎﻧﺠﯽ ﻋﻤﻠﮑﺮﺩ ﻧﻮﺁﻭﺭﯼ ﺩﺭ ﺷﺮﮐﺖ ﻓﺮﺵ ﻣﺸﻬﺪ ﺑﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ. ﺍﯾﻦ ﭘﮋﻭﻫﺶ ﺍﺯ ﺣﯿﺚ ﻫﺪﻑ، ﮐﺎﺭﺑﺮﺩﯼ ﻭ ﺍﺯ ﺣﯿﺚ ﺭﻭﺵ ﺍﺟﺮﺍ، ﺗﻮﺻﯿﻔﯽ-ﭘﯿﻤﺎﯾﺸﯽ ﻭ ﺍﺯ ﻧﻮﻉ ﻫﻤﺒﺴﺘﮕﯽ ﺍﺳﺖ. ﺟﺎﻣﻌۀ ﺁﻣﺎﺭﯼ ﺗﺤﻘﯿﻖ ﺣﺎﺿﺮ، ﮐﺎﺭﮐﻨﺎﻥ ﺷﺮﮐﺖ ﻓﺮﺵ ﻣﺸﻬﺪ ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ ﮐﻪ ﺗﻌﺪﺍﺩ ﺁﻥﻫﺎ 500 ﻧﻔﺮ ﺑﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ؛ ﺑﺮﺍﺳﺎﺱ ﺟﺪﻭﻝ ﻣﻮﺭﮔﺎﻥ ﺍﺯ ﺍﯾﻦ ﺟﺎﻣﻌۀ ﺁﻣﺎﺭﯼ، 220 ﻧﻔﺮ ﺑﻪ ﺭﻭﺵ ﻧﻤﻮﻧﻪﮔﯿﺮﯼ ﺩﺭ ﺩﺳﺘﺮﺱ ﺩﺭ ﻧﻈﺮ ﮔﺮﻓﺘﻪ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ. ﺍﺑﺰﺍﺭ ﺟﻤﻊﺁﻭﺭﯼ ﺩﺍﺩﻩﻫﺎ، ﭘرسش­ناﻣﻪﻫﺎﯼ ﺍﺳﺘﺎﻧﺪﺍﺭﺩ ﮊﻭ ﻭ ﻫﻤﮑﺎﺭﺍﻥ (2023)، ﺣﺒﯿﺐ (2020) ﻭ ﺳﻮﺯﺑﻠﯿﺮ (2018) ﺑﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ. ﺟﻬﺖ ﺳﻨﺠﺶ ﺭﻭﺍﯾﯽ ﺻﻮﺭﯼ ﺍﺯ ﻧﻈﺮ ﺧﺒﺮﮔﺎﻥ، ﺭﻭﺍﯾﯽ ﻫﻤﮕﺮﺍ ﻭ ﺭﻭﺍﯾﯽ ﻭﺍﮔﺮﺍ ﺑﻪ ﺭﻭﺵ ﻓﻮﺭﻧﻞ ﻭ ﻻﺭﮐﺮ ﻭ ﺗﺤﻠﯿﻞ ﻋﺎﻣﻠﯽ و ﺟﻬﺖ ﺳﻨﺠﺶ ﭘﺎﯾﺎﯾﯽ ﺍﺯ ﺷﺎﺧﺺﻫﺎﯼ ﺁﻟﻔﺎﯼ ﮐﺮﻭﻧﺒﺎﺥ ﻭ ﭘﺎﯾﺎﯾﯽ ﻣﺮﮐﺐ ﺍﺳﺘﻔﺎﺩﻩ ﺷﺪه است. ﻣﻘﺪﺍﺭ ﺁﻟﻔﺎﯼ ﮐﺮﻭﻧﺒﺎﺥ ﮐﻞ ﺁﻥ 949/0 ﺑﺮﺁﻭﺭﺩ ﮔﺮﺩﯾﺪ ﮐﻪ ﺩﺭ ﻣﺤﺪﻭﺩۀ ﻗﺎﺑﻞ ﭘﺬﯾﺮﺵ (ﺑﺎﻻﺗﺮ ﺍﺯ 7/0) ﻗﺮﺍﺭ ﺩﺍﺭﺩ. ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺩﺍﺩﻩﻫﺎ ﺑﺎ ﺭﻭﺵ ﻣﺪﻝﯾﺎﺑﯽ ﻣﻌﺎﺩﻻﺕ ﺳﺎﺧﺘﺎﺭﯼ ﻣﺒﺘﻨﯽ ﺑﺮ ﺣﺪﺍﻗﻞ ﻣﺮﺑﻌﺎﺕ ﺟﺰﺋﯽ ﻭ ﺑﺎ ﻧﺮﻡﺍﻓﺰﺍﺭ ﺍﺳﻤﺎﺭﺕ ﭘﯽ ﺍﻝ ﺍﺱ 3 ﺍﻧﺠﺎﻡ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ. ﻧﺘﺎﯾﺞ ﻧﺸﺎﻥ ﺩﺍﺩ ﻋﻤﻠﮑﺮﺩ ﺯﯾﺴﺖﻣﺤﯿﻄﯽ، ﺍﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﻭ ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ ﺷﺮﮐﺘﯽ ﺑﺮ ﻋﻤﻠﮑﺮﺩ ﻧﻮﺁﻭﺭﯼ تأثیر ﻣﺜﺒﺖ ﻭ ﻣﻌﻨﺎﺩﺍﺭﯼ ﺩﺍﺭﺩ. ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ تأثیر ﻋﻤﻠﮑﺮﺩ ﻧﻮﺁﻭﺭﯼ ﺑﺮ ﻋﻤﻠﮑﺮﺩ ﭘﺎﯾﺪﺍﺭ ﺷﺮﮐﺖ ﻧﯿﺰ ﻣﺜﺒﺖ ﻭ ﻣﻌﻨﺎﺩﺍﺭ ﮔﺰﺍﺭﺵ ﺷﺪﻩ ﺍﺳﺖ

یکی از مسائل اساسی در ایران، موضوع محیط زیست است که همواره با چالش ها و تغییرات متعددی روبه­رو بوده و بحران های محیط زیستی، بستری برای بروز بحران های اجتماعی و سیاسی نیز فراهم کرده است. سؤال پژوهش حاضر برای فهم وضعیت بحران محیط زیست کشور این است که چالش ها و راهکارهای محیط زیستی در کشور ایران چیست؟ فرضیۀ نوشتار مبتنی بر این است که سرانۀ آب در ایران به­شدت کاهش یافته و بیش از 90 درصد آب مورد استفاده در بخش کشاورزی بدون برنامه ریزی مناسب مصرف می شود. همچنین آلودگی هوا به­عنوان یک بحران مزمن، سالانه خسارات اقتصادی قابل توجهی به کشور وارد می کند که در چارچوب نظری مدیریت بحران فینک بررسی و یافته های پژوهش نشان داد: 1) مهم ترین عوامل بحران زایی محیط زیستی در ایران شامل تحریم های اقتصادی، سیاست های متناقض دولتی، فساد زیست محیطی و انگیزه های سلیقه ای است. 2) برای کاهش آلودگی هوا پیشنهاد می شود از مالیات سبز، بهره مندی از تجربه ای جهانی و بازنگری در ساختار سازمان حفاظت از محیط زیست استفاده شود، 3) این مطالعه نشان می دهد که بدون سیاست گذاری بلندمدت و هماهنگ، بحران های محیط زیستی می توانند به بحران های اجتماعی و اقتصادی گسترده تری تبدیل شوند. درنتیجه، محیط زیست کشور از وضعیت مطلوبی برخودار نیست و در بعضی از دوران نیز به دلیل شرایط خاص سیاسی و اجتماعی یا نگاه سلیقه ای، بی ثباتی های سیاسی- اجتماعی را تجربه کرده است.

کمبود آب یک مسألۀ جهانی است و کشور ما نیز به­واسطۀ قرارگرفتن روی کمربند خشک و نیمه­خشک با کمبود منابع آب مواجهه است. در این میان شهر یزد به­واسطۀ آب­وهوای گرم و خشک، تبخیر زیاد و تابش مستقیم نور خورشید شرایط خاصی دارد. هدف پژوهش حاضر آسیب­شناسی رفتار مصرفی ذی­نفعان یزدی در مصرف آب است. در بخش حساسیت نظری از نظریۀ آنومی دورکیم در بحث محیط زیست استفاده شده است. آنومی شرایطی است که در آن دستورالعمل های هنجاری برای رفتار هنجارمند شهروندان وجود ندارد. روش پژوهش گراندد تئوری بوده و جامعۀ آماری را سه گروه از کارشناسان - مدیران، خبرگان و صاحب­نظران دانشگاهی و کارفرمایان بخش صنعت - کشاورزی تشکیل داده­اند. نمونه­گیری در این پژوهش هدفمند چندگانه بوده و حجم نمونه از طریق اشباع نظری تأمین شده است که با استفاده از تکنیک مصاحبۀ عمیق نیمه ساختاریافته با 28 نفر از ذی­نفعان داده­های پژوهش جمع­آوری شده و سپس با کدگذاری باز، محوری و انتخابی داده ها تحلیل شدند. یافته­های پژوهش نشان داد که شکل رفتار مصرفی آب در یزد در نتیجۀ قطع ارتباط با طبیعت و هنجارهای محیط­ زیستی می تواند منجر به رفتارهای مضر نسبت به محیط زیست شود که از پیامدهای این مسأله: عدم توجه به گسترش کشاورزی حفاظتی، حک­شدگی آب، از دست دادن هویت آبی-تاریخی شهر یزد و بی­هنجاری هیدرولیکی بوده است. می­توان نتیجه­ گرفت که تصمیم­سازان و سیاست­گذاران بایستی با فعالیت­های فرهنگی در کنار اقدامات فنی شرایط را برای بازاندیشی و بازسازی هویت تاریخی- آبی شهر یزد فراهم آورند و از طریق آموزش، تقویت­کنندۀ گفت­وگوهای آب­ محور میان مردم و مسؤولین باشند. پژوهش حاضر تلاش داشت با بسط نظریۀ آنومی دورکیم در عرصه­ی محیط زیستی فتح بابی را برای ورود این نظریه به مسائل محیط زیستی باز کند.

هدف از این تحقیق تأثیر طرح تسنیم شهرداری بر تغییر نگرش و مشارکت محیط زیستی زنان منطقۀ 12 بوده است. روش تحقیق پیمایشی است. جامعۀ آماری 400 نفر از زنان منطقۀ 12 هستند که در اجرای طرح تسنیم مشارکت دارند. حجم نمونه با فرمول نمونه گیری کوکران 196 نفر محاسبه شده است. برای دسترسی به افراد نمونه از روش نمونه گیری تصادفی ساده استفاده شده است. ابزار جمع آوری اطلاعات پرسش  نامۀ محقق یافته است که از اعتبار صوری برخوردار است. ضریب آلفای 0.74 نیز نشان دهندۀ پایایی ابزار تحقیق است. نتایج آزمون تی نشان داد اجرای طرح تسنیم شهرداری بر بعد شناختی (20.571,t=0.000Sig=)، بعد عاطفی (32.505,t=0.000Sig=)، بعد رفتاری (19.342,t=0.000Sig=) بانوان شهرداری منطقۀ 12 از مسایل زیست محیطی تأثیر دارد و باعث تغییر نگرش و افزایش مشارکت زیست محیطی زنان شهرداری منطقۀ 12 شده است. نتایج  آزمون همبستگی نشان داد بین سن (0.069 sig=)، درآمد (0.111 sig=)، تحصیلات (0.156 sig=) زنان و مشارکت محیط  زیستی شان رابطۀ معناداری وجود ندارد. اما بین سن (0.012 sig=) و تغییر نگرش محیط-زیستی زنان آموزش دیده رابطه ای منفی با شدت ضعیف  (0.179- r=) برقرار است و بین میزان رضایت از اجرای طرح های تسنیم  (0.001 sig=) و تغییر نگرش زیست محیطی رابطه ای ضعیف و مثبت (0.241- r=) برقرار است. اما بین درآمد و تحصیلات و تغییر نگرش زیست محیطی زنان آموزش دیده ارتباطی وجود ندارد. نتایج آزمون خی دو نیز نشان داد بین شغل و تغییر نگرش زیست محیطی زنان آموزش دیده رابطۀ معنادار وجود دارد (0.008 = sig). نتایج تحقیق بیان  گر آن است که اجرای طرح های تسنیم برای زنان بر تغییر نگرش و مشارکت زیست محیطی زنان شهرداری منطقۀ 12 تأثیرگذار بوده است. در این راستا با توجه به تأثیر مثبت آموزش  ها پیشنهاد می  شود این برنامه  ها از تدوام بیشتری برخوردار شود و به  طور مقطعی و محدود اجرا نگردد. در این زمینه از زنان آموزش  دیده جهت برگزاری دوره  های جدید استفاده شود. ضمن آنکه با توجه به ارتباط معکوس سن و آموز  ش  های شهرداری پیشنهاد می  گردد در برگزاری کلاس  های آموزشی به متغیر سن شرکت-کنندگان توجه بیشتری شود. ضمن آنکه عدم دسترسی مستقیم به جامعۀ آماری و گرایش  های محافظه  کارانۀ برخی افراد پیرامون متغیرهایی چون درآمد و پرسش  نامۀ ساختاریافته باعث ایجاد محدودیت  هایی در اجرا و جمع  آوری اطلاعات شده است.

این پژوهش به بررسی پتانسیل فناوری های انرژی پاک در دستیابی به اهداف توسعه پایدار (SDGs)، به ویژه هدف 7 (SDG 7) در ایران می پردازد. با توجه به چالش های زیست محیطی ناشی از تغییرات اقلیمی و نیاز به کاهش وابستگی به سوخت های فسیلی، شناسایی و ارزیابی فناوری های انرژی پاک به عنوان راهکاری مؤثر برای تحقق این اهداف ضروری است. در این مطالعه، از روش شناسی تصمیم گیری چندمعیاره (MCDM) برای تحلیل و ارزیابی فناوری های مختلف انرژی پاک استفاده شده است. معیارهای ارزیابی در این پژوهش شامل انتقال انرژی، جغرافیایی، اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و محیطی می باشند. این معیارها به طور جامع به تحلیل جنبه های مختلف پایداری انرژی پرداخته و امکان مقایسه و رتبه بندی فناوری های مختلف را فراهم می آورند. با استفاده از روش های MCDM مانند فرآیند تحلیل سلسله مراتبی (AHP)، تکنیک اولویت دهی به شباهت با راه حل ایده آل (TOPSIS)، VIKOR و PROMETHEE II، نتایج به دست آمده نشان می دهند که انرژی خورشیدی و بادی به عنوان گزینه های برتر در زمینه های مختلف از جمله ظرفیت تولید، اقتصادی بودن و پذیرش اجتماعی شناسایی می شوند. این یافته ها می توانند به سیاست گذاران و تصمیم گیرندگان در تدوین استراتژی های مؤثر برای توسعه پایدار انرژی کمک کنند. همچنین، نتایج این پژوهش می توانند به بهبود وضعیت انرژی در کشور یاری رسانده و به تحقق اهداف اقلیمی و توسعه پایدار جهانی کمک کنند. در نهایت، این مطالعه بر اهمیت استفاده از فناوری های انرژی پاک و رویکردهای چندمعیاره در تصمیم گیری های انرژی تأکید می کند و به عنوان یک مرجع برای پژوهش های آینده در این حوزه عمل می کند.