لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

یکی از راه حل های اصولی برای پیشگیری و مهار سیل، شناسایی مناطق خطرساز و سیل خیز در داخل حوضه آبخیز است و اصولاً مهار و پیشگیری از سیل باید ابتدا در سر منشأ آن یعنی زیرحوضه های آبخیز مورد توجه قرار گیرد. از این نظر حوضه آبخیز رودخانه جاماش به علت وقوع سیل های ویرانگر در آن، از اهمیت ویژه ای برخوردار است. در این مطالعه مدل حوضه آبخیز با استفاده از نرم افزار HEC-GeoHMS تهیه و شبیه سازی هیدرولوژیک حوضه توسط مدل HEC-HMS انجام شد. جهت واسنجی پارامتر شماره منحنی و اعتباریابی مدل، از آمار 4 رگبار مشاهده ای و سیل همزمان آنها استفاده شده است. نتایج نشان دادند که این مدل در خصوص پیش بینی دبی اوج و زمان مربوط به آن در خروجی حوضه می تواند نتایج قابل قبولی را ارائه نماید. در این تحقیق، با استفاده از روش حذف متوالی زیر حوضه ها برای دو واقعه بارندگی به عنوان نمونه، نقش کلیه زیرحوضه ها در هیدروگراف سیل خروجی تعیین و بر اساس آن اولویت بندی انجام گرفت. نتایج نشان می دهد میزان مشارکت زیر حوضه ها در سیل خروجی با مساحت آنها رابطه مستقیم ندارد و لزوماً زیرحوضه ای که مساحت بزرگتر و یا دبی اوج بیشتری داشته باشد، در سیل خروجی کل حوضه تاثیر بیشتری ندارد بلکه اثر متقابل عوامل موثر مانند موقعیت مکانی زیرحوضه ها و نقش روندیابی در رودخانه اصلی و نقش شاخص های مورفومتری کانال رود نیز میتواند نقش مهمی داشته باشد.

شناخت پدیده های طبیعی در گرو انتخاب و تولید داده در مقیاس مناسب می باشد. در این راستا، شناخت الگوریتم های چندمقیاسی و چگونگی تمیز آن ها از الگوریتم های ساده سازی ساختاری، موضوع مهمّی است که تاکنون در کشور کمتر به آن پرداخته شده است. در این تحقیق، کاربست الگوریتم های ساده سازی ساختارِ فیلتر پایین گذر و میانگین ساده در نرم افزار ArcMapبرای شناخت فرآیند سیلاب از طریق سه مدل رقومی ارتفاع در مقیاس های 1: 25000، 1: 50000 و 1: 1000000، با این فرض که ساختار الگوریتم های تعمیم در شناخت پدیده ی سیلاب، متناسب با مقیاس های خاصّی است، در مدل HEC-HMS به آزمون کشیده شده است. نتایج حاصل از این پژوهش بیان گر نگاه های کاملاً متفاوت فنون تولید نقشه های مکانی است که حرکات مقیاسی و یا نیل به بهترین تقریب از عوارض مکانی را عرضه می دارند. نتایج مقایسات مقادیر معیارهای ارزیابی در شبیه سازی های سیلاب، حسّاسیت الگوریتم های ساده سازی ساختار را نسبت به مقیاس نقشه ی مبنا روشن ساختند. به علاوه، مشخّص شد اثر الگوریتم های چندمقیاسی، لزوماً متناسب با ساختار سلسله مراتبی مقیاس داده های ورودی نیست. در نهایت پیشنهاد شده است در بررسی پدیده ی سیلاب در حوزه ی آبخیز جاماش، بهتر است از الگوریتم-های فیلتر پایین گذر و میانگین ساده در ساده سازی مدل های رقومی ارتفاع با مقیاس های 1: 25000 و 1: 1000000 استفاده شود و از به کارگیری این الگوریتم ها در مقیاس 1: 50000 پرهیز شود.

سطح زمین عموما به وسیله خاک و نهشته های سطحی پوشیده شده است. خاک، محیط طبیعی پویائی از ترکیب مواد ریزدانه ای است که گیاهان در آن رویش می یابند و حاوی مواد معدنی و آلی است. امروزه فرسایش خاک یکی از مهم ترین مسائل و مشکلات نواحی است. در این میان دستیازی ها و بهره برداری های روزافزون انسان از محیط طبیعی نیز تاثیر زیادی در تشدید روند تخریب و فرسایش خاک دارد؛ به طوری که گاهی کشاورزان در گستره های وسیعی، سطوح شیبدار را به زیر کشت برده و با شخم زدن در جهت شیب، موجب ایجاد بریدگی های عمودی در دامنه ها شده اند. شخم زدن دامنه ها و احداث شبکه آبیاری در امتداد منحنی های میزان و نیز حفر کانال ها در امتداد شیب دامنه ها موجب فرسایش و از دست رفتن خاک می گردد. در این تحقیق وضعیت فرسایش و تولید رسوب در حوضه های آبریز منتهی به تنگه هرمز مورد بررسی قرار می گیرد. رودخانه های شور، حسن لنگی، جلایی، میناب، مزابی، گز و حیوی شبکه هیدروگرافی و زهکشی این حوضه ها هستند. در این تحقیق ضمن بررسی های میدانی، اسناد و مدارک مختلفی از جمله نقشه های توپوگرافی، زمین شناسی، منابع و قابلیت اراضی، پوشش گیاهی، آمارهای مختلف مربوط به ایستگاه های هیدرومتری، رسوب سنجی، هواشناسی، باران سنجی، عکس های هوائی و تصاویر ماهواره ای به عنوان ابزار تحقیق مورد استفاده قرار گرفته است. جهت برآورد میزان فرسایش و رسوب در محدوده مطالعاتی، از مدل اصلاح شده پسیاک استفاده شده و با بررسی عوامل نه گانه موثر در این مدل، میزان تولید رسوب و فرسایش در هر یک از حوضه ها، زیر حوضه ها و واحدهای هیدرولوژیک برآورد شده است. بر این اساس میزان فرسایش و رسوب در کل محدوده مطالعاتی به ترتیب برابر با 25435.95 و 5458.48 تن در سال برای هر کیلومتر مربع برآورد شده است.