به منظور بررسی اثر اسید استیک بر pH محلول غذایی آهن (سکوسترین و نانو کود) و تأثیر آن بر عملکرد و اجزای آن در توت فرنگی رقم دیامنت، این پژوهش به صورت کرت های دوبار خردشده در قالب طرح بلوک های کاملاً تصادفی با سه تکرار در دانشگاه محقق اردبیلی انجام شد. تیمارهای آزمایش شامل محلول پاشی سطوح آهن (سکوسترین 25 گرم و نانو یک گرم) درکرت هایی اصلی، سطوح اسید استیک (شاهد، یک، دو و سه درصد) در کرت های فرعی و سطوح صابون کشاورزی مویان (شاهد و 5/7 درصد) در کرت های فرعی فرعی قرار گرفتند. شاخص های رشدی شامل وزن خشک و مقدار آهن برگ، وزن خشک و طول ریشه، نسبت گل به میوه، سبزینة کلروفیل a، b و کل و عملکرد میوه در بوته اندازه گیری شدند. نتایج تجزیة واریانس داده ها نشان داد که اثر سه جانبة تیمارها در تمام صفت های مورد بررسی (به جز طول ریشه و عملکرد) در سطح احتمال یک درصد بر وزن تر و خشک برگ و سبزینة a، b و کل، در سطح احتمال پنج درصد، بر وزن خشک ریشه، نسبت گل به میوه و مقدار آهن برگ معنا­دار بود. اثر متقابل سه جانبة داده ها نشان داد که بیش ترین وزن خشک برگ و ریشه، نسبت گل به میوه، کلروفیل b، کلروفیل کل و مقدار آهن برگ مربوط به تیمار اسید استیک دو درصد در ترکیب با آهن سکوسترین با صابون کشاورزی (5/7 درصد) و در کلروفیل a مربوط به تیمار اسید استیک یک درصد در ترکیب با آهن سکوسترین با صابون کشاورزی (5/7 درصد) بود. کم ترین ورن خشک برگ و ریشه، نسبت گل به میوه و مقدار آهن برگ مربوط به تیمار اسید استیک شاهد در ترکیب آهن نانو با صابون شاهد کشاورزی بود. هم چنین، پایین ترین مقدار کلروفیل b و کلروفیل کل در ترکیب تیماری اسید استیک سه درصد با آهن نانو بدون مصرف صابون کشاورزی مشاهده شد. اثر متقابل دو جانبة اسید استیک و آهن در سطح احتمال پنج درصد بر طول ریشه و عملکرد محصول معنا­دار بود. با توجه به نتایج حاصل، ترکیب تیماری دو درصد اسید استیک با آهن سکوسترین همراه با 5/7 درصد صابون کشاورزی که بهبود قدرت جذب آهن محلول غذایی و افزایش ویژگی های ریخت شناسی و عملکرد توت فرنگی را افزایش می دهند، توصیه می شود.

به­منظور بررسی اثر اسید استیک بر pH محلول­غذایی آهن (سکوسترین و نانو کود) و تأثیر آن بر ویژگی­های کمی و کیفی توت­فرنگی رقم ’دیامنت‘، این پژوهش به صورت کرت­های دوبار خرد شده در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی با 3 تکرار در ایستگاه تحقیقاتی دانشگاه محقق اردبیلی در طی سال­های 1394 تا1396 به اجرا در آمد. تیمارهای آزمایش شامل محلول­پاشی سطوح آهن (سکوسترین 25 گرم و نانو 1 گرم) درکرت هایی اصلی، سطوح اسید استیک (شاهد، 1، 2و 3 درصد) در کرت­های فرعی و سطوح صابون کشاورزی مویان (شاهد و 5/7 درصد) در کرت­هایی فرعی­فرعی قرار گرفتند. نتایج این پژوهش نشان داد که اثر متقابل سه جانبه محلول­پاشی اسید استیک با آهن همراه با صابون کشاورزی بر میانگین غلظت آهن برگ و تعداد میوه در سطح احتمال پنج درصد و در کلروفیل کل در سطح احتمال یک درصد معنی­دار بود که بهترین نتیجه در صفت­های ذکر شده از ترکیب تیماری 2 درصد اسید استیک با آهن سکوسترین همراه با 5/7 درصد صابون کشاورزی مویان حاصل شد. اثر متقابل دو جانبه اسید استیک و نوع آهن بر صفت­های pH آب میوه، حجم میوه، وزن تر و خشک میوه در سطح احتمال پنج درصد و در عملکرد در سطح احتمال یک درصد معنی دار بودند. در صفت­های حجم میوه، وزن تر میوه، وزن خشک میوه و عملکرد بهترین نتایج مربوط به ترکیب تیماری 2 درصد اسید استیک با کود آهن سکوسترین بود.،ولی در صفت pH آب میوه بهترین نتیجه از ترکیب تیماری 3 درصد اسید استیک با آهن سکوسترین بدست آمد. اثر متقابل دو جانبه عنصر آهنو صابون کشاورزی بر میزان مواد جامد محلول در سطح احتمال پنج درصد و اسیدکل میوه ی توت فرنگی در سطح احتمال یک­درصد معنی دار بودند. در مورد صفت­های مواد جامد محلول و اسیدیته قابل تیتراسیون، تیمار آهن سکوسترین و صابون کشاورزی مویان، بهترین نتیجه را داشتند. با توجه به نتایج حاصل از این بررسی، ترکیب تیماری 2 درصد اسید استیک با آهن سکوسترین همراه با 5/7 درصد صابون کشاورزی مویان به دلیل کاهش کشش سطح برگ موجب بهبود قدرت جذب آهن محلول غذایی و افزایش ویژگی­های کمی و کیفی توت­فرنگی توصیه می­گردد.

سویا یکی از دانه های روغنی است که کشت آن از نظر جلوگیری از واردات روغن، جایگزینی آن با گوشت، اهمیت زیادی دارد. از آنجائی که سویاهایی که در کشور کشت می شوند، به دلیل آهکی بودن این خاک ها عموما دارای کمبود آهن می باشند و با توجه به نقشی که آهن در گیاه سویا دارد، تحقیق حاضر جهت بررسی اثر مقادیر و منابع مختلف کودهای آهن بر عملکرد سویا بصورت آزمایش مزرعه ای در قالب طرح بلوک کامل تصادفی در 4 تکرار با 5 تیمار (صفر، محلولپاشی 2 و 5 در هزار سولفات آهن و 5 و 10 کیلوگرم در هکتار سکوسترین آهن)، انجام شد. بعد از انجام عملیات کاشت و داشت، برداشت از وسط هر کرت به منظور کاهش اثرات حاشیه ای انجام شد و نسبت به تعیین عملکرد و اجزاء عملکرد اقدام شد و درنهایت این داده ها مورد تجزیه و تحلیل آماری قرار گرفت. نتایج نشان داد که کاربرد 5 و 10 کیلوگرم در هکتار سکوسترین آهن با میانگین عملکرد 1845 و 2845 کیلوگرم در هکتار نسبت به عدم کاربرد آن در شاهد با عملکرد 1542 کیلوگرم در هکتار افزایش معنی داری در سطح درصد نشان داد. وزن هزار دانه نیز در تیمارهای 10 کیلوگرم در هکتار سکوسترین آهن و 5 در هزار محلولپاشی سولفات آهن افزایش معنی دار نشان داد.

سویا یکی از دانه های روغنی است که کشت آن از نظر جلوگیری از واردات روغن، جایگزینی آن با گوشت، اهمیت زیادی دارد. از آنجائیکه سویاهایی که در کشور کشت می شوند، به دلیل آهکی بودن این خاکها عموما دارای کمبود آهن می باشند و با توجه به نقشی که آهن در گیاه سویا دارد، تحقیق حاضر جهت بررسی اثر مقادیر و منابع مختلف کودهای آهن بر عملکرد سویا بصورت آزمایش مزرعه ای در قالب طرح بلوک کامل تصادفی در 4 تکرار با 5 تیمار (صفر، محلول پاشی 2 و 5 در هزار سولفات آهن و 5 و 10 کیلوگرم در هکتار سکوسترین آهن)، انجام شد. بعد از انجام عملیات کاشت و داشت، برداشت از وسط هر کرت به منظور کاهش اثرات حاشیه ای انجام شد. و نسبت به تعیین عملکرد و اجزاء عملکرد اقدام شد و در نهایت این داده ها مورد تجزیه و تحلیل آماری قرار گرفت. نتایج نشان داد که کاربرد 5 و 10 کیلوگرم در هکتار سکوسترین آهن با میانگین عملکرد 1845 و 2845 کیلوگرم در هکتار نسبت به عدم کاربرد آن در شاهد با عملکرد 1542 کیلوگرم در هکتار افزایش معنی داری در سطح درصد نشان داد. وزن هزار دانه نیز در تیمارهای 10 کیلوگرم در هکتار سکوسترین آهن و 5 در هزار محلولپاشی سولفات آهن افزایش معنی دار نشان داد.

سابقه و هدف: بارزترین مشکلات خاک های آهکی کمبود آهن است. نانو کودها گزینه مناسبی برای رفع نیاز گیاه با کارایی بالا هستند. هدف از این مطالعه سنتز سبز کود نانو کربن دات آهن به دو صورت بدون پوشش و پوشش دهی شده با پلیمر پلی لاکتیک اسید و مطالعه انکوباسیونی این کودها در یک دوره یک ماهه در خاک آهکی بود.مواد و روش‎ها: سنتز سبز نمونه نانو کربن دات آهن با استفاده از آب لیمو (به عنوان پایه کربنی کود) و کود سولفات آهن هفت آبه به روش هیدروترمال صورت گرفت. نمونه نانو کربن دات آهن سنتز شده به وسیله پلیمر پلی لاکتیک اسید پوشش دهی شد و نمونه های آزمایشی پس از سنتز جهت تایید بارگذاری آهن روی نمونه کربن دات و همچنین تایید پوشش دهی موفق کود نانو کربن دات آهن سنتز شده به وسیله دستگاه های UV، XRD،Fluorescent Spectrophotometric، TEM، FESEM، EDAX، FTIR، DLS و ZetaPotential مشخصه یابی شدند. به منظور بررسی اثر نانو کربن دات آهن سنتز شده بر فراهمی آهن دریک خاک آهکی، آزمایش انکوباسیونی در دمای 1± 22 درجه سلسیوس و رطوبت ظرفیت زراعی به صورت طرح کاملا تصادفی در 3 تکرار انجام شد. تیمارها شامل شاهد (بدون کاربرد نانو کربن دات)، سولفات آهن، سکوسترین (تجاری) و نانو کربن دات آهن سنتز شده بارگیری شده با آهن (به صورت دو تیمار جدا بدون پوشش و با پوشش با پلیمر پلیلاکتیک اسید) در سطوح 5، 10 و 20 میلی گرم آهن در کیلوگرم خاک (در مجموع 9 تیمار با 3 تکرار) بودند. در پایان دوره انکوباسیون (720 ساعت)، میزان آهن قابل عصاره گیری خاک با DTPA تعیین شد. همچنین به منظور بررسی روند تغییرات آهن قابل استخراج خاک با DTPA با زمان، مقادیر آهن عصاره گیری شده در خاک با DTPA در سه زمان 3 ، 360 و 720 ساعت در تیمارهای شاهد بدون کود، تیمار 5 میلی گرم در کیلوگرم خاک آهن خالص از منابع مختلف آهن (سولفات آهن، سکوسترین، نانو کربن دات بدون پوشش، نانو کربن دات پوشش دار) با همدیگر مقایسه شدند.یافته‏ها: بارگذاری موفق آهن روی سطح نانو کربن دات های آهن بدون پوشش و پوشش دهی شده با پلیمر پلی لاکتیک اسید توسط دستگاه های XRD، UV-VIS، FTIR و میکروسکوب های الکترونی روبشی وعبوری تایید شدند. میزان آهن کل در نمونه بدون پوشش معادل 98/4 درصد و در نمونه پوشش دهی شده با پلی لاکتیک اسید معادل 1 درصد بود. نتایج حاصل از انکوباسیون نشان داد که در مدت زمان یک ماه آهن قابل عصاره گیری در خاک با DTPA در سطح یک درصد افزایش معنی داری داشت. بیشترین غلظت آهن در خاک در پایان 720 ساعت (30 روز) مربوط به نمونه پوشش دهی شده نانو کربن دات آهن با پلیمر پلی لاکتیک اسید (Fe-CD-Coated) با غلظت آهن 20 میلی گرم بر کیلوگرم برابر با 58/9 میلی گرم بر کیلوگرم بود. همچنین با بررسی روند تغییرات آزاد سازی آهن در تیمارهای با غلظت 5 میلی گرم بر کیلوگرم در سه بازه زمانی 3، 360 و 720 ساعت مشاهده شد که تیمار پوشش دهی شده موجب افزایش قابل ملاحظه آهن نسبت به تیمار سکوسترین آهن شد. تیمار سکوسترین آهن بعد از 720 ساعت نسبت به 3 ساعت اولیه حدود 60 درصد افزایش داشت (از 19/5 به 28/8 میلی گرم بر کیلوگرم) در حالی که مقدار آهن عصاره گیری شده با DTPA در تیمار پوشش دهی شده نانو کربن دات آهن در این بازه زمانی حدود 400 درصد افزایش داشت (از36/1 به 63/6 میلی گرم بر کیلوگرم).نتیجه‏گیری: با توجه به نتایج پژوهش می توان گفت که در بین تیمارهای آزمایشی با توجه به رها سازی آهسته آهن، نمونه پوشش دهی شده با پلیمر طبیعی و زیست تخریب پذیر پلی لاکتیک با غلظت آهن 20 میلی گرم بر کیلوگرم بیشترین رها سازی آهن را نسبت به سایر تیمارها داشت .

سابقه و هدف: بارزترین مشکلات خاک های آهکی کمبود آهن است. نانو کودها گزینه مناسبی برای رفع نیاز گیاه با کارایی بالا هستند. هدف از این مطالعه سنتز سبز کود نانو کربن دات آهن به دو صورت بدون پوشش و پوشش دهی شده با پلیمر پلی لاکتیک اسید و مطالعه انکوباسیونی این کودها در یک دوره یک ماهه در خاک آهکی بود.مواد و روش‎ها: سنتز سبز نمونه نانو کربن دات آهن با استفاده از آب لیمو (به عنوان پایه کربنی کود) و کود سولفات آهن هفت آبه به روش هیدروترمال صورت گرفت. نمونه نانو کربن دات آهن سنتز شده به وسیله پلیمر پلی لاکتیک اسید پوشش دهی شد و نمونه های آزمایشی پس از سنتز جهت تایید بارگذاری آهن روی نمونه کربن دات و همچنین تایید پوشش دهی موفق کود نانو کربن دات آهن سنتز شده به وسیله دستگاه های UV، XRD،Fluorescent Spectrophotometric، TEM، FESEM، EDAX، FTIR، DLS و ZetaPotential مشخصه یابی شدند. به منظور بررسی اثر نانو کربن دات آهن سنتز شده بر فراهمی آهن دریک خاک آهکی، آزمایش انکوباسیونی در دمای 1± 22 درجه سلسیوس و رطوبت ظرفیت زراعی به صورت طرح کاملا تصادفی در 3 تکرار انجام شد. تیمارها شامل شاهد (بدون کاربرد نانو کربن دات)، سولفات آهن، سکوسترین (تجاری) و نانو کربن دات آهن سنتز شده بارگیری شده با آهن (به صورت دو تیمار جدا بدون پوشش و با پوشش با پلیمر پلیلاکتیک اسید) در سطوح 5، 10 و 20 میلی گرم آهن در کیلوگرم خاک (در مجموع 9 تیمار با 3 تکرار) بودند. در پایان دوره انکوباسیون (720 ساعت)، میزان آهن قابل عصاره گیری خاک با DTPA تعیین شد. همچنین به منظور بررسی روند تغییرات آهن قابل استخراج خاک با DTPA با زمان، مقادیر آهن عصاره گیری شده در خاک با DTPA در سه زمان 3 ، 360 و 720 ساعت در تیمارهای شاهد بدون کود، تیمار 5 میلی گرم در کیلوگرم خاک آهن خالص از منابع مختلف آهن (سولفات آهن، سکوسترین، نانو کربن دات بدون پوشش، نانو کربن دات پوشش دار) با همدیگر مقایسه شدند.یافته‏ها: بارگذاری موفق آهن روی سطح نانو کربن دات های آهن بدون پوشش و پوشش دهی شده با پلیمر پلی لاکتیک اسید توسط دستگاه های XRD، UV-VIS، FTIR و میکروسکوب های الکترونی روبشی وعبوری تایید شدند. میزان آهن کل در نمونه بدون پوشش معادل 98/4 درصد و در نمونه پوشش دهی شده با پلی لاکتیک اسید معادل 1 درصد بود. نتایج حاصل از انکوباسیون نشان داد که در مدت زمان یک ماه آهن قابل عصاره گیری در خاک با DTPA در سطح یک درصد افزایش معنی داری داشت. بیشترین غلظت آهن در خاک در پایان 720 ساعت (30 روز) مربوط به نمونه پوشش دهی شده نانو کربن دات آهن با پلیمر پلی لاکتیک اسید (Fe-CD-Coated) با غلظت آهن 20 میلی گرم بر کیلوگرم برابر با 58/9 میلی گرم بر کیلوگرم بود. همچنین با بررسی روند تغییرات آزاد سازی آهن در تیمارهای با غلظت 5 میلی گرم بر کیلوگرم در سه بازه زمانی 3، 360 و 720 ساعت مشاهده شد که تیمار پوشش دهی شده موجب افزایش قابل ملاحظه آهن نسبت به تیمار سکوسترین آهن شد. تیمار سکوسترین آهن بعد از 720 ساعت نسبت به 3 ساعت اولیه حدود 60 درصد افزایش داشت (از 19/5 به 28/8 میلی گرم بر کیلوگرم) در حالی که مقدار آهن عصاره گیری شده با DTPA در تیمار پوشش دهی شده نانو کربن دات آهن در این بازه زمانی حدود 400 درصد افزایش داشت (از36/1 به 63/6 میلی گرم بر کیلوگرم).نتیجه‏گیری: با توجه به نتایج پژوهش می توان گفت که در بین تیمارهای آزمایشی با توجه به رها سازی آهسته آهن، نمونه پوشش دهی شده با پلیمر طبیعی و زیست تخریب پذیر پلی لاکتیک با غلظت آهن 20 میلی گرم بر کیلوگرم بیشترین رها سازی آهن را نسبت به سایر تیمارها داشت .

سابقه و هدف: بارزترین مشکلات خاک های آهکی کمبود آهن است. نانو کودها گزینه مناسبی برای رفع نیاز گیاه با کارایی بالا هستند. هدف از این مطالعه سنتز سبز کود نانو کربن دات آهن به دو صورت بدون پوشش و پوشش دهی شده با پلیمر پلی لاکتیک اسید و مطالعه انکوباسیونی این کودها در یک دوره یک ماهه در خاک آهکی بود.مواد و روش‎ها: سنتز سبز نمونه نانو کربن دات آهن با استفاده از آب لیمو (به عنوان پایه کربنی کود) و کود سولفات آهن هفت آبه به روش هیدروترمال صورت گرفت. نمونه نانو کربن دات آهن سنتز شده به وسیله پلیمر پلی لاکتیک اسید پوشش دهی شد و نمونه های آزمایشی پس از سنتز جهت تایید بارگذاری آهن روی نمونه کربن دات و همچنین تایید پوشش دهی موفق کود نانو کربن دات آهن سنتز شده به وسیله دستگاه های UV، XRD،Fluorescent Spectrophotometric، TEM، FESEM، EDAX، FTIR، DLS و ZetaPotential مشخصه یابی شدند. به منظور بررسی اثر نانو کربن دات آهن سنتز شده بر فراهمی آهن دریک خاک آهکی، آزمایش انکوباسیونی در دمای 1± 22 درجه سلسیوس و رطوبت ظرفیت زراعی به صورت طرح کاملا تصادفی در 3 تکرار انجام شد. تیمارها شامل شاهد (بدون کاربرد نانو کربن دات)، سولفات آهن، سکوسترین (تجاری) و نانو کربن دات آهن سنتز شده بارگیری شده با آهن (به صورت دو تیمار جدا بدون پوشش و با پوشش با پلیمر پلیلاکتیک اسید) در سطوح 5، 10 و 20 میلی گرم آهن در کیلوگرم خاک (در مجموع 9 تیمار با 3 تکرار) بودند. در پایان دوره انکوباسیون (720 ساعت)، میزان آهن قابل عصاره گیری خاک با DTPA تعیین شد. همچنین به منظور بررسی روند تغییرات آهن قابل استخراج خاک با DTPA با زمان، مقادیر آهن عصاره گیری شده در خاک با DTPA در سه زمان 3 ، 360 و 720 ساعت در تیمارهای شاهد بدون کود، تیمار 5 میلی گرم در کیلوگرم خاک آهن خالص از منابع مختلف آهن (سولفات آهن، سکوسترین، نانو کربن دات بدون پوشش، نانو کربن دات پوشش دار) با همدیگر مقایسه شدند.یافته‏ها: بارگذاری موفق آهن روی سطح نانو کربن دات های آهن بدون پوشش و پوشش دهی شده با پلیمر پلی لاکتیک اسید توسط دستگاه های XRD، UV-VIS، FTIR و میکروسکوب های الکترونی روبشی وعبوری تایید شدند. میزان آهن کل در نمونه بدون پوشش معادل 98/4 درصد و در نمونه پوشش دهی شده با پلی لاکتیک اسید معادل 1 درصد بود. نتایج حاصل از انکوباسیون نشان داد که در مدت زمان یک ماه آهن قابل عصاره گیری در خاک با DTPA در سطح یک درصد افزایش معنی داری داشت. بیشترین غلظت آهن در خاک در پایان 720 ساعت (30 روز) مربوط به نمونه پوشش دهی شده نانو کربن دات آهن با پلیمر پلی لاکتیک اسید (Fe-CD-Coated) با غلظت آهن 20 میلی گرم بر کیلوگرم برابر با 58/9 میلی گرم بر کیلوگرم بود. همچنین با بررسی روند تغییرات آزاد سازی آهن در تیمارهای با غلظت 5 میلی گرم بر کیلوگرم در سه بازه زمانی 3، 360 و 720 ساعت مشاهده شد که تیمار پوشش دهی شده موجب افزایش قابل ملاحظه آهن نسبت به تیمار سکوسترین آهن شد. تیمار سکوسترین آهن بعد از 720 ساعت نسبت به 3 ساعت اولیه حدود 60 درصد افزایش داشت (از 19/5 به 28/8 میلی گرم بر کیلوگرم) در حالی که مقدار آهن عصاره گیری شده با DTPA در تیمار پوشش دهی شده نانو کربن دات آهن در این بازه زمانی حدود 400 درصد افزایش داشت (از36/1 به 63/6 میلی گرم بر کیلوگرم).نتیجه‏گیری: با توجه به نتایج پژوهش می توان گفت که در بین تیمارهای آزمایشی با توجه به رها سازی آهسته آهن، نمونه پوشش دهی شده با پلیمر طبیعی و زیست تخریب پذیر پلی لاکتیک با غلظت آهن 20 میلی گرم بر کیلوگرم بیشترین رها سازی آهن را نسبت به سایر تیمارها داشت .

1مقدمه و هدف: ذرت (Zea mays L.) سومین غله مهم بعد از گندم و برنج است که 26 درصد از کل سطح زیر کشت و 37 درصد از تولید غلات را به­خود اختصاص داده است. ذرت یک ماده خام با ارزش برای استخراج روغن، نشاسته، الکل، گلوکز، پلاستیک، اسید لاکتیک، اسید استیک، استون و رنگ بوده، همچنین کاغذ، مقوا و نیتروسلولز را می ­توان از ساقه ­های آن تهیه کرد. فسفر به­عنوان ماده مغذی مهم در انتقال انرژی، واکنش های اکسیداسیون-احیا فتوسنتزی و همچنین در ترکیبات بیوشیمیایی از جمله اسیدهای نوکلئیک، پروتئین ­های ساختاری، آنزیم ­ها و انتقال سیگنال نقش دارد. به­دلیل غالب­بودن خاک­های آهکی با pH بالا در اقلیم کشاورزی خشک و نیمه­خشک، میزان فسفر قابل دسترس محدود است. به­ منظور افزایش فسفر در دسترس برای گیاهان، مقادیر زیادی کود شیمیایی فسفره به­طور منظم مورد نیاز است. با این حال، مقدار زیادی از فسفر کودها ممکن است بلافاصله پس از استفاده در اثر واکنش با کلسیم در خاک، به فسفات نامحلول تبدیل شود. این در حالیست که استفاده بی­رویه از کودهای شیمیایی فسفره منجر به مشکلات زیست­محیطی متعدد از جمله رواناب سطحی فسفر، اتروفیکیشن اکوسیستم ­های آبی، کاهش تنوع زیستی و تغییرات غیرعادی در غلظت نمک و pH خاک می­شود. یکی از راهکارهای مقابله با تنش کمبود فسفر به عنوان صفتی با وراثت کمّی، افزایش کارایی جذب فسفر یا فسفات در ارقام زراعی از طریق به­نژادی است. استفاده از شاخص­ های انتخاب می­تواند به­عنوان روش مؤثر برای انتخاب غیر مستقیم صفات با وراثت پیچیده باشد. مواد و روش­ ها: تعداد 93 ژنوتیپ ذرت از مراکز تحقیقاتی مختلف تهیه شد. ژنوتیپ­ها در سال زراعی 97-1396 در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار تحت شرایط نرمال و تنش کمبود فسفر از لحاظ صفات آگرومورفولوژیک در شرایط گلدانی و در محوطه باز مورد ارزیابی قرار گرفتند. برای این منظور، بعد از انجام آنالیز خاک مناطق مختلف، خاک با میزان فسفر پایین (mg/kg7/240) انتخاب و گلدان­ها (15 کیلویی) با نسبت دو به یک خاک و ماسه پُر شدند. در هر دو شرایط بهینه و کمبود فسفر، خاک با کودهای نیتروژن (به مقدار g/pot9 (طی سه مرحله در طول دوره­ی رشد))، سولفات پتاسیم (به­مقدار g/pot 13/5)، سکوسترین آهن (g/pot1/5)، سولفات منگنز (g/pot0/225)، سولفات روی (g/pot0/99)، سولفات مس (g/pot0/3) و اسید بوریک (g/pot0/21) تقویت شد. در شرایط بهینه، کود فسفر به­صورت سوپر فسفات تریپل به­مقدار g/pot6 به هر گلدان اضافه شد. در شرایط کمبود فسفر کود فسفری به خاک اضافه نشد. با شروع مرحله تاسل­دهی، یادداشت­برداری از صفات مختلف آگرومورفولوژیکی و شیمیایی انجام شد. در مرحله رسیدگی فیزیولوژیک بلال های مربوط به هر تکرار از بوته ها جدا شدند. عملکرد دانه در بوته از طریق جدا کردن دانه های روی بلال های هر بوته و توزین آن تعیین شد. فسفر قابل استفاده خاک به روش اولسن در آزمایشگاه علوم خاک دانشگاه ارومیه انجام گرفت. جهت انتخاب ژنوتیپ­های مطلوب چهار شاخص انتخاب اسمیت-هیزل، پسک بیکر، بریم و رابینسون محاسبه شد. در این مطالعه برای صفات وزن یکسان در نظر گرفته شد که در اکثر مطالعات اینگونه عمل می­شود. جهت ارزیابی و مقایسه شاخص ­ها و انتخاب برترین شاخص، معیار بازدهیِ مورد انتظار برای هر صفت از طریق شاخص (ΔG)، سود ژنتیکی مورد انتظار (DH) و سودمندی نسبی شاخص انتخاب (RE) محاسبه شد. یافته­ ها: با توجه به­ نتایج تجزیه واریانس اثر ژنوتیپ و تنش بر روی تمامی صفات در سطح احتمال یک درصد معنی­ دار بود. همچنین اثر متقابل ژنوتیپ در تنش بر روی تمامی صفات به غیر از صفات طول برگ، عرض برگ، تعداد برگ، ارتفاع بوته، قطر ساقه، طول بلال، تعداد ردیف در بلال، تعداد دانه در ردیف، قطر بلال و وزن 100 دانه معنی­ دار بود. در شرایط نرمال (فراهمی فسفر) در شاخص اسمیت-هیزل (شاخص بهینه) بیشترین ضریب مربوط به صفات عرض برگ (FLW) و طول بلال (EL) به­ ترتیب با مقادیر 7/21 و 3/98 و کمترین ضریب مربوط به صفت تعداد ردیف دانه بلال (RpE) با مقدار  3/03- بود. در شرایط تنش کمبود فسفر در شاخص اسمیت-هیزل بالاترین ضریب مربوط به صفت طول بلال (EL) با مقدار 3/91 و پایین ­ترین ضریب مربوط به صفت تعداد ردیف دانه بلال (RpE) با مقدار 5/35- بود. در شاخص پسک-بیکر در شرایط نرمال بالاترین ضریب در صفت تعداد دانه در ردیف (GpR) با مقدار 5/64 و پایین­ ترین ضریب در صفت طول بلال (EL) با مقدار 9/28- برآورد شد. در شرایط تنش کمبود فسفر بالاترین ضریب در صفت عرض برگ پرچم (FLW) با مقدار 8/49 و پس از آن در صفت طول بلال (EL) با مقدار 4/53 و پایین ­ترین ضریب در صفت تعداد ردیف دانه بلال (RpE) با مقدار 2/17- برآورد شد. بالاترین ضریب در شاخص رابینسون در شرایط نرمال در صفت عرض برگ پرچم (FLW) با مقدار 2/21 برآورد شد که این ضریب در شرایط تنشِ کمبود فسفر برابر 5/91- بود. در این شاخص پایین­ ترین ضریب، در صفت تعداد ردیف دانه بلال (RpE) با مقدار 0/92- برآورد شد. در شاخص رابینسون در شرایط تنشِ کمبود فسفر بالاترین ضریب در صفت طول بلال (EL) با مقدار 1/46 و پایین ترین ضریب در صفت عرض برگ پرچم (FLW با مقدار 5/92- و در مرتبه دوم در صفت تعداد ردیف دانه بلال (RpE) با مقدار 2/13- برآورد شد. شاخص اسمیت-هیزل با مقادیر سود مورد انتظار (DH) به­ترتیب   296/306 و  374/229 و سودمندی نسبی انتخاب (RE) به ترتیب 1/0011 و 1/0839 و شاخص بریم با مقادیر سود مورد انتظار (DH) به­ترتیب  296/217 و  233/083 و سودمندی نسبی انتخاب (RE) به­ترتیب 0/9995 و 1/0836 در شرایط فراهمی و تنش کمبود فسفر، به عنوان بهترین شاخص بودند. در هر دو شرایط فراهمی و تنش کمبود فسفر عملکرد بیوماس، عملکرد دانه و ارتفاع بوته بالاترین ضریب را در این شاخص­ها داشتند. بر اساس هر دو شاخص ژنوتیپ شماره 7 به عنوان ژنوتیپ برتر در شرایط نرمال و ژنوتیپ شماره 10 در شرایط تنش کمبود فسفر معرفی شد. نتیجه­ گیری: به طور کلی نتایج بررسی نشان می دهد که در هر دو شرایط نرمال و تنش کمبود فسفر، انتخاب بر مبنای شاخص اسمیت-هیزل و بریم با توجه به بالاترین سودمندی نسبی (RE) و همچنین سود مورد انتظار (ΔH)، باعث افزایش عملکرد بیوماس، عملکرد دانه و ارتفاع بوته خواهد شد. از ژنوتیپ­های منتخب بعد از تایید نهایی در سطح مولکولی با تکنولوژی­های مختلف از قبیل بررسی بیان ژن­های دخیل در تحمل به تنش کمبود فسفر با تکنیک PCR در زمان واقعی می­توان در تولید بذر هیبرید به­عنوان راهکاری برای کاهش استفاده از کودهای فسفره استفاده نمود.