میزان ترکیب پذیری عمومی در 30 رقم یونجه توسط آزمون نتاج پلی کراس مورد ارزیابی قرار گرفت. بذر خانواده های ناتنی در گلدانهای انفرادی کشت شدند. در سن یک ماهگی صفات طول و عرض برگ لپه ای، ارتفاع، طول و عرض اولین برگ و طول اولین میانگره در 20 گیاهچه اندازه گیری شدند. پس از انتقال گیاهچه ها به مزرعه وزن تر، وزن خشک، تعداد ساقه و ارتفاع بوته در9 گیاه بصورت انفرادی در هر یک از چهارچین اندازه گیری شد. همچنین صفات روزهای تا 50% گلدهی، درصد پوشش سبز، نسبت وزن تر و خشک برگ به وزن تر و خشک بوته و اندازه برگ ( 3 برگچه ) بر حسب واحدهای آزمایشی مورد اندازه گیری قرار گرفتند. تجزیه علیت برای عملکرد گیاه بالغ نشان داد که موثرترین صفات در تشکیل عملکردتر و خشک یونجه به ترتیب عبارت از ارتفاع و تعداد ساقه است. بر اساس تجزیه واریاس چند متغیره، بیت 30 خانواده ناتنی از نظر مجموع صفات اندازه گیری شده در مرحله گیاهچه ای و گیاه بالغ اختلاف معنی دار وجود داشت که حاکی از وجود تنوع چشمگیر برای این صفات در بین خانواده ها است.برآورد واریانس افزایشی برای اکثر صفات معنی دار بود و میزان وراثت پذیری براساس میانگین ها خانواده هابیش از مقدار آن بر اساس تک بوته بود. با محاسبه ترکیب پذیری عمومی برای خانواده های ناتنی برای عملکرد و صفات وابسته، خانواده های برتر مشخص شدند که عملیات اصلاحی با اکثر والدین برتر برای تولید واریته های سنتتیک ادامه می یابد.

استفاده از روش پلی کراس جهت اصلاح پیاز به دلیل وجود گلچه های ریز بسیار زیاد، دگر گشن بودن، نر پیش رسی و دو ساله بودن گیاه، روشی مناسب و آسان می باشد. برای تهیه بذر پلی کراس، سوخ های نه نژادگان پیاز شامل هشت نژادگان برتر ایرانی سفید قم، سفید کاشان، قرمز آذرشهر، درچه اصفهان، محلی طارم، قرمز کازرون، محلی کوار، سفید ابرکوه و نژادگان خارجی یلو سوییت اسپانیش با توجه به پژوهش های قبلی انجام شده در اصفهان انتخاب، و بر اساس نقشه های طرح لاتیس متعادل کشـت شد تا کلیه تلاقی های ممکن بین نژادگان ها صورت گیرد. پس از برداشت بذر ها، مقدار مساوی بذر از هر نژادگان مربوط به نقشه های مختلف مخلوط گردید. بذر هـای پلی کراس و بذر نه نژادگان اولیه (جمعا 18 نژادگان)، در سال دوم در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با چهار تکرار کشت و ویژگی های زراعی آنها مورد ارزیابی قرار گرفت. در مجموع پلی کراس ها دارای ارتفاع بوته، وزن تر و خشک، درصد سوخ های ناخالص (از نظر رنگ ظاهری) و عملکرد بیشتری بودند، به هر حال بین پلی کراس ها و نژادگان های خودگشن شده اصلی از نظر نسبت سوخ دهی و تعداد روز تا رسیدن اختلافی وجود نداشت. گرچه پلی کراس های سفید کاشان، قرمز آذرشهر و قرمز کازرون نسبت به نژادگان های خودگشن شده اصلی در اکثر صفات زراعی و عملکرد افزایش نشان دادند، ولی در مورد بعضی رقم ها میزان افزایش در صفات اندک یا در مواردی کاهش ملاحظه شد. با بررسی بیشتر روی نژادگان های پلی کراس می توان صفات مطلوب را تثبیت و به تولید بذرهایی با کیفیت برتر دست یافت.

توسعه کشت آویشن دنایی (Thymus daenensis Celak) سازگار به شرایط محیطی خاص از طریق اصلاح جمعیت، نیازمند ایجاد یک خزانه ژنتیکی غنی از ژنوتیپ های برتر و بهره برداری از این تنوع برای شناسایی ژنوتیپ های با ترکیب پذیری بالا می باشد. در این پژوهش، به منظور مطالعه تنوع ژنتیکی و میزان ترکیب پذیری اکوتیپ های مختلف آویشن دنایی در شرایط شوری، آزمایشی به صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در شرایط گلخانه ای اجرا شد. فاکتورها شامل تنش شوری (0 و 90 میلی مولار نمک NaCl) و اکوتیپ (12 خانواده ناتنی حاصل از تلاقی پلی کراس بین 12 اکوتیپ آویشن دنایی) بودند. شوری سبب کاهش معنی دار همه صفات (بجز مقادیر پرولین و کاروتنویید) نسبت به شاهد گردید. اکوتیپ ها از نظر طول و عرض برگ، طول شاخه های جانبی، وزن خشک اندام های هوایی، میزان اسانس و پرولین اختلاف معنی دار داشتند. درصد اسانس و عرض برگ دارای بیشترین ضریب تنوع فنوتیپی و ژنوتیپی بودند. وراثت پذیری عمومی صفات مورد مطالعه از 4. 61% (طول برگ) تا 81. 07% (عرض برگ) متغیر بود. بیشترین میزان وراثت پذیری به عرض برگ، میزان اسانس و وزن خشک اندام های هوایی اختصاص داشت. با توجه به میزان بالای ضریب تنوع ژنوتیپی و فنوتیپی، وراثت پذیری و پیشرفت ژنتیکی میزان اسانس و وزن خشک اندام های هوایی، از این صفات می توان به عنوان مهم ترین معیارهای انتخاب والدین در برنامه های اصلاحی آویشن دنایی نام برد. نتایج نشان داد که اکوتیپ های ملایر2، زاغه، اراک و ایلام دارای ترکیب پذیری بالایی از نظر صفت میزان اسانس بودند. با توجه به تنوع ژنتیکی کافی مشاهده شده میان اکوتیپ های مطالعه شده و ترکیب پذیری مناسب آنها، راهبرد اصلاح جمعیت با تولید ارقام ساختگی (ترکیبی) را می توان برای به نژادی این گونه در شرایط نرمال (بدون تنش) و شوری توصیه نمود.

آویشن دنایی (Thymus daenensis Celak) یکی از گونه های اندمیک ایران است که به دلیل داشتن درصد بالای اسانس و همچنین میزان بالای تیمول در اسانس اهمیت دارد و در صنایع دارویی و غذایی استفاده آن رو به گسترش است. به منظور ارزیابی خصوصیات ژنتیکی و ترکیب پذیری عمومی (GCA)، 12 جمعیت آویشن دنایی از طرح آمیزشی پلی کراس استفاده شد. خزانه پلی کراس در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با 6 تکرار در سال های 1393 و 1394 اجرا شد. سپس آزمون نتاج پلی کراس در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با 3 تکرار در سال های 1395 و 1396 در ایستگاه تحقیقاتی گروه مهندسی علوم باغبانی و فضای سبز دانشگاه تهران واقع در کرج مورد مطالعه قرار گرفت. صفات رشدی و عملکردی، درصد و عملکرد اسانس و میزان تیمول و کارواکرول مورد اندازه گیری قرار گرفت. نتایج نشان داد که از نظر صفات موثر در عملکرد مانند ارتفاع بوته، وزن تر و خشک بوته و وزن خشک برگ جمعیت های ایلام، اصفهان 2، مرکزی 1 و 2 میزان ترکیب پذیری عمومی بالایی را نشان دادند و جمعیت های ایلام و ملایر 2 بیشترین ترکیب پذیری عمومی را برای درصد اسانس و عملکرد اسانس نشان دادند. به طورکلی، نتایج این پژوهش حاکی از تنوع بالای جمعیت های مورد مطالعه از نظر خصوصیات مورفولوژیک و فیتوشیمیایی بود و در نهایت می توان از جمعیت های ایلام، ملایر 2، مرکزی 1 و مرکزی 2 جهت ایجاد رقم سنتتیک و یا خزانه ژنتیکی جدید برای گزینش ژنوتیپ های برتر استفاده کرد.

متن کامل این مقاله به زبان انگلیسی می باشد، لطفا برای مشاهده متن کامل مقاله به بخش انگلیسی مراجعه فرمایید.  لطفا برای مشاهده متن کامل این مقاله اینجا را کلیک کنید.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

1این پژوهش به منظور ارزیابی تحمل خشکی ژنوتیپ های نوترکیب دو گونه داکتی لیس (.Dactylis glomerata L) و بروموس (.Bromus inermis Leyss)، و بررسی اثر تنش خشکی درازمدت بر دیرزیستی، خواب تابستانه و برگشت پذیری اجرا شد. بدین منظور، تعداد 36 ژنوتیپ داکتی لیس و 36 ژنوتیپ بروموس به صورت تصادفی از بین نتایج حاصل از پلی کراس انتخاب شده و کلون شدند و در شرایط بدون تنش و تنش خشکی طی سال های 1394-1392 در مزرعه پژوهشی دانشگاه صنعتی اصفهان مورد ارزیابی قرار گرفتند. در سال پنجم (1395)، پس از برداشت علوفه بهاره، اجرای آبیاری به مدت 2 ماه در هر دو رژیم رطوبتی متوقف شد و سپس گیاهان آبیاری شده و مورد ارزیابی قرار گرفتند. تنوع ژنتیکی زیادی بین ژنوتیپ های هر دو گونه از نظر اکثر صفات مشاهده شد. در گونه داکتی لیس، ضریب تنوع ژنتیکی از 4/31 تا %65/45 در شرایط بدون تنش، و از 3/93 تا %79/93 در شرایط تنش متغیر بود. در گونه بروموس، دامنه ضریب تنوع ژنتیکی در شرایط بدون تنش %67/18-3/56 و در شرایط تنش %54/63-3/42 مشاهده شد که نشان دهنده پتانسیل زیاد برای بهبود این صفات از طریق انتخاب هدفمند در برنامه های اصلاحی است. در هر دو گونه بیش ترین درصد افزایش ضریب تنوع ژنتیکی تحت شرایط تنش برای صفات مرتبط با برگشت پذیری (امتیاز و نسبت برگشت پذیری در گونه داکتی لیس، و عملکرد، امتیاز، نسبت و درصد برگشت پذیری در گونه بروموس) مشاهده شد. نتایج نشان داد که گونه بروموس از نظر برگشت پذیری نسبت به گونه داکتی لیس وضعیت بهتری دارد. در هر دو گونه کاهش صفات مرتبط با برگشت پذیری، به جز صفت نسبت برگشت پذیری در گونه بروموس، تحت شرایط تنش خشکی مشاهده شد. میزان کاهش این صفات در گونه داکتی لیس نسبت به بروموس بیش تر بود. در این پژوهش، دیرزیستی ژنوتیپ های داکتی لیس در رژیم رطوبتی تنش خشکی افزایش یافت در حالی که در گونه بروموس کاهش یافت. تولید کم تر علوفه طی تابستان توسط ژنوتیپ های این ژرم پلاسم نشان داد که این ژنوتیپ ها دارای خواب ناقص بودند.

اسپرس (Onobrychis viciifolia Scop. )، از جمله بقولات علوفه ای چند ساله است که برای تولید علوفه در اراضی دیم و آبی و همچنین به صورت چرای مستقیم مورد توجه می باشد. این لگوم علوفه ای سازگاری وسیعی به شرایط اقلیمی دارد و برای تولید علوفه مورد استفاده قرار می گیرد. به منظور ارزیابی و گزینش اکوتیپ های برتر و تولید رقم سنتتیک، 25 اکوتیپ اسپرس جمع آوری شده از منطقه آذربایجان از نظر صفات کمّی و کیفی از سال 1390 تا 1393 در ایستگاه تحقیقاتی تیکمه داش مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان شرقی ارزیابی شدند. بین اکوتیپ های اسپرس مورد بررسی از نظر ارتفاع بوته، وزن تر ساقه، وزن خشک ساقه، وزن تر برگ، وزن خشک برگ، عملکرد علوفه تر و عملکرد علوفه خشک اختلاف معنی دار وجود داشت، ولی برای تعداد روز تا 10 درصد گلدهی اختلاف معنی داری مشاهده نشد. از نظر صفات کیفی علوفه، میزان پروتئین، فیبر و قابلیت هضم ماده خشک نیز اختلاف معنی داری بین اکوتیپ ها مشاهده شد. با ضرب درصد پروتئین در میزان عملکرد علوفه تر و خشک، میزان عملکرد پروتئین به صورت تر و خشک به عنوان یک شاخص محاسبه شد و اعداد حاصل تجزیه واریانس شدند. میزان عملکرد پروتئین به صورت خشک به عنوان یک معیار برای گزینش اکوتیپ ها استفاده شد. با در نظر گرفتن برتری و موقعیت اکوتیپ ها از نظر صفات کمّی و کیفی به ویژه شاخص های عملکرد پروتئین به صورت تر و خشک، چهار اکوتیپ برتر برای تولید بذر سنتتیک یک گزینش شدند.

علف پشمکی (Bromus inermis Leyss.) یکی از مهمترین گیاهان علوفه ای و مرتعی می باشد که به دلیل سازگاری به شرایط مختلف محیطی در عرصه های منابع طبیعی کشور پراکنش دارد. 22 جمعیت علف پشمکی در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی پژوهشکده بیوتکنولوژی کشاورزی شمال غرب و غرب کشور در سال زراعی 98-1397 از لحاظ صفات مورفولوژیکی، برای شناسایی جمعیت های پرمحصول ارزیابی شدند. اختلاف معنی داری (05/0p ≤ ) از لحاظ صفات مورد بررسی بین جمعیت ها وجود داشت که حکایت از وجود تنوع ژنتیکی بالا در بین آنها بود. جمعیت های B.in-15، B.in-9،B.in-8  و B.in-1 با بیش از 540 گرم در بوته عملکرد علوفه خشک سالیانه بیشتری داشتند. دو جمعیت B.in-1 و B.in-19 به ترتیب با 100 و 60 گرم بذر در بوته، تولید بذر بیشتری نسبت به سایر جمعیت ها داشتند. بررسی همبستگی ساده بین صفات مورد مطالعه نشان داد که ارتباط مثبت و معنی داری بین عملکرد علوفه خشک سالیانه با صفات تعداد ساقه، قطر طوقه، عملکرد علوفه خشک چین اول و دوم، عملکرد بذر و قطر تاج پوشش وجود داشت. در تجزیه به مؤلفه های اصلی صفات مورد بررسی با در نظرگرفتن مقادیر ویژه بزرگتر از یک منجر به معرفی چهار مؤلفه شد که در مجموع 82% از تغییرات را بین جمعیت ها توجیه کردند. نتایج مربوط به تجزیه خوشه ای منجر به گروه بندی جمعیت های مورد مطالعه در سه گروه شد. از این رو جمعیت های مورد مطالعه، زمینه ژنتیکی مناسبی را برای انتخاب جمعیت های برتر از خوشه های مختلف فراهم نمود، به طوری که می توان از آنها در برنامه های به نژادی از طریق پلی کراس و تولید ارقام ترکیبی استفاده کرد.

تریپس پیاز (Thrips tabaci Lind) یکی از مهم ترین عوامل بازدارنده رشد پیاز (Allium cepa L.) در رسیدن به عملکردهای مطلوب می باشد. بنابراین دست یابی به ارقام متحمل پیاز به تریپس از اهمیت زیادی برخوردار است. در این مطالعه برای بررسی تراکم جمعیت و میزان آسیب تریپس پیاز از بذور حاصل از خودگشنی و پلی کراس 9 ژنوتیپ پیاز انتخابی استفاده شد. برای تهیه بذر به روش پلی کراس، غده های 9 ژنوتیپ پیاز، با توجه به پژوهش های قبلی در اصفهان انتخاب، و در سـال اول به شکل طرح لاتیس متعادل 9 تیمـاری کشـت گردیدند و اجازه داده شد تلاقی آزاد بین آنها صورت گیرد. پس از برداشت بذر هـای پلی کراس حاصل از تلاقـی های آزاد بیـن ژنوتیپ ها و بذور خودگشن شده 9 ژنوتیپ اولیه (جمعا 18 ژنوتیپ)، در سال دوم در دو آزمایش جداگانه (سمپاشی شده و سمپاشی نشده) در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با 4 تکرارکاشته شدند و عملیات زراعی معمول صورت گرفت. سمپاشی یک هفته در میان در قطعه مربوط به تیمار سمپاشی با استفاده از حشره کش دی متوات به میزان 1 در هزار انجام شد. از اوایل مرداد تا اواخر مهر ماه هر دو هفته یک بار، نمونه برداری برای اندازه گیری تعداد تریپس و میزان آسیب در بوته انجام شد. نتایج نشـان داد که در بین ژنوتیـپ های خودگشن شده، ژنوتیپ قرمـز آذرشهر دارای بیشـترین تراکم آفت (22.24) و بالاترین مـیزان آسیب بود، ولی ژنوتیپ های خودگشن شده سفید قم و سفید ابرکوه دارای کمترین تراکم (به ترتیب 2.65 و 5.68) و حساسیت نسبت به جمعیت تریپس پیاز در مقایسه با سایر ژنوتیپ های مورد آزمایش بودند. بین ژنوتیپ های پلی کراس شده، ژنوتیپ های سفید قم و سفید کاشان کمترین تراکم آفت (به ترتیب 4.3 و 4.24) و میزان آسیب را داشتند و برعکس ژنوتیپ های قرمز آذر شهر و محلی طارم بیشترین تراکم (به ترتیب 20.66 و 19.84) و میزان آسیب آفت را دارا بودند. در مجموع عمـل پلی کراس باعث کاهش معنی دار جمعیت تریپس و میزان آسیب تریپس در برابر ژنوتیپ های خودگشن شده گردید.