«نه منظر» یکی از روایت های تعلیمی کم تر شناخته شده و تنها نظیره منثور هفت پیکر نظامی در ادب فارسی است که تا امروز حتی متن روایت آن نیز تصحیح و منتشر نشده است. گفتار حاضر کوشیده است برای نخستین بار، ضمن نقد بن مایه های داستانی «نه منظر»، توصیف نسبتا جامعی از مشخصات آن ارایه دهد، بدین منظور این پژوهش بنیادی در دو بخش، نخست منشا، زمان و محل تالیف، راوی، وجه تسمیه، پی رنگ و موضوع، سبک و بیان و نوع ادبی «نه منظر» را معرفی کرده است و در بخش دوم، برای تحلیل کیفی موضوع مقاله، بن مایه های محوری روایت «نه منظر» در سه بخش: تاثیرپذیری از شاهنامه، بن مایه های عیاری، شگفت انگیز و غنایی به روش استقرایی نقد و بررسی شده اند.

پیوستگی شبکه ای سوره های قرآن از ارتباط ساختاری و محتوایی میان سوره ها سخن می گوید. در این سبک از مطالعات، به یافتن انواع ارتباطات در میان سوره های غیرهمجوار، اما شبیه که با عنوان «هم گروه» شناخته می شود، می پردازد. اگرچه ممکن است یک سوره از جهات گوناگون، با سوره های متفاوتی هم گروه باشد، که این خود نیز نه فقط روند این مطالعات را با چالشی روبرو نمی کند، بلکه می تواند نشان دهنده ظرفیت های بسیار قرآن در معناورزی باشد. این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی پیوستگی های سوره فتح با سوره های نوح، قدر و کوثر که همگی با تعبیر «انا» آغاز می شوند را بررسی می کند. یافته های پژوهش نشان می دهد که میان این سوره ها انواع مختلفی از پیوستگی های ساختاری و محتوایی شامل حسن آغاز، سجع، لحن و ریتم مشترک، مضامین و غرض مشترک وجود دارد و دارای آیات نظیر از جهت شکلی و محتوایی هستند که پیوستگی شبکه ای آنها را تقویت می کند. از نتایج این پژوهش می توان به ایجاد زمینه ای مناسب برای فهم بهتر این سوره های هم گروه، شناخت و تبیین بهتر ساختار متنی قرآن، ایجاد زمینه مناسب برای گسترش روش های تفسیر قرآن به قرآن و یافتن همانند آیات اشاره کرد.

چکیده فارسی: سورئالیسم به عنوان یک جنبش هنری-اجتماعیِ بنیاد ستیز در قرن بیستم از زمان شکل گیری در غرب در پی آن بود که جهان بینی و نگرش انسان را نسبت به تحوّلات بشری تغییر دهد و در این پویش، کشف ذهن ناخودآگاه انسان را به عنوان روشی برای آفرینش اثر هنری قلمداد می کرد و در این گذار، توانست حوزه های زبانی بسیاری را تحت شعاع قرار دهد. شعر نیما یوشیج و سِرکون بولُص (1946-2007) شاعر معاصر عراقی به عنوان دو تن از پیشگامان سبک شعری جدید، دربردارنده ی برخی از رویکردها و سبک های ادبی جریان ساز است که با خلق اندیشه های نوین و دگردیسی در قالب و سطوح به ادبیات و به ویژه شعر، روحی دوباره بخشیده و خواستار پیدایش ادبیاتی نو و همگام با زندگی امروزی بوده است. جستار حاضر با روش توصیفی-تحلیلی، مجموعه ی «افسانه» اثر نیما یوشیج و «إذا کنت نائماً فی مرکب نوح» اثر سرکون بولص را بررسی، سپس به وجوه تشابه، تفاوت و کیفیت حضور شناسه های سورئالیسم در آن دو پرداخته است. یافته های پژوهش گویای تبلور مؤلّفه های سورئالیستی همچون نگارش خود به خودی، رؤیا، تصاویر شگفت، گسست زمان و مکان و عشق در هر دو مجموعه است. با این تفاوت که چهار مؤلّفه ی نخست، بسامد تقریباً یکسانی دارند؛ اما ماهیت عنصر عشق در منظومه ی افسانه، همان عشق عفیفِ توأم با شوق و نزاکت است، در حالی که این شاخصه در شعر بولص، تصویری کام پرور، اروتیک و به دور از ارزش های اجتماعی را به نمایش می گذارد. (چکیده عربی: اسعتِ السریالیة کحرکة اجتماعیة فنیة معادیة للأصولیة فی القرن العشرین منذ نشأتها فی الغرب إلی تغییر المواقف الإنسانیة ووجهات النظر العالمیة تجاه التطور البشری. وفی هذه الحرکة، اعتبر اکتشاف العقل اللاواعی البشری وسیلة لخلق عمل فنی وبهذه الطریقة، تمکّنت مِن التغلب علی العدید من المجالات اللّغویة. یتضمّن شعر نیما یوشیج وسرکون بولُص الشاعر العراقی المعاصر (1946-2007) کرائدین فی أسلوب الشعر الجدید، العدید من المبادئ والأسالیب الأدبیة الحاسمة أحیت الأدب والشعر علی وجه الخصوص مُحدِثةً أفکاراً وتحوّلاتٍ جدیدةً فی الأشکال والمستویات ودَعَت إلی ظهور حیاة أدبیة جدیدة ومعاصرة. تبحث هذه الدراسة من خلال المنهج الوصفیّ-التحلیلیّ، مجموعتی "أفسانة" لنیمایوشیج و"إذا کنت نائماً فی مرکب نوح" لسرِکون بولُص ومن ثمّ تستکشف أوجُهَ التشابه والإختلاف ونوعیةَ وجود مُکوِّنات السِّریالیة فیهما. تشیر نتائج البحث إلی تبلور الآثار السریالیة مثل الکتابة التِّلقائیة، والأحلام، والصّور العَجِیبة، وفواصل الزمان والمکان، والحبّ فی کلتا المجموعتین. ومع ذلک، فإنَّ المکوِّنات الأربعةَ الأولی لها نفس التردُّد تقریباً ولکن جوهر عنصر الحبّ فی مجموعة أفسانة هو نوع من الحب اللَّطیف جنباً إلی جنب مع الحماس، فی حِین أن هذه الخاصیة فی شعر بولص، فإنّها تمثِّل صورةً مثیرةً وبعیدة المدی للقِیَم الإجتماعیة.

تاثیر شگرف معارف دینی بر شاهکارهای ادب فارسی تردید ناپذیرست. مطالعه برخورد بزرگان ادب با شاه کلیدهای معارف دینی، راهگشای نقد و ارزیابی دقیق تر این شاهکارها و راهنمون موارد عدیده ای از رویکردها و رهیافت های صاحبان این گونه آثار است. در این مقاله، نویسنده کوشیده است با بررسی حدیث نامبردار سفینه از منظر منظومه سترگ تصوف، مثنوی، نگاهی "دیگر" به این اثر برجسته تصوف بیندازد.

ظرافت­های بلاغی و نحوی در آیات قرآن کریم، از جمله جنبه­های اعجاز این کتاب، از دیر باز مورد توجه دانشمندان علوم قرآنی بوده است. یکی از مباحث بلاغی قرآن کریم، سبک شناسی است که در ضمن آن با بهره گیری از دستاوردهای علم بلاغت و نحو، به بررسی جلوه­های سبکی موجود در قرآن کریم می­پردازد. پژوهشِ پیش رو با روش توصیفی – تحلیلی و بر اساس معیارهای سبک­شناسی، به بررسی زیبایی­های سبکی سوره­ی نوح در دو سطح بلاغی (سنتی و جدید) و نحوی پرداخته است و می­کوشد تا نشان دهد که چه ظرافت­هایی در سوره نوح از قبیل تشبیه، استعاره، مجاز و کنایه و نیز هنجارگریزی­های نحوی که از ویژگی­های برجسته سبکی موجود در این سوره است به کار رفته است؛ لذا با کاربست این ویژگی­ها به تناسب مفاهیم و مضامین موجود در سوره به ظرافت­های بلاغی و وجهیت نحوی عبارات آیات پی برده که این نشان از سبک منحصر به فرد این سوره مبارکه است. نتایج پژوهش حاکی از آن است که در این سوره به بلیغ­ترین شیوه و به اقتضای حال مخاطب انواع هنجارگریزی­های نحوی و بلاغی (بلاغت سنتی و جدید) به کار گرفته شده است، و از لحاظ ساختارهای نحوی بنا بر حال و مقام جملات کوتاه و بلند متناسبی به کار گرفته شده است و نیز به دلیل نظم خاصی که در این سوره حاکم است جملات از لحاظ نحوی دارای پیوستار می­باشند.

هدف: برای شناخت تاریخ تحولات و تغییرات حدیث امامیه، نیاز به بازنگری منابع متقدم مانند «رجال النجاشی» است. ابن نوح سیرافی یکی از تأثیرگذارترین مشایخ نجاشی است که بیش از همه، اسناد و اساتید قمی را برای انتقال طرق انتخاب کرده است. این پژوهش به تأثیر داده های رجالی ابن نوح بر کتاب رجال نجاشی می پردازد.روش پژوهش: این پژوهش به روش تحلیلی – توصیفی و بر اساس منابع رجالی و تاریخی کهن سامان یافته است.یافته ها: بررسی داده های رجالی نشان داد اساتید قمی ابن نوح مانند حسن بن حمزه علوی، اسناد خود را از قم در سده سوم و چهارم آموختند و به بغداد آوردند. پیش از این نسل، در سده سوم، علی بن ابراهیم قمی و ابن بطه قمی در قم منتشرکننده طرق کتاب های اصحاب ائمه بودند که آنها نیز خود از کوفه، این فهارس را وام گرفته بودند.نتیجه گیری: تأثیر داده های رجالی ابن نوح در دو محور «راوی شناسی» و «کتاب شناسی» مشهود است که در هر محور به قضاوت راویان و کتاب های آنها پرداخته است. در مواردی، داوری درباره وضعیت رجالی خود راوی و توثیق و تضعیف بوده و گاهی طریق کتاب یا محتوای کتاب ارزیابی شده است. نجاشی بیشتر این اطلاعات رجالی را در محضر استاد خود، به صورت سماع و قرائت و گاه از راه دور با کتابت، وصیت و وجاده به دست آورده است. افزون بر این، کنیه مبهم و محل اختلاف «ابوالعباس» در رجال نجاشی، به احتمال زیاد به ابن نوح بازگشت دارد.

برخی از محقّقان با استناد به آیه «کَانَ النَّاسُ أُمَّةً وَاحِدَةً فَبَعَثَ اللَّهُ النَّبِیینَ مُبَشِّرِینَ وَمُنْذِرِینَ وَأَنْزَلَ مَعَهُمُ الْکِتَابَ بِالْحَقِّ لِیحْکُمَ بَینَ النَّاسِ فِیمَا اخْتَلَفُوا فِیهِ» (بقره/213)، نبوّت آدم را منتفی و حضرت نوح(ع) را نخستین پیامبر خدا می دانند؛ زیرا مردمان نخستین بر روش و آیین واحدی زندگی می‏کردند که نیازی به پیامبر (حجّت بیرونی) نداشتند، با آغاز اختلاف‏هایی که دیگر با حکم عقل (حجّت درونی) به‏تنهایی قابل حل نبود، خداوند بعثت انبیاء را با فرستادن حضرت نوح(ع) آغاز کرد که از جمله آیات «شَرَعَ لَکُمْ مِنَ الدِّینِ مَا وَصَّی بِهِ نُوحًا وَالَّذِی أَوْحَینَا إِلَیکَ ...» (شوری،13) و «إِنَّا أَوْحَینَا إِلَیکَ کَمَا أَوْحَینَا إِلَی نُوحٍ وَالنَّبِیینَ مِنْ بَعْدِهِ» (نساء، 163) و نیز احادیث معتبر مبیّن آن است. این جستار ضمن بررسی دلایل این دسته از پژوهشگران، با تدبّر در آیات قرآن و مطالعۀ احادیث، پیامبری آدم ابوالبشر را با مؤلّفه های مطرح شده برای بعثت و نبوّت انبیا به بوتۀ نقد و سنجش گذارده است.

محمد ابراهیم بن محمد علی سبزواری خراسانی ملقب به "وثوق الحکما" متوفای حدود 1358 ه. یکی از شاگردان حاج ملا هادی سبزواری و آقا میرزا محمد امجد سبزواری است و از صاحب جواهر و شیخ نوح نجفی اجازه اجتهاد گرفته است.آثار "وثوق الحکما" عبارتند از شرح صحیفه سجادیه، شرح دعای کمیل، شرح دعای عدیله و شرح گلشن راز شیخ محمد شبستری.شارح، شرح گلشن راز را به درخواست یکی از دوستان خود نوشته و در آن از مطالب مورد اعتقاد حکما، به ویژه استاد خود حاج ملا هادی سبزواری بهره برده است. وی ابیات گلشن راز را با استناد به آیات و احادیث و اقوال عرفا و اشعار مناسب شرح و توضیح داده است.

کتاب فهرست اسماء مصنفی الشیعة اثر ابو العباس احمد بن علی نجاشی مشهور به رجال نجاشی، از مهم-ترین آثار امامیه است که تاکنون آثار متعددی اعم از کتاب و مقاله درباره آن و مؤلفش نوشته شده است. با وجوداین، درباره ابعاد مختلف حیات علمی نجاشی مانند آثار، مشایخ، شاگردان، وثاقت و جایگاه علمی او، ابهام هایی وجود داشت که این مقاله به بررسی آنها پرداخته است. این مباحث عبارت است از: آیا نجاشی آثار فراوانی داشته است؟ آیا نجاشی صاحب تفسیری بر قرآن کریم بوده است؟ آیا سید مرتضی از مشایخ نجاشی بوده است؟ آیا مراد از «السید الشریف» در مقدمه رجال نجاشی، همان سید مرتضی است؟ مراد از مطلق «ابو العباس» در رجال نجاشی، ابن نوح است یا ابن عقده؟ آیا نجاشی در تضعیف راویان تحت تأثیر ابن غضائری و حسین بن عبیدالله غضائری بوده است؟ آیا می توان به وثاقت تمام مشایخ نجاشی قائل شد؟ آیا نجاشی از مشایخ ابو جعفر طوسی بوده است؟ افزون بر این در کتاب «الاجتهاد و التقلید فی علم الرجال» و مقاله «نگاهی بر وثاقت ابو العباس نجاشی» اشکالاتی متوجه وثاقت نجاشی و شخصیت علمی وی شده که بدانها پاسخ داده شده است.