در شهرهای لرزه خیز، برنامه ریزی شهری ناگزیر از آسیب شناسی لرزه ای معابر است. این مقاله می کوشد ضریب و الگوی آسیب پذیری لرزه ای معابر شهری را با دیدگاه برنامه ریزی پیشگیری در ناحیه سه کلان شهر تبریز ارزیابی کند. در این پژوهش، داده ها و لایه های اطلاعاتی با روش اسنادی تهیه و با روش دلفی رتبه بندی و امتیازدهی و با استفاده از روش IHWP در محیط GIS پردازش شده اند. جامعه آماری شبکه معابر ناحیه سه منطقه یک کلان شهر تبریز است.نتایج نشان می دهد درجه محصور بودن بالا، افزایش سطح سرویس ترافیک، تراکم جمعیت و نظام ویژه کاربری زمین به صورت تمرکز کاربری های تجاری، تفریحی و فرامنطقه ای دلایل اصلی آسیب پذیری معابر هستند. در معابر کم عرض (8 تا 10 متر)، درجه محصور بودن بر ضریب آسیب پذیری لرزه ای در معابر شریانی شاخص ترافیک و نظام کاربری افزوده اند. الگوی فضایی آسیب پذیری معابر از شرق به غرب و از شمال به جنوب روندی افزایشی دارد. کانون شدت فضایی آسیب پذیری معابر در مرکز ناحیه قرار دارد و بر خیابان های ولی عصر، شریعتی، عارف و رازی منطبق است. بدین ترتیب، به لحاظ زمین لرزه ای، معابر کارآمد و پایدار در شرق ناحیه واقع هستند.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

امروزه با گسترش کالبدی و افزایش تراکم شهرها، وضعیت خطرناکی در صورت بروز حملات هوایی به وقوع می پیوندد. حملات هوایی به همراه عدم رعایت اصول پدافند غیرعامل منجر به از بین رفتن کارایی شبکه های ارتباطی، حجم بالای تلفات انسانی و خسارت های مالی می شود. منطقه شش شهر تهران با حدود 220 هزار نفر جمعیت در سال 1385 و 20 کیلومتر مربع مساحت، از مهم ترین مناطق شهر تهران به شمار می آید. این محدوده به عنوان پایتختی برای پایتخت بوده و از این رو ارزیابی آسیب پذیری آن از اهمیت خاصی برخوردار است. در این پژوهش به وسیله شاخص های به دست آمده از نظر متخصصان پدافند غیرعامل و بر اساس مدل تحلیل سلسله مراتبی معکوس در محیط GIS، آسیب پذیری بدنه شبکه های ارتباطی منطقه شش در مقابل حملات هوایی مشخص شده است. نتایج پژوهش نشان می دهد با حرکت از سمت شمال منطقه به جنوب و مرکز، به میزان آسیب پذیری خیابان ها افزوده می شود.

ﺣﻮادث و ﺑﻼﯾﺎ ﻫﻤﯿﺸﻪ ﺗﺄﺛﯿﺮ ﭼﺸﻤﮕﯿﺮی ﺑﺮ ﺑﻬﺪاﺷﺖ، ﺳﻼﻣﺖ ﻋﻤﻮﻣﯽ و رﻓﺎه ﺟﻤﻌﯿﺖ آﺳﯿﺐ دﯾﺪه ﺑﻪ ﺟﺎ ﻣﯽ ﮔﺬارد و ﺑﺎ وﻗﻮع ﺑﺤﺮانﻫﺎی ﻃﺒﯿﻌﯽ و ﺑﻮﯾﮋه در زﻣﺎن وﻗﻮع زﻟﺰﻟﻪ و ﻋﺪم ﺗﻮﺟﻪ ﮐﺎﻓﯽ ﺑﻪ ﻧﻘﺶ ﺑﯿﻤﺎرﺳﺘﺎن ﻫﺎ، ﺑﺮﻧﺎﻣﻪرﯾﺰی، ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ و ﮐﻨﺘﺮل ﺷﻬﺮﻫﺎ ﺑﯿﺶ از ﭘﯿﺶ ﺑﺎ ﻣﺸﮑﻞ ﻣﻮاﺟﻬﻪ ﻣﯽ¬ﺷﻮد. ﺷﻬﺮ ﻣﺸﻬﺪ ﺑﻪﻋﻨﻮان ﯾﮑﯽ از ﻣﺮاﮐﺰ ﺟﻤﻌﯿﺘﯽ، ﺗﻮﻟﯿﺪی، ﺧﺪﻣﺎﺗﯽ، ﮔﺮدﺷﮕﺮی و زﯾﺎرﺗﯽ در ﺗﻌﺎﻣﻞ ﻣﺤﯿﻄﯽ، اﻗﺘﺼﺎدی، اﺟﺘﻤﺎﻋﯽ ﺑﺎ ﺷﻬﺮﻫﺎی اﻃﺮاف و ﻫﻤﭽﻨﯿﻦ ﻣﺮاﺟﻌﺎت ﮔﺴﺘﺮده¬ی ﺷﻬﺮﻫﺎی اﺳﺘﺎن ﺧﺮاﺳﺎن رﺿﻮی و دﯾﮕﺮ ﺷﻬﺮﻫﺎی ﮐﺸﻮر و ﺣﺘﯽ ﮐﺸﻮرﻫﺎی ﻫﻤﺴﺎﯾﻪ در ﺣﻮزه ﻫﺎی ﺗﺨﺼﺼﯽ ﺳﻼﻣﺖ ﺑﻪ اﯾﻦ ﺷﻬﺮ، ﻧﺸﺎن دﻫﻨﺪه اﻫﻤﯿﺖ ﺑﺎﻻی اﯾﻦ ﺷﻬﺮ ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ. ﻫﺪف اﺻﻠﯽ ﺗﺤﻘﯿﻖ، ارزﯾﺎﺑﯽ ﻣﯿﺰان آﺳﯿﺐﭘﺬﯾﺮی ﺑﯿﻤﺎرﺳﺘﺎنﻫﺎی ﻓﺮاﻣﻨﻄﻘﻪای ﺷﻬﺮ ﻣﺸﻬﺪ در ﺑﺮاﺑﺮ زﻟﺰﻟﻪ و اراﺋﻪ راﻫﮑﺎرﻫﺎﯾﯽ ﺟﻬﺖ ﮐﺎﻫﺶ آﺳﯿﺐﭘﺬﯾﺮی ﻣﯽﺑﺎﺷﺪ. در اﯾﻦ ﭘﮋوﻫﺶ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از ﺷﺎﺧﺺﻫﺎﯾﯽ ﭼﻮن ﻓﺎﺻﻠﻪ از ﮔﺴﻞ ﻫﺎ، ﻣﻨﺎﻃﻖ ﻣﺴﺘﻌﺪ رواﻧﮕﺮاﯾﯽ، ﺧﻄﻮط اﻧﺘﻘﺎل آب، ﺑﺮق، ﮔﺎز و ﺗﺮاﮐﻢ ﺳﺎﺧﺖ، ﺗﺮاﮐﻢ ﺟﻤﻌﯿﺖ و… از ﻃﺮﯾﻖ ﻣﺪل IHWP (ﺗﺤﻠﯿﻞ ﺳﻠﺴﻠﻪ ﻣﺮاﺗﺒﯽ ﻣﻌﮑﻮس) ارزﯾﺎﺑﯽ ﺷﺪه اﺳﺖ. ﻧﺘﺎﯾﺞ ﭘﮋوﻫﺶ ﻧﺸﺎن ﻣﯽدﻫﺪ ﺑﯿﻤﺎرﺳﺘﺎنﻫﺎی ارﺗﺶ، اﻣﺎم رﺿﺎ، ﺷﺮﯾﻌﺘﯽ، ﻗﺎﺋﻢ، ﮐﺎﻣﯿﺎب و ﻓﺎراﺑﯽ از آﺳﯿﺐ ﭘﺬﯾﺮی ﮐﻢ، ﺑﯿﻤﺎرﺳﺘﺎنﻫﺎی ﻣﻮﺳﯽ اﻟﺠﻌﻔﺮ، اﺑﻦﺳﯿﻨﺎ، ﻫﻔﺪه ﺷﻬﺮﯾﻮر و ﺣﺠﺎزی از آﺳﯿﺐ ﭘﺬﯾﺮی ﻣﺘﻮﺳﻂ و ﺑﯿﻤﺎرﺳﺘﺎنﻫﺎی رﺿﻮی و ﻫﺎﺷﻤﯽ ﻧﮋاد ﺑﺎ آﺳﯿﺐ ﭘﺬﯾﺮی زﯾﺎد ﻣﻮاﺟﻪ ﻫﺴﺘﻨﺪ.

در سال­ های اخیر رشد بی­ رویه جمعیت و خسارت ­های فراوان ناشی از مخاطرات طبیعی و انسانی به کالبد و محیط شهرها موجب شده است تا موضوع ارزیابی آسیب­ پذیری به یکی از اهداف مهم مطالعه شهرها تبدیل شود. یکی از موضوعاتی که بیشتر شهرهای جهان با آن دست به گریبان هستند، حوادث طبیعی است که طی قرن گذشته شمار آن­ها همواره رو به افزایش بوده و تلفات انسانی و کالبدی زیادی را متوجه شهرها نموده است. هدف تحقیق حاضر ارزیابی آسیب­ پذیری منطقه یک شهرداری تهران در برابر خطر سیل و زلزله می­ باشد. نوع تحقیق کاربردی و روش تحقیق نیز توصیفی- تحلیلی است. روش گردآوری اطلاعات نیز شامل مطالعات اسنادی، مشاهدات میدانی و پرسشنامه است. در تحقیق حاضر با استفاده از شاخص­ های شناسایی شده به ارزیابی آسیب ­پذیری منطقه یک شهرداری تهران در برابر سیل و زلزله با استفاده از روش IHWP پرداخته شد که نتایج تحقیق نشان می­ دهد از کل منطقه یک شهرداری تهران، 14/95 درصد آسیب پذیری خیلی کم، 23/28 درصد آسیب پذیری کم، 27/03 درصد آسیب پذیری متوسط، 23/59 آسیب پذیری زیاد و 11/14درصد آسیب پذیری خیلی بالایی را به خود اختصاص داده اند و مرکز و غرب منطقه از آسیب پذیری بیشتری برخوردار است و از غرب به شرق از میزان آسیب پذیری کاسته می شود. در پایان نیز راهکارهای کاهش آسیب­ پذیری ارائه شد.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

زلزله گاه می تواند خسارات عظیمی در زندگی بشر به بار آورد از جمله، مختل کردن شبکه های ارتباطی که امکان نجات زلزله زدگان به ویژه در 72 ساعت اولیه را با مشکل جدی روبه رو می سازد. امروزه به وجود آمدن این وضعیت خطرناک به دنبال کم عرض بودن راه ها، دور بودن از مراکز خدماتی و درمانی و قرارگیری در منطقه ای با زلزله خیزی بالا، نتیجة گسترش کالبدی و افزایش تراکم شهرهای بزرگ است که منجر به از بین رفتن کارایی شبکه های ارتباطی، حجم بالای تلفات انسانی و خسارت های مالی می شود.منطقه شش شهر تهران با حدود 220 هزار نفر جمعیت در سال 1385 و 20 کیلومتر مربع مساحت، یکی از مهم ترین مناطق شهر تهران به شمار می آید. تمرکز نهادهایی نظیر وزارتخانه ها، سفارتخانه ها، موسسات آموزش عالی، مراکز درمانی و بیمارستان های عمومی، شرکت های بزرگ اقتصادی و غیره بیانگر اهمیت بالای این منطقه از دیدگاه شهری و کشوری است. این موضوع به نوبه خود توجه به مسایل مدیریت بحران و حوادث در این محدوده را ضروری می سازد در این پژوهش با استفاده از مواردی چون دسترسی به مراکز درمانی، رابطه بین عرض خیابان و ارتفاع ساختمان ها، تراکم ساختمانی و جمعیتی، کاربری زمین،PGA  منطقه و کیفیت ابنیه از طریق مدل های مختلف تلفیق اطلاعات و نقشه ها که بر اساس مدل تحلیل سلسله مراتبی معکوس ترکیب شده ، میزان آسیب پذیری شبکه های ارتباطی منطقه شش در مقابل زلزله مشخص شده است. نتایج پژوهش نشان می دهد که بدنه خیابان هایی با تراکم ساختمانی و جمعیتی بالا، کیفیت ابنیه پایین، فاصله زیاد تا مراکز امدادی نسبت به سایر قطعه ها و درجه محصوریت بیشتر، از میزان آسیب پذیری بالایی برخوردار بوده تا حدی که به عنوان بخش های آسیب پذیر شناخته می شود که با حرکت از سمت شمال منطقه به طرف جنوب به این میزان افزوده می شود. در مقابل بزرگراه ها و خیابان های با عرض بیشتر و تراکم ساختمانی و جمعیتی کمتر از آسیب پذیری کمتری برخوردار است.

تهراندرمنطقهای حادثه خیز قراردارد که احتمال وقوع زلزله و بروز خسارت های گسترده در نتیجة آن، بسیار زیاد است. گسلهایتهرانازمناطقپرتراکمویاازنزدیکیآنهاعبورمیکندودرصورت فعال شدن این گسلها امکانوقوعخسارتهای فراوان بسیار زیاد است. یکی از این مناطق مهم، منطقه یک شهر تهران است که به سبب قرارگیریدر دامنههای جنوبی البرز و گسل «مشا-فشم» و گسل«شمال تهران »، ساخت وساز در ارتفاعات، جمعیت، تمرکز سرمایه، برجهای بلند مرتبه در ارتفاعات، معابر کم عرض، ترافیک سنگین جادهها، رعایت نشدن قوانین ساخت و ساز در اکثر موارد؛ نیازمند برنامهریزی به منظور پیشگیری از بحران میباشد. با توجه به اینکه بیشتر صدمات ناشی از زلزله به سبب عدم مقاومت فیزیکی بافت، عدم امکان امدادرسانی و عدم توان برگشت پذیری بوده و ارتباط مستقیم یا غیرمستقیم با وضعیت نامطلوب کالبدی دارد، مقاله حاضر میکوشد تا با ارزیابی آسیبپذیری کالبدی و تعیین پهنههای آسیب پذیر، مؤثرترین راهبردهای نیل به ارتقاء کیفیت ایمنی محیط کالبدی دربرابر زلزله احتمالی را ارائه نماید. بدین منظور با استفاده از شاخصهای پنج گانه(تراکم جمعیتی، خطر پذیری کاربری اراضی، کیفیت ابنیه، عمرابنیه، دسترسی به مراکزامداد و نجات)لایههای اطلاعاتی هریک از متغیرهای مذکور تولید شد و با بهرهگیری از روش تحلیل سلسله مراتبیIHWP درمحیط Arc GIS اینلایهها تلفیق گردیده و موقعیت منطقه یک شهر تهران در برابر زلزله مورد ارزیابی قرار گرفت. یافتهها نشان داد که بافت کالبدی منطقه یک دربرابرزلزله احتمالی شرایط نسبتاً ایمن دارد. نواحی 9و7 و5 بسیار ایمن، نواحی4 و6و10ایمن ونواحی 2و8 ایمنی متوسط و، نواحی 1و 3 از نواحی با ایمنی پائین و در معرض حادثه ارزیابی شدند. به طور کلی شمال این منطقه، دارای معابر و خیابانهای کم عرض و ساختمانهای بلند مرتبه، بافتهای فرسوده و اماکن مخروبه و. . . از نقاط نا امن و آسیبپذیر در برابر زلزله است. بنابراین براساس اصول مدیریت شهری درحال حاضر تراکم فروشی غیر اصولی شهرداری تهران در این منطقه و روند رو به رشد جمعیت، اصلیترین زنگ خطر جدّی برای حیات منطقه تلقی میگردد.