جغرافیا و پژوهش های شهری
سال:1404 | دوره:2 | شماره:3 |تعداد مقالات:6

آب همواره یک ضرورت انکارناپذیر برای توسعه اجتماعی، اقتصادی و بقای اکوسیستم های حیاتی در سطح کره زمین بوده است. محدودیت منابع آب و نزول متفاوت بارندگی، دال بر این است که باید منابع آب های موجود سطحی و زیرزمینی به خوبی شناسایی و مطالعه شده و با برنامه ریزی دقیق، بهره برداری صحیح از آن ها صورت گیرد. آب یکی از مهم ترین عوامل تأثیرگذار بر هرگونه تراکم است. لذا در این پژوهش منطقه چهار کلان شهر تبریز به عنوان یکی از پرجمعیت ترین مناطق شهری تبریز در جهت برآورد ظرفیت برد منابع آبی موردبررسی قرار گرفته است. پژوهش حاضر توصیفی _تحلیلی بر اساس نمونه موردی می باشد، داده های پژوهش به روش اسنادی و مراجعه به نهادهای مرتبط ازجمله شهرداری، شرکت آب و فاضلاب منطقه صورت گرفته است. پس از تلفیق و یکپارچه سازی اطلاعات به دست آمده و تهیه لایه های اطلاعاتی در محیط GIS به تهیه  نقشه های مربوطه پرداخته شد. براساس اطلاعات به دست آمده حداقل و حداکثر توان جمعیت پذیری منطقه 4 تبریز بر اساس شاخص آب و عامل محدودکننده تولید و تصفیه فاضلاب برابر172800و   227368 نفر است که با توجه به میزان جمعیت منطقه برابر با حداکثر تراکم 95 نفر، تراکم ناخالص 229 نفر و تراکم خالص مسکونی195 نفر در هکتار را می تواند تحت پوشش قرار دهد لذا با توجه به نتایج به دست آمده تراکم خالص مسکونی منطقه 4 برابر با 329 نفر در هکتار است که از آستانه  مجاز فراتر بوده و در میزان فشار بحرانی قرار دارد.

پژوهش حاضر به تحلیل آمایش صنایع در استان سیستان و بلوچستان با تأکید بر ارتقای توان دفاعی می پردازد. آمایش سرزمین به عنوان ابزاری برای سازمان دهی فضایی و بهره وری بهینه از منابع، نقش کلیدی در توسعه پایدار دارد. هدف این مطالعه بررسی توزیع و پراکنش صنایع در این استان با توجه به معیارهای دفاعی و شناسایی مناطق مناسب برای استقرار صنایع با در نظر گرفتن مزیت های منطقه ای و عوامل زیست محیطی است. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی بوده و داده ها از طریق منابع کتابخانه ای و پایگاه های اطلاعاتی وزارت صنعت، معدن و تجارت، مرکز آمار ایران و کارگروه های پژوهشی جمع آوری شده است. برای تحلیل داده ها از نرم افزار SPSS و روش تصمیم گیری چندمعیاره تاپسیس استفاده شده است. یافته ها نشان می دهد که صنایع کوچک و متوسط در شهرهایی مانند زاهدان، زابل، سراوان و چابهار متمرکز هستند، در حالی که سه شهرستان فاقد صنایع فعال هستند. صنایع غذایی، کانی غیرفلزی و شیمیایی بیش از 70 درصد واحدهای صنعتی را تشکیل می دهند. همچنین، معیار صنایع کم آب بر تأثیر قابل توجهی بر امنیت صنایع دارد. نتایج حاکی از عدم تطابق کامل توزیع صنایع با اصول آمایش سرزمین است که می تواند به ناامنی اجتماعی منجر شود.

بازآفرینی شهری مبتنی بر فرهنگ رویکردی جامع برای توسعه شهری است که با بهره گیری از دارایی های فرهنگی، نه تنها فضاهای فیزیکی شهرها را احیا می کند، بلکه شمول اجتماعی، رونق اقتصادی و حس هویت مکانی را تقویت می کند. این پژوهش با هدف ارزیابی پیامدهای اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی پروژه بازآفرینی میدان شهرداری رشت، از دیدگاه کسبه و صاحبان کسب وکارهای محدوده پیاده راه، انجام شد. این پروژه به عنوان یکی از ابتکارات کلیدی شهرداری رشت برای بهبود کیفیت زندگی و احیای بافت فرسوده شهری اجرا شده است. برای جمع آوری داده ها، 300 پرسشنامه مبتنی بر مقیاس لیکرت پنج درجه ای در میان جامعه آماری توزیع و تکمیل شد. داده ها با استفاده از نرم افزار SPSS و آزمون های آماری شامل تی تک نمونه ای، دوجمله ای و تحلیل عاملی اکتشافی تحلیل شدند. نتایج نشان دهنده امتیاز بالای شاخص های ثمرات اقتصادی (میانگین 58/3) و فرهنگی-اجتماعی (میانگین 44/3) است، به ویژه در افزایش تعداد گردشگران (میانگین 25/4) که موفقیت پروژه در جذب بازدیدکنندگان و تقویت جایگاه منطقه را تأیید می کند. با این حال، رضایت از عملکرد شهرداری (میانگین 44/2) و جبران خسارت های کسب وکارها در طول اجرا (میانگین 46/1) در سطح متوسط ارزیابی شد. عدم مشارکت فعال کسبه و ضعف در مدیریت فرآیند اجرا چالش های اصلی بودند. پروژه در رونق کسب وکارها، ایجاد فرصت های جدید، افزایش مشتریان و بالا رفتن ارزش املاک موفق بود، اما حفظ اصالت تاریخی و فرهنگی منطقه ناکافی بود. انحراف معیار پایین شاخص ها، به ویژه در رضایت از عملکرد شهرداری، نشان دهنده اجماع کسبه بر ضعف های مدیریتی، از جمله نبود حمایت مالی کافی است. برای پروژه های آتی، تقویت مشارکت فعال کسبه، جبران خسارت های مالی، توجه بیشتر به حفظ میراث تاریخی و فرهنگی و بهبود خوانایی و شناخت پذیری محیط شهری ضروری است تا رضایت عمومی افزایش یابد، تأثیرات منفی بر کسب وکارها کاهش یابد و پایداری پروژه های بازآفرینی تضمین شود.

هدف اصلی این پژوهش شناسایی مولفه­های امکان سنجی شهر با رویکرد ظرفیت سنجی سازمان مردم نهاد در برابر بحران­ها (مطالعه موردی: شهرستان میانه) می­باشد. قلمرو مکانی این پژوهش شهرستان میانه است. روش تحقیق بر اساس هدف کاربردی بوده و از نظر روش پژوهش و گردآوری اطلاعات به صورت پیمایشی- تحلیلی می­باشد. برای جمع­آوری اطلاعات از روش دلفی و مشارکت خبرگان استفاده شده است. جامعه آماری این پژوهش خبرگان (رؤسـا، مـدیران سازمان و خیریه­های مردمی) سازمان مردم نهاد هستند. با استفاده از نرم­افزار SPSS 26 و ضریب آلفای کرونباخ  پایایی سوالات مورد پردازش قرار گرفتند. فاکتورها در سه دسته قرار گرفتند. این دسته ها عبارت­اند از کلان ساختاری 48 درصد، میانی 30 درصد و خرد 22 درصد می باشد. مؤلفه مؤثر راستای تعیین مولفه­های امکان سنجی شهر با رویکرد ظرفیت سنجی سازمان مردم نهاد در برابر بحران­ها (مطالعه موردی: شهرستان میانه) با 3 مؤلفه عبارت­اند از: مؤلفه­های کلان (ساختاری) با 4 شاخص، میانی با 4 شاخص، مؤلفه­های خرد با 4 شاخص. در ادامه با استفاده از آزمون t تک نمونه­ای عوامل مؤثر مورد بررسی قرار گرفتند و در نهایت اولویت بندی شاخص­های امکان سنجی شهر پاسخگو در شهر میانه با رویکرد ظرفیت سنجی سمن­ها در برابر بحران­ها به وسیله آزمون  فریدمن رتبه بندی شدند؛ در اولویت اول مسئولیت­پذیری، هماهنگی درون و برون­سازی و نظارت و ارزیابی قرار دارد. نتایج یافته ها حاکی از آن است که شاخص­های مانند مسئولیت پذیری نهادی، هماهنگی ساختاری و نظارت پذیری مشارکتی، بالاترین امتیاز و تاثیر را در تحقق امنیت و پاسخگویی شهری داشته اند.

رشد هوشمند پاسخی به رشد بی رویه و پراکنده است براین اساس رشد هوشمند به دنبال آن است که تعیین کند بهترین مکان برای توسعه کدام است و در کدام فرم فیزیکی باید انجام گیرد. درک و شناخت درست از گسترش شهر در شرایط کنونی و آینده برای اجرای مدیریتی کارآمد در زمینه حفاظت از محیط زیست شهری امری ضروری است. هدف تحقیق حاضر بررسی شاخص های فضایی رشد هوشمند شهری در کلان شهر اهواز می باشد. روش تحقیق، توصیفی – تحلیل بوده و تجزیه و تحلیل اطلاعات با استفاده از تکنیک دیمتل در قالب 20 پرسشنامه از کارشناسان امر در این خصوص صورت گرفته شده است. نتایج تحقیق نشان می دهد، از بین شاخص های مؤثر در رشد هوشمند شهری کلان شهر اهواز، شاخص تعداد پارک عمومی بیشترین تأثیر و شاخص سهم و سرانه فضای سبز کم ترین تأثیر مستقیم بر دیگر شاخص ها را دارد. همچنین از نظر تأثیرات غیرمستقیمی که هر یک از شاخص ها بر یکدیگر دارند شاخص سرانه فضای سبز بیشترین تأثیر و شاخص سهم و سرانه فضاهای باز، بایر و کشاورزی کم ترین تأثیر را دارد. در ادامه می توان گفت که از بین چهار شاخص مؤثر در رشد هوشمند کلان شهر اهواز، بیشترین تعامل متعلق به شاخص تعداد پارک عمومی و کم ترین تعامل نیز متعلق به شاخص سهم و سرانه فضاهای باز، بایر و کشاورزی می باشد، همچنین مؤثرترین عامل در بین این چهار شاخص، مربوط به شاخص سهم و سرانه فضاهای باز، بایر و کشاورزی و تأثیر پذیرترین عامل نیز شاخص تعداد پارک عمومی می باشد.

در پژوهش حاضر چالش های ناهماهنگی میان شهرداری، شورای شهر و سایر نهادهای مرتبط، از جمله ادارات دولتی، که منجر به کندی در پیشبرد طرح ها می شود، بررسی شده است. تضاد منافع میان نهادها و ضعف در تصمیم گیری های اجرایی، این مشکلات را تشدید کرده است. همچنین، مشکلات قانونی و حقوقی نظیر پیچیدگی های مربوط به تملک اراضی و نبود شفافیت در قوانین مرتبط با توسعه شهری یا تغییر مکرر این قوانین، از دیگر عوامل بازدارنده توسعه شهری هستند. هدف این پژوهش، ارزیابی معیارهای تراکم ساختمانی در طرح های توسعه شهری با تاکید بر ظرفیت های توسعه و تعادل میان مولفه های اجتماعی و اقتصادی در منطقه 9 شهر مشهد می باشد. توسعه شهری پایدار و متوازن به عنوان یکی از چالش های کلیدی مدیریت شهری در کلان شهرها، نیازمند سیاست گذاری هایی است که به طور همزمان نیازهای اقتصادی و اجتماعی را پاسخ دهد. در این راستا، پژوهش حاضر با بهره گیری از روش نظریه داده بنیاد انجام شده است. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با کارشناسان شهری، مدیران محلی و شهروندان جمع آوری و سپس به صورت سیستماتیک کدگذاری شدند. مفاهیم و مقوله های اصلی از داده ها استخراج شده و تحلیل گردیدند. نتایج نشان داد که معیارهایی نظیر توزیع عادلانه تراکم ساختمانی، دسترسی به زیرساخت های شهری، عدالت اجتماعی و بهره وری اقتصادی، از عوامل کلیدی موثر بر توسعه پایدار در منطقه 9 مشهد هستند. همچنین، عدم تعادل میان مولفه های اجتماعی و اقتصادی می تواند منجر به افزایش نابرابری ها، کاهش کیفیت زندگی و تشدید مشکلات زیست محیطی شود. این یافته ها بر ضرورت تدوین سیاست های جامع و یکپارچه توسعه شهری در راستای دستیابی به تناسب میان مولفه های اجتماعی، اقتصادی و زیست محیطی تاکید می کنند.