گنبدهای نمکی سازند هرمز در محدوده وسیعی از جنوب و جنوب غرب ایران، خلیج فارس و سرزمین های شرقی عربستان رخنمون یافته اند. این گنبدها، در موقعیت های گوناگونی همچون واحدهای خشکی (زاگرس) و آبی (خلیج فارس)، سطوح رورانده و مرتفع، سطوح پست و دشتی و مجاورت با گسل های اصلی و پی سنگی قرارگرفته اند که این عوامل باعث تغییراتی در شکل، گستردگی، ارتفاع و روند رخنمون آن ها شده است. هدف از این پژوهش بررسی رفتار مورفومتری گنبدهای نمکی سری هرمز در سطوح میزبان محل رخنمون و بررسی روند رخنمون گنبدهای نمکی سری هرمز است. در این پژوهش با استفاده از نقشه های زمین شناسی با مقیاس 1: 250000، تصاویر ماهواره ای و لایه رقومی ارتفاع (DEM) اقدام به شناسایی موقعیت گنبدهای نمکی و رقومی سازی محدوده رخنمون گنبدها و سپس استخراج پارامترهای مورفومتری (گرد شدگی، مساحت و ارتفاع) با استفاده از نرم افزار Arc GIS شد. جهت بررسی پارامترهای مورفومتری در طبقات ارتفاعی، اقدام به طبقه بندی DEM محل رخنمون گنبدها شد و جهت بررسی روند رخنمون، نمودار Trend برای کلیه ی گنبدها ترسیم گردید. نتایج نشان می دهد که؛ به طورکلی پارامترهای گردشدگی و مساحت گنبدهای نمکی در تضاد با ارتفاع آن ها قرار دارد به گونه ای که با افزایش ارتفاع سطح میزبان، ارتفاع آن ها افزایش پیدا می کند و از مساحت و گردشدگی آن ها کاسته می شود، طوری که گردترین گنبدهای نمکی در محدوده خلیج فارس با میانگین گردشگی17/1، پهناورترین گنبدهای نمکی در محدوده ناودیس و دشت ها با میانگین مساحت6/36 کیلومتر مربع و مرتفع ترین گنبدها در سطوح روراندگی و طاقدیس ها با میانگین ارتفاع1663 متر از سطح دریا قرار دارند. نتایج حاصل از بررسی روند رخنمون گنبدهای نمکی نشان می دهد که گنبدهای نمکی سری هرمز دارای دو روند رخنمون اصلی هستند، گنبدهایی که بالاتر از گسل های جهرم، فسا و در ناحیه زاگرس مرتفع و کنار گسل کازرون قرار دارند، با روند شمال باختری-جنوب خاوری رخنمون پیداکرده اند و گسل هایی که پایین تر از گسل های جهرم و فسا، در ناحیه زاگرس چین خورده و خلیج فارس قرار دارند به تبعیت از گسل های پی سنگی دارای روند رخنمون شمال شرق-جنوب غرب هستند.

زون ساختاری زاگرس تعداد 123 گنبد نمکی وجود دارد، وجود گسل های فراوان در این محدوده از ایران احتمال تاثیر و نقش این ساختار های تکتونیکی در رخنمون یافتن گنبد های نمکی را افزایش می دهد. در این تحقیق سعی بر آن شده است تا با استفاده از پردازش تصاویر ماهواره ای و تکنیک های GIS میزان تاثیر و نقش تکتونیک در بالاآمدگی و برونزد این ساختارهای ژئومورفولوژیکی منحصر به فرد بر روی سطح زمین، مورد مطالعه قرار گیرد. بدین منظور بر اساس تجزیه و تحلیل های سنجش از دور شامل اعمال فیلتر های جهت دار، استفاده از مدل سایه-برجسته و شواهد مورفولوژیکی و ریخت زمین ساختی نظیر ایجاد خمش و جابجایی در راستای چین ها، تعداد 34 خطواره گسلی در منطقه زاگرس شناسایی شد، که از این بین تعداد 14 گسل برای اولین بار مورد شناسایی قرار گرفت. برای تعیین ارتباط بین این ساختارهای تکتونیکی و برونزد گنبدهای نمکی از روش آماری به نام وزنهای نشانگر در محیط GIS استفاده شد. بطوری که با اعمال بافرهای مختلف در اطراف گسل ها و روی هم اندازی آن با لایه رستری موقعیت گنبدهای نمکی منطقه، ضرایب مربوطه محاسبه شد به طوری که برای فاصله هزار متری از امتداد گسل ها، ضریب C/s(C) بالاترین مقدار را به دست می دهد. در نتیجه بر مبنای روش وزن های نشانگر بیشترین ارتباط بین گنبدهای نمکی و گسل های منطقه در فاصله یک کیلومتری بدست می آید، این ارتباط هرچند ضعیفتر تا فاصله 9 کیلومتری نیز ادامه دارد. بنابراین می توان عامل تکتونیک را یکی از عوامل بسیار موثر و مهم در جایگیری و رخنمون یافتن گنبدهای نمکی بر روی سطح زمین قلمداد کرد.

در این مطالعه از روش های مدل سازی حوضه رسوبی برای مدل سازی حرارتی رخنمون سطحی سازندها استفاده شده است. رخنمون سازندها در کوه خامی و کوه میش مورد مطالعه قرار گرفته و در سه محل، ویژگی سازندها مانند سنگ شناسی، ضخامت، شیب و امتداد لایه ها اندازه گیری شده است. با استفاده از داده های به دست آمده قسمت های فرسایش یافته، بازسازی شده و برشی از کوه خامی و کوه میش در امتداد شمال شرق، جنوب غرب تهیه شده است. این برش به صورت داده های عددی وارد نرم افزار مدل سازی شده و مدل حرارتی و تاریخچه پختگی سازند کژدمی و دیگر سازندها به دست آمده است.این مطالعه نشان می دهد فرسایش، تاثیر زیادی بر میزان پختگی مواد آلی لایه ها در برش مورد مطالعه داشته است. فرسایش که منجر به کاهش عمق تدفین شده موجب پایین بودن دمای سازندها و کاهش نرخ واکنش های نفت زایی گردیده است.

فرسایش و کاهش حاصلخیزی خاک از جمله مسائلی است که دستیابی به توسعه کشاورزی پایدار و حفظ محیط زیست را با مشکل روبرو می سازد. مطالعه کمی و کیفی فرسایش در حوضه های آبخیز کشور و جلوگیری از به هدررفتن یکی از غنی ترین و با ارزش ترین منابع طبیعی کشور یعنی خاک و مبارزه با این فرایند کمال اهمیت را دارد. هدف از این تحقیق بررسی انواع فرسایش، شدت فرسایش، تولید رسوب و عوامل موثر در این رابطه است در این خصوص ویژگی های فیزیوگرافی، توپوگرافی، اقلیمی، زمین شناسی، ژئومرفولوژی، خاک، کاربری اراضی، پوشش گیاهی، خاک، فرسایش و تولید رسوب به طور کلی بررسی شد. این حوضه دارای مساحتی در حدود 265.46 کیلومتر مربع است. بررسی شدت فرسایش و تولید رسوب در هر زیر حوضه با استفاده از روش تجربی FAO (کیفی) صورت گرفت. نتایج بدست آمده از به کار گیری روشFAO در منطقه تحقیق نشان می دهد که ازکل مساحت حوضه آبخیز 0.002 درصد سطح حوضه درکلاس فرسایش II، 10.595 درصد از سطح حوضه درکلاس فرسایشIII ، 78.811 درصد از حوضه درکلاس فرسایشIV و 10.595 درصد سطح حوضه در کلاس فرسایشV می باشد. از دلایل آن می توان به شیب زیاد و تغییر کاربری، تخریب جنگل و مراتع، جاده سازی و سازند حساس به فرسایش است. به طور کلی نتایج این بررسی نشان می دهد که در هر زیر حوضه شیب مهم ترین عامل فرسایش بوده و این مورد تقریبا در بیشتر زیرحوضه ها صادق است. عمده ترین عامل ایجاد فرسایش در حوضه تغییر کاربری و تخریب جنگل و مراتع و جاده سازی و شیب بسیار زیاد می باشد.

یکی از اساسی ترین مسائل در اکتشاف و استخراج معادن سنگ ساختمانی، شناسایی و مدل سازی ناپیوستگی ها است. عموما در معادن سنگ ساختمانی، آنالیز ناپیوستگی ها مورد توجه قرار نمی گیرد و در مراحل استخراج مسائل بسیاری را به وجود می آورد. این پژوهش به بررسی و مطالعه ناپیوستگی ها در رخنمون های آهکی در مقیاس تصاویر ماهواره ای پرداخته است. معادن سنگ ساختمانی اطراف کرمان در واحدهای آهکی مربوط به دوره کرتاسه قرار گرفته اند. مطالعات زمین شناسی نشان می دهد که توسعه خطوارگی ها ناشی از عملکرد دو سیستم گسلش (امتدادلغز و نرمال) بوده است. گسلش نرمال عملکرد بارزی دارد و سبب توسعه شدید ناپیوستگی ها در معادن سنگ ساختمانی شده است. برای آنالیز خطوارگی ها در ابتدا با استفاده از نرم افزار Envi تصویر باند 8 سنجنده ETM+ در سه جهت 45، 90 و 315 درجه فیلتر شد و سپس با استفاده از نرم افزار ArcMap ویژگی های خطوارگی ها (همچون جهت گیری، طول، تقاطع و تعداد خطواره ها) در محیط GIS تعیین و نقشه خطوارگی و نقشه تراکم برای هر رخنمون تهیه شد. مقایسه ویژگی های خطوارگی در روش GIS و بازدید صحرایی یک تطابق بالا بین دو روش را ثابت می کند. نتایج این مطالعه، شکستگی شدیدی را در رخنمون ها نشان می دهد. می توان نتیجه گرفت که بیشتر رخنمون ها ریسک بالایی برای استخراج نشان می دهند.

رخنمون های فلسیک الیگوسن در جنوب اردستان (شمال شرق اصفهان) قرار دارند. ناحیه اردستان بخشی از زون ساختاری ارومیه-دختر است. ترکیب این سنگ ها ریولیتی و ریوداسیتی است. از نظر ژئوشیمیایی، این سنگ ها ساب آلکالن و کالک آلکالن با پتاسم بالا و پرآلومینوس هستند. با اینکه ترکیب کلی سنگ های فلسیک شبیه گرانیت های نوع S است (مثل بالا بودن پتاسیم، آلومینیم، عناصر لیتوفیل بزرگ یون و پایین بودن مقدار کلسیم و استرانسیم) به طور مشخص منبع اولیه و آذرین دارد. داده های ژئوشیمیایی پیشنهاد یک گوه گوشته ای را می کند که به طور بخشی متاسوماتیزم با مواد حاصل از پوسته زیر رانده شده است، این شرایط احتمالا ذوب بخشی درجه بسیار کم گوه گوشته ای متاسوماتیزم شده را باعث شده که در نتیجه آن ماگمای ریولیتی حاصل شده است. علت ابتدایی برای فوران مستقیم این ریولیت های مشتق شده از گوشته می تواند شرایط کششی حاکم بر ناحیه اردستان در طی زمان اواخر ائوسن و الیگوسن باشد. اگر این ریولیت های مشتق شده از گوشته در یک پوسته قاره ای تحت فشار بالا بیاید، ماگما به راحتی با مواد پوسته ای واکنش داده، ماگمای فلسیکی ایجاد می شود که قابل تشخیص از ماگماهای با منشا پوسته ای است. شواهد پترولوژیک، ژئوشیمیایی و نمودارهای تعیین کننده محیط تکتونیکی نشان می دهد که ماگما ریولیتی در یک کمان آتشفشانی تشکیل شده است. گمان می رود این سنگ ها در پیوند با پدیده ادامه ماگماتیسم همراه با فرورانش صفحه اقیانوسی نئوتتیس به زیر ورقه قاره ای سکوی ایران حاصل شده است.

برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

در این تحقیق به منظور تفکیک و شناسایی کانی ها در رخنمون های سنگی با استفاده از اطلاعات رقومی ETM+ ماهواره لندست، منطقه ای واقع در جنوب روستای آبپونه تیران که در 65 کیلومتری غرب اصفهان قرار دارد، به دلیل ضعف پوشش گیاهی و تنوع لیتولوژیکی انتخاب گردید. پس از پردازش های اولیه در تصاویر، دو روش آماری چند متغیره فاکتور شاخص بهینه و کروستا مورد بررسی قرار گرفت. روش فاکتور شاخص بهینه جهت انتخاب ترکیبات حاوی بیشترین اطلاعات طیفی در مورد کانی ها و سنگ ها مورد استفاده قرار گرفت. پس از تعیین ترکیبات حاوی بیشترین اطلاعات طیفی، طبقه بندی با استفاده از ترکیبات مذکور انجام و دقت طبقه بندی های مختلف در تفکیک کانی ها و سنگ ها بررسی شد. نتایج حاصل از استفاده این روش نشان می دهد به دلیل وجود نوار پوشش گیاهی متراکم حاشیه زاینده رود در تصویر منطقه مورد مطالعه، در استفاده از ترکیبات دارای فاکتور شاخص بهینه بالا هر چند به نحو مطلوبی باعث تفکیک کلاس اطلاعاتی پوشش گیاهی و آب از کلاس های اطلاعاتی سنگ ها گردید اما در تفکیک سنگ ها و کانی ها از یکدیگر موثر واقع نشد. روش آماری کروستا بر پایه آنالیز مولفه های اصلی با استفاده از شش باند ETM+ انجام و مولفه های دارای اطلاعات در مورد کانی ها و سنگ های خاص مشخص گردید. نتایج نشان داد که مولفه سوم کانی های خانواده آمفیبول در سنگ سبز و مولفه پنجم کانی های رسی را بارزسازی می کند.

در این پژوهش به بررسی نفوذپذیری ساختارهای همراه با پهنه گسلی کوهبنان -یکی از لرزه خیزترین روندهای ساختاری در استان کرمان- پرداخته شده است. رفتار پهنه های گسلی به هر صورت که باشند (مجرا، سد و یا ترکیبی از مجرا و سد) در برابر آب های زیرزمینی به طور نسبی توسط ساختار هسته گسل، پهنه خرد شده و نفوذپذیری شکستگی ها و سنگ شناسی پهنه گسلی کنترل می شوند. در این مطالعه، از داده های کیفی و کمی به همراه اطلاعات حاصل از برداشت های صحرایی و مدل های عددی استفاده شده است و در پایان داده ها در جدول ها تنظیم و نمودارها رسم و تفسیر شده است. در اندازه گیری ساختارهای پهنه گسلی در 23 رخنمون از گستره مورد مطالعه دیده شد که در 12 رخنمون آن پهنه گسلی به صورت سد، در 5 رخنمون به صورت مجرا و در 6 رخنمون به صورت ترکیبی از سد و مجرا در برابر آب زیرزمینی رفتار کرده است. بر پایه میانگین اندازه گیری پهنه گسلی، 38 متر آن پهنای هسته گسل و 23 متر آن پهنای تخریب گسل در این گستره مطالعاتی است. بنابراین قطعه جنوبی پهنه گسلی کوهبنان به صورت ترکیبی از سد متراکم (با درصد سدشدگی بیشتر) و مجرا در برابر جریان سیال ها رفتار می کند، که در این صورت هسته گسل به خوبی و پهنه خرد شده نیز به مقدار کمی گسترش پیدا کرده است. بنابراین واتنش در هسته گسل متمرکز و در پهنه خرد شده پراکنده است و برای بررسی هندسه پهنه گسلی از سه اندیس Fa، Fm و Fs استفاده شده است. برای قطعه جنوبی پهنه گسلی کوهبنان میانگین اندیس Fa، به مقدار 0.47 و همچنین شاخص های Fm و Fs به ترتیب مقادیر 0.51 و 0.73 به دست آمده است. بنابراین با بررسی و اندازه گیرهای انجام شده، مقدار به نسبت پایین Fa و نیز مقدار زیاد Fs نشان دهنده این است که هندسه پهنه گسلی کوهبنان در این ناحیه یکسان نیست، و نیز ظهور چشمه های گسلی فراوان در این ناحیه متاثر از وضعیت پهنه گسلی کوهبنان است.

نهشته لاتریتی قرالی در 20 کیلومتری باختر شهر بوکان، جنوب استان آذربایجان غربی قرار دارد. هشت رخنمون بررسی شده در منطقه قرالی به صورت چینه سان در دولومیت ها و آهک های سازند روته گسترش یافته اند. از نظر کانه نگاری نمونه های بررسی شده دارای بافت های دانه پراکنده، رگچه ای، سوزنی، اسفنجی، جانشینی، جریانی و کاتاکلاستیک هستند. بافت های دیده شده نشان دهنده ژنز نابرجا، هوازدگی زیاد و عوامل زمین ساختی شدید برای رخنمون های موجود هستند. بر اساس داده های شیمیایی، تیپ رخنمون ها از لاتریت های غنی از آهن تا بوکسیت های آهن دار متغیر هستند ولی به طور عام نمودارهای مختلف، این ذخیره را در تیپ ذخایر لاتریت- بوکسیتی قرار می دهد. نتایج داده های زمین شیمیایی بیانگر غنی شدگی Al, Fe و Ti و تهی شدگی Si، Ca،Na  و K در کانسنگ ها هستند. الگوی توزیع REEs بهنجار شده به کندریت، تفریق ضعیفی را میان HREEs و LREEs با غنی شدگی نسبی بیشتری از HREEs نشان می دهد. سنگ مادر این نهشته، سنگی بازی با ترکیب بازالتی غنی از آهن ارزیابی شد که در طی هوازدگی شیمیایی، خروج عناصر قلیایی سبب افزایش نسبی Al2O3 و Fe2O3 در این کانسنگ شده است. نتایج مطالعه نشان می دهد که کانی های رسی، مسکوویت و کانی های منگنز میزبان مناسبی برای عناصر خاکی کمیاب در کانسنگ ها نبوده اند. نتایج همبستگی میان عناصر نشان می دهد که کانی های روتیل و آناتاز نقش مهمی در میزبانی REEs در این نهشته نداشته اند. همبستگی منفی Th با Ti (-0.92) نشانه عدم نقش تیتانیم و آناتاز در تمرکز توریم و در برابر همبستگی مثبت میان Ti باGd  (0.91) نشان می دهد که تمرکز این عنصر توسط کانی های روتیل و آناتاز انجام شده است. همبستگی های مثبت و قوی P با REEs حکایت از نقش کانی های فسفاتی ثانویه در تمرکز عناصر خاکی کمیاب به جز سه عنصر Tb, Gd وEr  در رخنمون ها دارد. همبستگی های مثبت عناصر Tb, Gd و Er نشان می دهدکه تثبیت این عناصر در فازهای کانیایی نوریخت (نئومورف) و حضور در فازهای کانیایی مقاوم در برابر هوازدگی دو عامل اصلی اختلاف در توزیع سه عنصر با بقیه عناصر خاکی کمیاب در کانسنگ ها بوده است.