به منظور بررسی آثار شوری بر رشد رویشی یونجه و اسپرس، یک رقم یونجه استرالیایی 2129 و یک رقم یونجه ایرانی (قره یونجه) و یک رقم اسپرس گلپایگان در طرح اسپلیت پلات در قالب بلوکهای کامل تصادفی با 4 تکرار در پنج سطح شوری 0، 75، 125، 175 و 225 میلی مولار مورد مقایسه قرار گرفتند. آزمایشها در 2 مرحله مستقل، جوانه زنی و رشد رویشی انجام گرفتند.در مرحله جوانه زنی در تیمارهای پایین شهری (0، 75، 125 میلی مولار) رقم یونجه استرالیایی 2129 درصد جوانه زنی بیشتری نسبت به قره یونجه و اسپرس گلپایگان داشت. اما در سطح بالای شوری (175 و 225 میلی مولار) قره یونجه 10% جوانه زنی بیشتری نسبت به 2 رقم دیگر داشت.برای اندازه گیری آثار شوری بر رشد گیاهان به مدت 52 روز با آب معمولی جهت استقرار آبیاری شدند و تیمارهای شوری بمدت 49 روز هفته ای یک نوبت اعمال شد. سپس پتانسیل آبی برگ، وزن خشک اندامهای هوایی، وزن خشک ریشه، طول ریشه، ارتفاع ساقه ها اندازه گیری شدند.از نظر عملکرد علوفه (وزن خشک اندامهای هوایی) در شوری های متوسط (75 و 125 میلی مولار) عملکرد یونجه استرالیایی بهتر از بقیه بود، اما در شوری زیاد (175 و 225 میلی مولار) عملکرد قره یونجه بهتر از بقیه بود. اسپرس گلپایگان در کلیه تیمارهای شوری عملکردی کمتر نسبت به یونجه ها داشت، اما بیشترین پتانسیل آبی برگ را داشت که نشان دهنده مقاومت بیشتر نسبت به شوری می باشد. همچنین قره یونجه کمترین پتانسیل آبی برگ را داشت.آزمایشها نشان دادند که در مجموع در تیمارهای شوری متوسط (75 و 125 میلی مولار) - چه در مورد جوانه زنی و چه از نظر رشد و عملکرد علوفه، رقم 2129 یونجه استرالیایی بهترین بود و در تیمارهای شوری زیاد (175 و 225 میلی مولار) قره یونجه - هم از نظر جوانه زنی و هم از نظر عملکرد علوفه خشک بهترین عملکرد را داشت.

اسپرس به دلیل داشتن ریشه عمیق و مقاومت زیادتر به خشکی در مقایسه با یونجه، خوشخوراکی و عدم ایجاد نفخ در دامها یکی از گیاهان علوفه ای مهم در کشور بشمار می رود. تحقیق حاضر بعنوان یکی از گام های اولیه اصلاحی و به منظور ارزیابی 15 توده بومی اسپرس مورد کشت در مناطق مختلف استانهای آذربایجان غربی و آذربایجان شرقی در سه تراکم مختلف بوته (200، 400 و 600 بوته در متر مربع) به صورت آزمایش فاکتوریل در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با چهار تکرار طی 3 سال اجرا شد. نتایج نشان داد که در سال اول و سوم آزمایش تفاوت توده ها از نظر کلیه صفات مورد مطالعه، به غیر از نسبت برگ به ساقه در سال سوم، معنی دار بود. در حالیکه در سال دوم از نظر صفات ارتفاع بوته، وزن خشک 15 بوته و عملکرد علوفه خشک در واحد بوته تفاوت معنی دار بین توده ها مشاهده شد. توده های مورد مطالعه از نظر صفات اندازه گیری شده در میانگین سه سال تفاوت معنی دار داشتند. براساس مقایسه میانگین ها و رتبه بندی توده ها با استفاده از کلیه صفات در هر سال و میانگین سه سال، توده های اسکو و اربط اسکو بعنوان توده های مناسب شناسایی شدند. به ویژه، توده اسکو در هر سه سال آزمایش با بیشترین مقدار عملکرد علوفه خشک و اجزای عملکرد با اکثر توده ها تفاوت معنی دار نشان داد. توده بومی قره چمن علیرغم عملکرد پایین نسبت به دو توده قبلی، دارای کیفیت علوفه بالا بود که می تواند بعنوان منبعی مناسب در برنامه های اصلاحی استفاده شود.

اسپرس (Onobrychis viciifolia Scop. )، از جمله بقولات علوفه ای چند ساله است که برای تولید علوفه در اراضی دیم و آبی و همچنین به صورت چرای مستقیم مورد توجه می باشد. این لگوم علوفه ای سازگاری وسیعی به شرایط اقلیمی دارد و برای تولید علوفه مورد استفاده قرار می گیرد. به منظور ارزیابی و گزینش اکوتیپ های برتر و تولید رقم سنتتیک، 25 اکوتیپ اسپرس جمع آوری شده از منطقه آذربایجان از نظر صفات کمّی و کیفی از سال 1390 تا 1393 در ایستگاه تحقیقاتی تیکمه داش مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی آذربایجان شرقی ارزیابی شدند. بین اکوتیپ های اسپرس مورد بررسی از نظر ارتفاع بوته، وزن تر ساقه، وزن خشک ساقه، وزن تر برگ، وزن خشک برگ، عملکرد علوفه تر و عملکرد علوفه خشک اختلاف معنی دار وجود داشت، ولی برای تعداد روز تا 10 درصد گلدهی اختلاف معنی داری مشاهده نشد. از نظر صفات کیفی علوفه، میزان پروتئین، فیبر و قابلیت هضم ماده خشک نیز اختلاف معنی داری بین اکوتیپ ها مشاهده شد. با ضرب درصد پروتئین در میزان عملکرد علوفه تر و خشک، میزان عملکرد پروتئین به صورت تر و خشک به عنوان یک شاخص محاسبه شد و اعداد حاصل تجزیه واریانس شدند. میزان عملکرد پروتئین به صورت خشک به عنوان یک معیار برای گزینش اکوتیپ ها استفاده شد. با در نظر گرفتن برتری و موقعیت اکوتیپ ها از نظر صفات کمّی و کیفی به ویژه شاخص های عملکرد پروتئین به صورت تر و خشک، چهار اکوتیپ برتر برای تولید بذر سنتتیک یک گزینش شدند.

این آزمایش به منظور بررسی واکنش ارقام اسپرس ایرانی از نظر عملکرد، صفات زراعی و مورفولوژیک تحت شرایط تنش خشکی، مقایسه شاخص های مختلف تحمل و حساسیت به خشکی و شناسایی ارقام متحمل به تنش خشکی اجرا گردید. تعداد 30 رقم محلی اسپرس در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با 3 تکرار در دو محیط بدون تنش (40 درصد تخلیه رطوبتی) و تنش خشکی (80 درصد تخلیه رطوبتی) در مزرعه تحقیقات کشاورزی دانشگاه صنعتی اصفهانطی دو سال 1390 و 1391 ارزیابی شدند. نتایج نشان داد که اثر رقم برای همه صفات مورد ارزیابی در سطح احتمال یک درصد معنی دار بود. هم چنین اثر متقابل محیط رطوبتی و رقم در همه صفات مورد ارزیابی در سطح احتمال یک درصد معنی دار بود که حاکی از واکنش متفاوت ارقام از نظر صفات ذکر شده در دو محیط می باشد. در میان شاخص هایتحمل خشکی مورد بررسی، شاخص های STI، GMP و MP با دارا بودن همبستگی مثبت و معنی دار در هر دو شرایط تنش خشکی و بدون تنش به عنوان شاخص های مطلوب در شناسایی ژنوتیپ های متحمل به تنش خشکی در اسپرس شناخته شدند. در این میان، شاخص GMP بیشترین همبستگی را با عملکرد علوفه خشک در محیط تنش خشکی داشت. براساس نتایج شاخص های بررسی شده و تجزیه به مولفه های اصلی، ارقام 16 (بردسیر)، 21 (فریدون شهر 2)، 23 (نجف آباد 2) و 27 (بروجرد) در بیشتر شاخص های تحمل خشکی مورد بررسی دارای وضعیت مطلوبی بودند و به عنوان ارقام متحمل به تنش خشکی شناخته شدند.

نیاز روزافزون به فرآورده های دامی، به کارگیری روش های زیست فناوری (بیوتکنولوژی) در بهبود گیاهان علوفه ای مانند اسپرس را با اهمیت کرده است. در این تحقیق، تاثیر سطوح مختلف تنظیم کننده های رشدی اکسین ( NAAوIBA ) و سیتوکینین (BAP، زآتین وTDZ ) بر پاسخ رشدی درون شیشه ای ریزنمونه های نوک ساقه رقم های خوانسار و شهرکرد اسپرس بررسی شد. برای این منظور، ریزنمونه های نوک ساقه از بذرهای ضدعفونی شده و جوانه زده 4-7 روزه تهیه و روی محیط کشت MS جامد حاوی سطوح مختلف اکسین و سیتوکینین کشت شدند. نتایج نشان داد که درصد ساقه های چندگانه، شمار ساقه در هر ریزنمونه و طول ساقه رشد کرده به طور معنی داری تحت تاثیر رقم، ترکیب تنظیم کننده های رشدی و اثر متقابل بین آن ها قرار گرفت. درصد ساقه های چندگانه و میانگین شمار ساقه در هر ریزنمونه به ترتیب از 0 تا 89.17 درصد و 1 تا 5.03 متغیر بود. به طورکلی، درصد پینه (کالوس) زایی، درصد ساقه های چندگانه و شمار ساقه در هر ریزنمونه در رقم خوانسار به طور معنی داری بیشتر از رقم شهرکرد بود. بیشترین درصد شاخه زایی (98.15 درصد)، ساقه های چندگانه (89.17 درصد) و شمار ساقه در هر ریزنمونه (4.3) در رقم خوانسار و محیط کشت MS حاوی 0.1 میلی گرم در لیتر IBA به همراه 3 میلی گرم در لیتر BAP به دست آمد. ریشه زایی ساقه ها و رشد مناسب ریشه ها در محیط کشت MS بدون تنظیم کننده های رشدی مشاهده شد. این نتایج نه تنها از جنبه ریزازدیادی و کشت درون شیشه ای، بلکه به عنوان پیش زمینه مناسب برای هدف های اصلاحی و انتقال ژن به این گیاه اهمیت دارد.

ایران یکی از مهمترین مراکز تنوع ژنتیکی جنس اسپرس (Onobrychis Mill.) است. در این تحقیق 198 توده بومی اسپرس زراعی (O.vicifolia Scop. Syn O. sativa Lam) جمع آوری شده از سراسر کشور با کاشت در مزرعه طی دو سال صفات زراعی - مورفولوژیکی آنها مورد ارزیابی قرار گرفت. تنوع خوبی در بیشتر صفات زراعی دیده شد. در صفت تعداد روز تا گلدهی وجود 40 روز تنوع، مواد مناسب تولید ارقام در گروه های مختلف رسیدگی را فراهم می آورد. همچنین تنوع مناسبی برای صفت تحمل به سفیدک سطحی و ریزش نیام در مواد دیده شد. بر اساس نتایج تجزیه رگرسیون رنگ ارغوانی ساقه به عنوان یک نشانگر سریع برای گزینش مواد به منظور تولید علوفه بالا مشخص گردید. مواد بر اساس تجزیه خوشه ای به روش K-means و تجزیه به عامل ها در سه گروه دسته بندی شدند. قرابت گروه ها با یکدیگر و صفات برجسته هر گروه بحث شده است. در این تحقیق مجموعه قابل توجهی از ژرم پلاسم بومی اسپرس زراعی ارزیابی شده است که می تواند در برنامه ریزی برای به نژادی اسپرس مورد استفاده قرار گیرد.

اسپرس از بقولات علوفه ای و مرتعی کشور است که به دلیل سازگاری و تحمل به تنش های محیطی مورد توجه می باشد. در این پژوهش پاسخ عملکرد علوفه، خصوصیات مورفولوژیک و فیزیولوژیک 10 توده محلی و رقم اسپرس به تنش خشکی در دو محیط رطوبتی عدم تنش و تنش خشکی مورد ارزیابی و روابط بین صفات مختلف با استفاده از روش های چند متغیره آماری مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که تنش خشکی تاثیر معنی داری بر اکثر صفات مورد بررسی داشت. همبستگی عملکرد علوفه خشک در شرایط عدم تنش با صفات عملکرد علوفه تر، درصد ساقه، درصد رطوبت نسبی، تعداد ساقه در بوته، تعداد ساقه در بوته و تعداد گره در ساقه، مثبت و با درصد برگ و نسبت برگ به ساقه منفی و معنی دار بود. در حالی که عملکرد علوفه خشک در شرایط تنش خشکی با صفات عملکرد علوفه تر، درصد ساقه، تعداد گره در ساقه و درصد رطوبت نسبی برگ، همبستگی مثبت و با درصد برگ و نسبت برگ به ساقه همبستگی منفی و معنی دار داشت. نتایج حاصل از رگرسیون مرحله ای در شرایط عدم تنش نشان داد که درصد ساقه، درصد ماده خشک و تعداد ساقه در واحد سطح بیشترین سهم را در توجیه عملکرد علوفه خشک داشتند در حالی که در شرایط تنش صفات درصد ساقه، درصد ماده خشک و ارتفاع بوته دارای بیشترین سهم بودند. تجزیه به عامل ها در شرایط نرمال و تنش خشکی منجر به شناسایی پنج عامل پنهانی شد که در شرایط نرمال 90 درصد و در شرایط تنش خشکی 87 درصد از کل تغییرات را توجیه نمودند. این عوامل در شرایط عدم تنش به ترتیب عامل تولید علوفه، عامل اجزای عملکرد، عامل زایشی، عامل فتوسنتزی و عامل فنولوژیک و در شرایط تنش خشکی عامل اجزای عملکرد علوفه، عامل فتوسنتزی، عامل زایشی، عامل محتوای پرولین و عامل درصد ماده خشک نام گذاری گردیدند. نتایج حاکی از آن بودکه تنش خشکی بر روی روابط صفات تاثیر داشت بطوری که پیشنهاد می شود برای اصلاح جهت بهبود عملکرد در هر یک از شرایط عادی و تنش رطوبتی باید بطور مستقل نسبت به تعیین یک شاخص گزینش مناسب اقدام نمود.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

اصلاح برای افزایش عملکرد اسپرس تحت محیط شور از راه حل های مناسب برای غلبه نسبی بر این مشکل بوده، و حفظ تنوع ژنتیکی و بالا بودن وراثت پذیری عملکرد در محیط شور لازمه اصلی این رویکرد است. این پژوهش با هدف ارزیابی عملکرد و خصوصیات زراعی ژنوتیپ های اصلاحی اسپرس، برآورد پارامتر های ژنتیکی، تعیین فاصله ژنتیکی و شناسایی نمونه های مناسب جهت مطالعات تکمیلی انجام پذیرفت. بدین منظور تعداد 30 ژنوتیپ اصلاحی طی دو سال (85-1384) در یک منطقه شور در قالب طرح آماری بلوک های کامل تصادفی مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج حاکی از اختلاف بارز بین ژنوتیپ ها برای عملکرد و برخی صفات زراعی بود که نشان دهنده تنوع ژنتیکی مناسب در این ژرم پلاسم ها می باشد. مقادیر ضرایب تنوع ژنتیکی نشان داد که در سال اول صفات تعداد ساقه و عملکرد علوفه خشک و در سال دوم تعداد ساقه و تعداد خوشه در بوته دارای حداکثر تنوع ژنتیکی بودند. بیشترین میزان وراثت پذیری صفات مربوط به حساسیت به سفیدک سطحی و ارتفاع بوته و کمترین میزان آن به صفات درصد سبز شدن و قطر تاج پوش اختصاص داشت. گروهبندی ژنوتیپ ها بر اساس خواص فنوتیپی، آنها را در سه گروه طبقه بندی کرد که بر این مبنا نمونه های برتر و ژنوتیپ های دارای فواصل ژنتیکی بیشتر به منظور استفاده در مطالعات بعدی شناسایی شدند. در مجموع نتایج حاکی از بالا بودن تنوع ژنتیکی و وراثت پذیری عملکرد و برخی خصوصیات زراعی در ژرم پلاسم های اسپرس تحت محیط شور می باشد که کارایی روش های گزینش برای توسعه ارقام متحمل را نوید می دهد.