زمینه و هدف: هستان شناسی ها در زیست پزشکی کار ادغام، مبادله، جستجو و پرسش از داده ها را آسان می کنند. مخزن هستان شناسی های باز زیست پزشکی(مخزن) یک راه کار برای ایجاد هستان شناسی های مرجع می باشد که در آن طراحی هستان شناسی ها مبتنی بر اصولی است که تعامل آنها را به صورت یک نظام منفرد تبدیل نماید. هدف این مقاله تعیین وضعیت هستان شناسی های توسعه یافته طبق اصول مزبور می باشد. روش بررسی: این پیمایش توصیفی-مقطعی در سال 1396 انجام شد. اطلاعات اجزای اصلی، موضوع، زبان و ابزار ساخت هستان شناسی ها از وب سایت مخزن هستان شناسی باز زیست پزشکی و OntoBee (سرور پیش فرض داده های پیوندی هستان شناسی های مخزن) بازیابی گردید. فراوانی کلاس ها، نمونه ها، روابط شیئی، روابط نوع-داده و روابط ابرداده ای حاشیه نویسی با استفاده از آمار توصیفی، دسته بندی و ارایه گردید. یافته ها: موضوعات اصلی 151 هستان شناسی موجود آناتومی، سلامت و فنوتیپ بود. بیشترین زبان و ابزار ساخت به ترتیب نسخه های OBO و OBO-Edit بودند. 5 درصد هستان شناسی ها بیش از 78977 کلاس، 150 رابطه ی شیئی، 39 رابطه ی نوع-داده، 110 رابطه ی ابرداده ای حاشیه نویسی و 356 نمونه داشتند. نتیجه گیری: افزایش تعداد هستان شناسی های مخزن و استفاده ی بیشتر از زبان OBO و ابزار OBO-Edit حاکی از پذیرش توسعه دهندگان هستان شناسی برای استفاده از این ابزار و زبان برای ساخت هستان شناسی مبتنی بر اصول مخزن است.

مقدمه: هستان شناسی ها کیفیت بازیابی اطلاعات را افزایش می دهند، بنابراین شناخت بیشتر فرآیند ساخت هستان شناسی ها و کاربرد آن ها در نظام های بازیابی اهمیت می یابد. هدف این مطالعه بررسی کاربردها و روش ساخت هستان شناسی هایی است که در نظام های بازیابی اطلاعات زیست پزشکی مبتنی بر هستان شناسی به کار رفته اند.روش: این پژوهش مروری از نظر روش مطالعه کتابخانه ای با رویکرد تحلیلی است. بازیابی اطلاعات مرتبط با موضوع پژوهش از پایگاه های اطلاعاتی پاب مد، اسکوپوس و وب آوساینس بدون محدودیت زمانی با استفاده از کلیدواژه های «Ontology-based biomedical Information Retrieval»، «Information Retrieval»، «Biomedical Information Retrieval»، «Ontology engineering»، «Ontology construction»، «Biomedical Ontology» و «Ontology building» انجام شد. 5 مقاله که به معرفی یک نظام بازیابی اطلاعات زیست پزشکی می پرداختند و در ذخیره یا بازیابی اطلاعات آن ها از هستان شناسی استفاده می شد، بررسی شدند.نتایج: مطالعات در زمینه بازیابی اطلاعات زیست پزشکی مبتنی بر هستان شناسی که از سال 2004 آغاز شده به یک کشور محدود نمی شوند. به طور کلی هدف استفاده از هستان شناسی ها استفاده از فراداده های معنایی است. اکثر مطالعات سعی دارند هستان شناسی های خاص خود را تولید کنند، اما استفاده مجدد از هستان شناسی های پیشین یک الویت است. مواد اولیه تولید هستان شناسی متون مرتبط با حیطه موضوعی است. هستان شناسی های مورد بررسی به صورت متمرکز تولید شده اند و از رویکردهای گروهی غیرمتمرکز استفاده نشده است.نتیجه گیری: هدف اصلی نظام ها برای به کارگیری هستان شناسی ها استفاده از آن ها برای تولید فراداده های معنایی برای کمک برای استدلال ماشینی است.

مقدمه: با توجه به نقش مهم هستان شناسی ها در سازماندهی اطلاعات و افزایش کارایی نظام های بازیابی اطلاعات از یک سو و توسعه روزافزون حوزه پزشکی هسته ای و رشد دامنه مفاهیم آن و نیاز به یکپارچه سازی، جمع آوری منسجم و تعریف به دور از ابهام روابط میان آن ها از سوی دیگر، پژوهش حاضر با هدف طراحی و پیاده سازی هستان شناسی حوزه پزشکی هسته ای انجام شد. روش بررسی: این مطالعه به روش تحلیل حوزه انجام گردید. داده های مورد نیاز از منابع اطلاعاتی منتشر شده در حوزه پزشکی هسته ای که در بازه زمانی سال های 1364 تا 1398 در مخزن سیستم بین المللی اطلاعات هسته ای INIS (International Nuclear Information System) نمایه شده و در ایران انتشار یافته بود، استفاده شد. برای ساخت هستان شناسی از روش هفت مرحله ای Noy و McGuinnes و به منظور استخراج روابط معنایی بین مفاهیم، از رویکرد مهندسی دانش Na و Neo استفاده گردید. یافته ها: هستان شناسی حاضر شامل 224 مفهوم، 1584 اصل موضوعی، 149 نمونه مستقر در کلاس ها، 463 جفت مفهومی، 926 رابط شیء و 817 رابطه تفسیری برگرفته از منابع اطلاعاتی مرتبط با حوزه مورد بررسی نمایه شده در مخزن INIS بود. روابط موجود بین جفت های مفهومی، پالایش و غنی سازی و در قالب روابط شیء و روابط تفسیری توصیف گردید. نتیجه گیری: هستان شناسی حاضر می تواند ابزار کارامدی در بازنمون دانش حوزه پزشکی هسته ای باشد. همچنین، روش استفاده شده جهت استخراج مفاهیم حوزه و غنی سازی روابط میان مفاهیم، می تواند مبنایی برای غنی سازی روابط اصطلاح نامه INIS و ایجاد هستان شناسی پایه در حوزه هسته ای باشد.

مقدمه: بازپس گیری مقالات در نتیجه سوء رفتار علمی یا خطاهای غیر عمدی اتفاق می افتد. هدف اصلی این مطالعه بررسی مقالات بازپس گرفته شده مقالات زیست پزشکی نویسندگان ایرانی در پایگاه اطلاعاتی مدلاین/پابمد بود. روش بررسی: در یک مطالعه توصیفی-مقطعی تمام مقالات بازپس گرفته شده نویسندگان ایرانی در پایگاه پابمد با استراتژی جستجوی Iran[ad] AND «Retracted Publication»[pt] بازیابی شد. بر اساس فرم مخصوص نام و نام خانوادگی نویسنده اول مقاله، سال انتشار، نام مجله، نام کشوری که مجله در آن منتشر می شود، تعداد استنادها و متن اعلان بازپس گیری استخراج شد. سپس متن اعلان ها مطالعه و دلایل بازپس گیری مقالات طبقه بندی شد. نتایج: تعداد مقالات باز پس گرفته شده 145 مورد بود که در سال های اخیر رشد داشته است. با این حال نسبت مقالات باز پس گرفته شده به کل مقالات افزایش نداشته است. سرقت علمی (46. 90 درصد)، مخدودش کردن فرایند داوری همتا (40 درصد)، انتشار مکرر (19. 31 درصد) مهم ترین دلایل باز پس گیری مقالات بوده است. بر این اساس بیش از 81 درصد مقالات (118 مقاله) به دلیل رفتارهای غیراخلاقی عامدانه باز پس گرفته شده بودند. بیش از 32 درصد کل مقالات (47 مقاله) در سه مجله منتشر شده بود. حوزه موضوعی بیوشیمی و زیست شناسی مولکولی (25 مقاله)، داروشناسی و داروسازی (24 مقاله) و اُنکولوژی (21 مقاله) بیشترین سهم را بخود اختصاص داده بود. نتیجه گیری: نیاز است دلایل سوء رفتارهای حرفه ای شناسایی و بر اساس آن راهکارهای مناسب اندیشیده شود. توانمندسازی محققان در زمینه پژوهش و نگارش علمی، آموزش اخلاق در پژوهش، در کنار برخورد با متخلفان می تواند جلوی بسیاری از این رفتارها را بگیرد.

هدف این پژوهش، ساخت هستان شناسی فناوری های مدیریت دانش بر اساس کاربرد آن ها در فرایندهای مدیریت دانش می باشد. لذا از یکسو تعریف دقیق فرایندهای مدیریت دانش و از سوی دیگر تعریف فناوری های مدیریت دانش مدنظر می باشد. جهت توسعه این هستان شناسی چرخه های مختلف ارائه شده برای فرایندهای مدیریت دانش بررسی و یک چرخه جامع جهت نگاشت فناوری ها انتخاب گردید. مفاهیم حوزه فناوری های مدیریت دانش از مبانی نظری مرتبط استخراج شده و شامل 234 واژه می باشد. 49 واژه، مفاهیم حوزه هستند، 184 واژه، نمونه های فناوری و یک واژه هم مربوط به رابطه طبقه ای بین این واژگان می باشد. این واژه ها براساس نتایج مطالعات پیشین به فرایندها ارتباط داده شده اند. به منظور برقراری این ارتباط از مفهوم هستان شناسی استفاده گردید. هستان شناسی؛ توصیفی صریح و صوری از یک مفهوم سازی ذهنی اشتراکی است. به هستان شناسی مدنظر پژوهش که تنها روابط طبقه ای را دربرمی گیرد سلسله مراتب شمول گفته می شود. جهت توسعه این هستان شناسی از رویکرد توسعه با استفاده از ابزار مهندسی هستان شناسی و همچنین از روش شناسی نوی استفاده گردید. ابزار مورد استفاده در این پژوهش، نرم افزار پروتژه 5 می باشد که زبان OWL را پشتیبانی می نماید. جهت ارزیابی هستان شناسی ارائه شده، از معیارهای سازگاری، اختصار و بازیابی دانش فناوری های مدیریت دانش توسط خبرگان استفاده گردیده است. هستان شناسی ارائه شده، فهم مشترکی از حوزه فناوری های مدیریت دانش ارائه می دهد. تصمیم گیری درمورد انتخاب فناوری ها و منطق پشت این تصمیمات بطور دقیق مستندسازی نشده و در سطح وسیع به اشتراک گذاشته نمی شود. از این رو حجم زیادی از دانش با ارزش به هدر می رود. از این منظر از این هستان شناسی به عنوان یک منبع مشترک دانش استفاده می شود. بر اساس اطلاعات در دسترس محقق، تاکنون در این حوزه هیچ هستان شناسی رسمی ارائه نشده و بارگذاری آن در محیط وب بستری برای تسهیم دانش متخصصان این حوزه در سراسر جهان فراهم می کند. به علاوه به تصمیم گیری در انتخاب فناوری مناسب بر اساس فرایندهای مدیریت دانش کمک می نماید.

مطالعه روابط منبع و مخزن، بارگیری اسیمیلات ها در آوند آبکش و ظرفیت تولید مواد فتوسنتزی عامل محدودکننده برای افزایش بیشتر عملکرد است که ظرفیت مخزن نمونه ای از خصوصیات فیزیولوژیکی عملکرد است. این پژوهش به منظور ارزیابی میزان محدویت منبع و تاثیرآن بر اجزای عملکرد دو هیبرید آفتابگردان به صورت آزمایش فاکتوریل بر پایه طرح بلوک های کامل تصادفی در 3 تکرار در سال زراعی 1383 در تبریز اجرا گردید. تیمارهای آزمایشی شامل دو هیبرید آذرگل و آلستار و حذف دانه شامل تیمار بدون حذف دانه (شاهد)، حذف دانه های 1.3 کناری طبق، حذف دانه های 1.3 میانی طبق و حذف دانه های 1.3 مرکزی طبق بود. اعمال تیمار حذف دانه در زمان پس از گرده افشانی کامل انجام گرفت. نتایج نشان دادند که بین دو هیبرید در همه صفات به جز وزن هزار دانه و پهنای دانه اختلاف معنی داری وجود داشته و در تمام صفات مورد بررسی هیبرید آذرگل نسبت به هیبرید آلستار برتری داشت. وزن هزار دانه، طول، عرض و پهنای دانه با حذف دانه افزایش یافته ولی نسبت مغز به دانه کاهش نشان داد. درصد افزایش وزن هزار دانه در هیبرید آذرگل معادل 3.9 درصد و در هیبرید آلستار معادل 6.9 درصد بود. وزن هزار دانه در تیمار شاهد 75.43 گرم و در تیمارهای حذف دانه های 1.3 کناری، 1.3 میانی و 1.3 مرکزی به ترتیب 81.37، 78.83 و 78.21 گرم بود. بر اساس نتایج آزمایش می توان گفت که دو هیبرید مورد بررسی با محدودیت منبع مواجه بوده و میزان محدودیت در هیبرید آلستار نسبت به هیبرید آذرگل بیشتر می باشد.

به منظور ارزیابی رابطه بین محلهای تولید و ذخیره فرآورده های فتوسنتزی در پنبه، آزمایشی بصورت فاکتوریل در قالب بلوکهای کامل تصادفی با سه تکرار در منطقه ورامین اجرا شد. عوامل مورد بررسی، دستکاری اجزای فنوتیپی گیاه با سطوح هرس گل (کاهش مخزن)، شاهد، هرس برگهای زایشی و رویشی (کاهش منبع) و نیز ارقام پنبه شامل برگ اکرا، ورامین و تاشکند – 1 (بترتیب دارای شاخص سطح برگ کم، متوسط و زیاد) بودند. بر اساس نتایج به دست آمده، برگهای رویشی و زایشی، در توسعه غوزه های پنبه از اهمیت یکسانی برخوردار بودند. صفات مورد بررسی در واکنش به نسبتهای مختلف منبع به مخزن، عکس العملهای متفاوتی از خود نشان دادند، بطوریکه وزن غوزه و متوسط طول الیاف تحت تاثیر محدودیت منبع فرآورده های فتوسنتزی قرار گرفتند، اما وزن دانه (فقط در اولین غوزه های شاخه های زایشی)، تعداد دانه، درصد کیل، ظرافت و مقاومت الیاف دارای محدودیت مخزن بوده و به ژنوتیپ گیاه بستگی داشتند. آرایش مناسب کاشت و اصلاح پوشش گیاهی پنبه، برای افزایش نفوذ نور و کاهش اثر محدودکنندگی منبع مفید به نظر می رسند.

در دنیای امروز، اهمیت داده، اطلاعات و دانش بر کسی پوشیده نیست. برتری اطلاعاتی، سبب برتری در سایر جنبه ها از جمله برتری تصمیم گیری و اقدام می شود. اطلاعات مکانی، نقش مهمی در آگاهی از وضعیت سامانه های نظامی دارد. یکی از روش های مدلسازی وضعیت، استفاده از هستان شناسی ها می باشد که در مقایسه با سایر روش های مدلسازی، قابلیت های بالاتری دارد. برای مدلسازی وضعیت، با توجه به نقش مهم عنصر مکان در آن، بایستی مدلسازی از مکان یا توسعه هستان شناسی جغرافیایی صورت گیرد. با مقایسه منابع موجود، مهندسی دانش جغرافیایی برای توسعه یک هستان شناسی بومی جغرافیایی با رویکرد نظامی و کاربرد در سامانه های نظامی مبتنی بر مکان ضرورت دارد. در این پژوهش با استفاده از یک روش شناسی ترکیبی که حاصل بررسی روش های گوناگون توسعه هستان شناسی می باشد و با استفاده از منابع متنوع جغرافیایی شامل تکسنومی ها، اصطلاح نامه ها و هستان شناسی های موجود داخلی و خارجی، دایره المعارف ها و فرهنگ های واژگان، کتب مرجع، صفحات وب و مصاحبه با افراد خبره حوزه جغرافیا، هستان شناسی جغرافیایی نظامی توسعه یافته است. برای مهندسی دانش جغرافیایی در قالب هستان شناسی، ابتدا واژگان حوزه جغرافیایی استخراج شده و بر مبنای آنها مفاهیم جغرافیایی، سلسله مراتب مفاهیم، روابط میان مفاهیم، ویژگی های مفاهیم، اطلاعات زبانشناختی مفاهیم ومصادیق متنوع مفاهیم جغرافیایی داخلی و خارجی استخراج شده است. این هستان شناسی در محیط نرم افزار منبع باز Protege و با زبان استاندارد OWL کد شده است که قابلیت جستجوی معنایی مفاهیم و روابط میان آنها را دارد. برای بررسی صحت و پوشش این هستان شناسی، یک طرح آزمون جامع که شامل استفاده از روش های آماری، خودکار و نظرسنجی از خبرگان جغرافیای نظامی می باشد، صورت گرفته است.