مکانیسم آنتی زنوزی نوعی مقاومت گیاه میزبان در برابر آفات می باشد که در میزان استقرار اولیه آفت روی گیاه میزبان اثر می گذارد. به این منظور تحقیقی روی 10 کلن صنوبر از گونه های Populus deltoids, P. euramericana, P. alba, P. nigra در سال 1384 در شرایط آزمایشگاهی و با چهار روش انجام شد. قلمه هایی به طول 20 و قطر 1 تا 1.5 سانتی متر از نهالستان صنوبر ایستگاه تحقیقاتی البرز کرج که در سال 1381 کاشته شده بودند تهیه گردید. در روش اول از هر کلن یک قلمه با کش به هم بسته شد. در بین قلمه ها دو شاخه آلوده به شته Pterocomma populeum Kalt. قرار داده شد و سپس در لیوان پلاستیکی با ارتفاع 11 و قطر دهانه 8 سانتی متر داخل آب قرار گرفت. سپس لیوان حاوی قلمه ها به داخل ظرف پرورش (ارتفاع 22 و قطر دهانه 14 سانتی متر) مجهز به سوراخ تهویه هوا منتقل شد. در روش دوم و سوم قلمه ها با کش در اطراف یک چوب استوانه ای به قطر 3.5 سانتی متر بسته شده و در قسمت فوقانی آن یک عدد تشتک پتری به قطر 2.5 سانتی متر قرار داده شد. در روش دوم 50 عدد شته بی بال تقریبا هم سن و در روش سوم 50 عدد شته بالدار در داخل این تشتک پتری رهاسازی شد در روش چهارم 50 عدد شته بالدار در محفظه میانی الفاکتومتر طراحی شده رهاسازی شد. در هر چهار روش بعد از 24 و 48 ساعت تعداد شته های مستقر شده روی قلمه های هر یک از کلن ها به تفکیک شمارش و ثبت گردید. تجزیه آماری داده های هر چهار روش نشان داد که تفاوت معنی دار آماری در سطح 5 درصد بین کلن ها از نظر جلب شته وجود داشته است. مقایسه میانگین ها که با روش دو دامنه ای دانکن صورت گرفت نشان داد که کلن P. nigra betulifolia و کلن P. euramericana triplo به ترتیب بالاترین و پایین ترین میزان استقرار شته را در هر چهار روش داشته اند. میانگین شته های جلب شده به سایر کلن های مورد بررسی حد واسط مقادیر ذکر شده برای دو کلن مذکور را دارا بوده است.

شته معمولی گندم، Schizaphis graminum (Rondani) (Hem.: Aphididae)، یکی از آفات مهم غلات به ویژه جو است که در سال های اخیر جمعیت رو به رشدی داشته است. یکی از مناسب ترین روش های کنترل این آفت با در نظر گرفتن آثار سوء ناشی از کاربرد آفت کش ها، استفاده از ژنوتیپ های مقاوم جو است. در این تحقیق، 47 لاین پیشرفته و 13 رقم جو در مرحله گیاهچه غربالگری شد و دو مکانیسم آنتی زنوز و تحمل در آنها بررسی شد. آزمایش در گلخانه ای با شرایط دمایی 25±2oc، رطوبت نسبی %55±10 و دوره نوری 16:8 انجام گرفت. غربالگری بر اساس میانگین تعداد شته (بعد از 14 روز آلودگی با شته) انجام گرفت و ارقام ریحان، نصرت و لاین 20(Mall-4-3094- 2//Alpha/Cum/3/Victoria/…ICB01-1368-0AP) با کمترین و لاین 13 (Legia/CWB117-5-9-5)، لاین 44 (Sls/Bda//Sararood-1) و رقم زرجو با بیشترین میانگین تعداد شته برای اجرای آزمایش های آنتی زنوز و تحمل انتخاب شدند. در آزمایش آنتی زنوز، بر اساس تعداد شته جلب شده (24، 48 و 72 ساعت پس از رهاسازی) نتایج نشان داد در مجموع هر سه زمان رقم زرجو و ریحان به ترتیب کمترین و بیشترین آنتی زنوز را داشتند. در آزمایش تحمل (که بر اساس تاثیر تغذیه شته روی ارتفاع گیاهان آلوده بررسی شد)، نتایج نشان داد رقم ریحان بیشترین افزایش ارتفاع ثانویه (در مقایسه با شاهد) و کمترین درصد کاهش ارتفاع (%2.09) را داشت. درحالی که، رقم زرجو با کمترین افزایش ارتفاع ثانویه (در مقایسه با شاهد) و بیشترین درصد کاهش ارتفاع (%65.96) کمترین سطح تحمل را داشت.

مکانیسم آنتی زنور نوعی مقاومت گیاه میزبان در برابر آفات می باشد، که در میزان استقرار آفت روی میزبان تاثیر می گذارد. به همین منظور تحقیقی روی 12 کلن صنوبر از گونه های p.x.euramericana ,P.deltoides ,p.nigra ,Populus alba  انجام شد. در این آزمایش، ابتدا قلمه هایی از کلن های مورد نظر به طول 20 و قطر 1.5 -1 سانتیمتر تهیه و در شرایط آزمایشگاهی ریشه دار گردید. از این قلمه ها به تعداد کلن های مورد آزمایش به همراه دو عدد قلمه آلوده به شته و به صورت دسته ای با حلقه کشی بسته شد. دسته های مورد نظر در شرایط کنترل شده (درجه حرارت 22 - 20 درجه سانتی گراد ، رطوبت نسبی 70- 60 درصد و دوره نوری با 16 ساعت روشنایی و 8 ساعت تاریکی) در عمق 3 سانتی متر آب قرار داده شد. پس از دو روز قلمه های آلوده حذف و تعداد شته های روی هر قلمه شمارش گردید و مجددا قلمه ها به هم بسته شد و در آب قرار گرفت و به فاصله دو روز یکبار شمارش شته صورت گرفت. این آزمایش در 18 تکرار انجام شد و اطلاعات حاصله از میزان استقرار شته روی قلمه های هر کلن ثبت گردید. آنالیز داده ها نشان داد که در سطح 1% اختلاف معنی داری بین کلن ها وجود دارد. به طوری که تعداد شته های استقرار یافته روی کلن p.alba 58/57 (میانگین 0.31 عدد شته در هر قلمه) به طور معنی داری نسبت به تمام کلن های مورد آزمایش کمتر بود. با توجه به این میزان کم، شاید بتوان نسبت به ایمن بودن این کلن قضاوت نمود. کلن های p.nigra 62/140 , p.nigra 62/149 , p.nigra 62/72 , p.x.euramericana 214 , p.deltoides 72/51 نیز به طور معنی داری نسبت به سایر کلن ها، شته مستقر شده کمتری داشت ، به طوری که متوسط شته روی این کلن ها 2.54 تا 4.91 عدد در هر قلمه ثبت شد. بنابراین کلن های فوق می توانند واجد مکانیسم بسیار بالای آنتی زنوز باشند. اما کلن populus nigra 56/72 با میانگین 25.98 شته در هر قلمه نسبت به سایر کلن ها به طور معنی داری حاوی بیشترین شته های مستقر شده بود و بنابراین از نظر مقاومت آنتی زنوزی می توان به عنوان حساس ترین کلن در نظر گرفت.

استان آذربایجان شرقی یکی از مستعدترین مناطق کشت صنوبر بوده و دارای بالاترین میزان صنوبر کاری در کشور است. در این استان گونه هایPopulus alba ، P. nigra و دورگ P. x. euramericana کشت می شوند و گونه های مختلفی از حشرات آفت از جمله سوسک برگ خوار صنوبر Melasoma populi، پروانه Archips rosana و شته گالزای Pemphigus filaginis که از آفات مهم درختان صنوبر می باشند، به طور مستقیم یا غیر مستقیم به میزبان های خود خسارت وارد می کنند. در این تحقیق مقاومت آنتی زنوزی 15 کلن صنوبر بر اساس استقرار و میزان تراکم جمعیت سه آفت مذکور بر روی کلن ها در شرایط طبیعی بررسی گردید. نتایج بررسی آفات مورد مطالعه نشان داد که کلن های P. nigra shabestar، P. alba marand و  P. nigra 62.154 به ترتیب حساس ترین و کلن های P. alba bostanabad، P. alba maragheh،P. nigra maragheh  وP. x. euramericana Bostanabad  مقاوم ترین کلن ها نسبت به سوسک برگ خوار M. populi هستند. در رابطه با پروانه A. rosana، کلن P. alba mianeh بیشترین حساسیت را داشته و کلن های P. alba maragheh، P. nigra maragheh و P. nigra miandoab بالاترین مقاومت را نشان دادند. بر اساس داده های مربوط به شته P. filaginis، تنها کلن های P. nigra mianeh،P. alba miandoab  و P. nigra marand دارای آلودگی به آفت بودند و هیچ کدام از کلن های دیگر به شته آلوده نشدند.

مگس مینوز Liriomyza sativae در سال های اخیر با گسترش دامنه پراکنش خود، به آفت مهم سبزیجات و گیاهان زینتی در اکثر نقاط جهان تبدیل شده است. به دلیل پتانسیل بالای این حشره جهت بروز مقاومت به حشره کش های رایج، استفاده از ارقام مقاوم گیاهی به عنوان یکی از رهیافت های موثر در مدیریت تلفیقی این آفت مطرح است. از آنجاییکه لوبیا از میزبان های ترجیحی این حشره محسوب می شود، 19 رقم لوبیا جهت بررسی مقاومت آنتی زنوز نسبت به مینوز L.sativae و نیز تعیین نرخ خسارت در اتاقک رشد با دمای 1±25 درجه سانتیگراد، رطوبت نسبی 5±55 درصد و دوره  نوری 16:8 (تاریکی: روشنایی) مورد آزمایش قرار گرفتند. ارقام مورد مطالعه با شاخص هایی نظیر تعداد سوراخ تغذیه ای، تعداد تونل لاروی، نسبت تونل به سوراخ و نرخ خسارت ارزیابی شدند و از این نظر تفاوت های معنی داری میان ارقام مشاهده گردید (p<0.01) شاخص های مطالعه شده مانند رابطه تعداد سوراخ تغذیه ای با تعداد تونل لاروی (r=0.957) و تعداد تونل لاروی با نرخ خسارت (r=0.869) در ارقام مورد آزمایش همبستگی های معنی داری را نشان داد. ارقام لوبیا بر اساس تمام صفات اندازه گیری شده تجزیه کلاستر شدند و به طور کلی در سه گروه عمده نیمه مقاوم، با مقاومت کم و نیمه حساس جای گرفتند. هیچ یک از ارقام نسبت به خسارت حشره مصون نبود و رقم نیمه مقاوم پرستو خسارتی در حدود 31 درصد را متحمل شد. رقم نیمه حساس صیاد با خسارتی معادل 61 درصد حساس ترین رقم مورد آزمایش شناخته شد. آزمایش فوق تنوع ژنتیکی قابل ملاحظه ای را در مقاومت به مگس مینوز به اثبات رساند.

سوسک کلرادوی سیب زمینی، (Say) Leptinotarsa decemlineata، یکی از آفات خطرناک سیب زمینی در دنیا می باشد. یکی از روش های کنترل آن استفاده از ارقام مقاوم است. به منظور مقایسه میزان مقاومت آنتی زنوزی 33 رقم زراعی سیب زمینی نسبت به خسارت این آفت، آزمایش های سه ساله ای در سال های 1386 تا 1388 در شرایط مزرعه ای انجام گرفت. روش پژوهش در دو سال اول مشابه ولی در سال سوم اندکی متفاوت بود. در یک سری «آزمون انتخاب میزبان» در مزرعه تعداد حشرات کامل جلب شده به هر یک از بوته ها به عنوان شاخص آنتی زنوز تعیین گردید. در سال 1388 تعداد حشرات کامل جلب شده به هر یک از ارقام و تعداد دستجات تخم گذاشته شده بر روی آن ها به عنوان شاخص آنتی زنوز مورد استفاده قرار گرفتند. تجزیه خوشه ای به روش UPGMA و بر اساس ضریب تشابه فاصله اقلیدسی و با استفاده از نرم افزار MINITAB15 انجام گرفت. تجزیه واریانس مرکب داده های آزمون انتخاب میزبان در سال های 1386 و 1387 نشان داد که از نظر تعداد سوسک های مستقر شده روی بوته های مورد بررسی بین سال های آزمایش، بلوک ها، زمان های شمارش، ارقام و اثر متقابل رقم × سال اختلاف معنی دار وجود دارد. بر اساس مقایسه میانگین ها، ارقام برایت، دلیکات، نیکولا، سینجا، کارلیتا و کاردینال در سال 1386 و ارقام کاردینال، کارلیتا، سینجا، الس و رومینا در سال 1387 با جلب کمترین تعداد حشرات کامل بیشترین مقاومت آنتی زنوزی را نشان دادند. بر اساس نتایج تجزیه خوشه ای در دو سال اول ارقام کاردینال، کارلیتا، سینجا، برایت، راجا، نیکولا، رومینا، سانتانا، الس، فیانا و استیما با جلب کمترین تعداد حشرات کامل از لحاظ شاخص آنتی زنوز در گروه مقاوم قرار گرفتند. همچنین نتایج تجزیه خوشه ای بر اساس تعداد حشرات بالغ جلب شده به بوته ها و تعداد دستجات تخم گذاشته شده در روی بوته ها در سال 1388 نشان داد که از لحاظ شاخص آنتی زنوز ارقام بریجت، بالتیکا، کاردینال، نیکولا، راجا، برایت، دلیکات، کارلیتا، پروونتو، کوزیما، آرمادا، الس و بلوگا با قرار گرفتن در یک گروه نسبت به بقیه ارقام اثرات آنتی زنوزی قابل توجهی داشتند. بر اساس مقایسه میانگین های تعداد حشرات کامل جلب شده به بوته ها در سه سال آزمایش، ارقام کاردینال، کارلیتا و بریجت با جلب کمترین تعداد حشرات کامل بیشترین مقاومت آنتی زنوزی را نشان دادند.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (pdf) مراجعه فرمایید.

پسیل گلابی، Cacopsylla pyricola (Foerster)، یکی از مهمترین آفات گلابی است. این پژوهش با هدف بررسی مقاومت ارقام برتر گلابی نسبت این آفت برای استفاده در برنامه های مدیریت تلفیقی کنترل آن و به نژادی گلابی انجام شد. برای انجام این پژوهش نُه رقم گلابی شامل: بوهمه، شاه میوه، نطنزی، سبری، درگزی، لوئیزبون، هاروست کوئین، پوتوماک وکوشیا استفاده شد. نمونه­بردای از جمعیت مراحل مختلف پسیل گلابی در اوج فعالیت آن یعنی در اوایل فرورین تا آبان به فاصله هر هفت روز یکبار انجام شد. ارزیابی ها در قالب طرح بلوک کامل تصادفی با چهار تکرار در باغ کلکسیون ذخایر توارثی گلابی پژوهشکده میوه­های معتدله و سردسیری در ایستگاه کمالشهر کرج از سال 1399 تا سال 1402 به مدت چهار سال اجرا گردید. شاخص­های مقاومت آنتی­زنوزی شامل شاخص­های جذب، تجمع، نرخ فراوانی نسبی استقرار، عدم رجحان و شیوع تخم، پوره و حشره­کامل بود. خصوصیات درخت ارقام گلابی شامل: شاخه یکساله، شاخه جاری، برگ، گل و میوه نیز مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که ارقام گلابی شامل: کوشیا، بوهمه، سبری، نطنزی و پوتوماک نسبت به آفت پسیل گلابی مقاوم تر بودند. شاخص جذب تخم، پوره و حشره­کامل به ترتیب 0/99، 0/99و 0/95، شاخص تجمع 58/30، 149/14 و 16/13، نرخ فراوانی نسبی استقرار 3/68، 3/65و 3/40، شاخص عدم رجحان 98/04، 98/06و 98/19و شاخص شیوع 66/49، 49/47 و 47/50به ترتیب تخم، پوره و حشره­کامل بود.

تریپس پیاز، Thrips tabaci Lindeman یکی از آفات مهم محصولات کشاورزی بوده که به طور گسترده در تمام نقاط جهان انتشار دارد. بادمجان از جمله میزبان های این آفت است که هر ساله متحمل خسارات فراوانی می شود. در این پژوهش، سازوکار آنتی زنوز و نقش تراکم تریکوم و میزان کلروفیل برگ ده ژنوتیپ بادمجان (بلک بیوتی، بلاکی، یلدا، لیدی، لیندا، لیما، کیم، برازجان، سیاه مشهد و محلی زابل) نسبت به آفت تریپس در قالب آزمون انتخاب آزاد در گلخانه با شرایط دمایی 1±25 درجه سلسیوس و رطوبت نسبی 5±60 درصد با نسبت روشنایی/تاریکی (16.8) مورد بررسی قرار گرفت. همچنین الگوی الکتروفورزی پروتئین کل هر ژنوتیپ و تنوع آن در ژنوتیپ های مختلف با استفاده از روش SDS-PAGE، و نیز ارتباط این صفت با تعداد تریپس های جلب شده طی آزمون انتخاب آزاد مورد ارزیابی قرار گرفت. بررسی الگوی الکتروفورزی ژنوتیپ های مورد مطالعه، حاکی از وجود تفاوت در تعداد و نوع باندهای پروتئینی و نشان دهنده وجود تنوع بین تیمارهای (ارقام) مورد آزمایش بود که می توان از این موضوع در برنامه های به نژادی ژنوتیپ های بادمجان نسبت به آفت تریپس بهره برد. ژنوتیپ ها از نظر درصد آسیب تریپس پیاز، میزان کلروفیل برگ و تراکم تریکوم ها دارای اختلاف معنی داری بودند همبستگی معنی داری بین صفات مورد اندازه گیری در گلخانه و داده های مولکولی بدست نیامد اما، به طورکلی، ژنوتیپ های لیما و لیندا با دارا بودن بیشترین فاصله ژنتیکی (0.454) نسبت به سایر ارقام مورد مطالعه و پتانسیل مقاومتی نسبت به تریپس پیاز، می توانند در برنامه های به نژادی مورد تلاقی قرار گرفته و در آزمون های تکمیلی، بیشتر مورد بررسی قرار گیرند.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.