یکی از ویژگی های هزاره سوم، اهتمام بیشتر به پویایی و بالندگی جوامع بشری است و غالب اندیشمندان تحقق آن را از طریق جامعه دانایی محور (Knowledge-oriented Society) ممکن می دانند. در چنین جامعه ای، توجه به کیفیت ظهور، تداوم و بهره وری سازمان های عظیم و چند ملیتی، یک ضرورت عقلانی محسوب می شود و دستیابی به چنین آرمانی را با بهبود، تعالی و نوسازی مدیریت آن سازمانها، امکان پذیر تلقی می کنند. لذا به شیوه منطقی، بازنگری در ساختارهای مدیریتی و ارزش های حاکم برآن، نیز قابل طرح می باشد. از موضوعاتی که در حوزه مدیریت جوامع و سازمان ها، کمتر مورد امعان نظر قرارگرفته است، بررسی جایگاه ارزش های مدیریتی در زندگی و خط مشی پیامبران بزرگ الهی است، زیرا پیامبران مدیران جوامع بشری محسوب می شوند و قطعا در شیوه اداره جامعه خویش، متکی به ارزشهایی بوده اند. یکی از پیامبران الهی که علاوه بر مقام نبوت از موقعیت سلطنت و حکومت نیز برخوردار بوده، حضرت سلیمان (ع) است که به استناد قرآن کریم از حشمت و منزلتی برخوردار گردید که قبل او بی سابقه بوده است و با عنایت به این که رمز موفقیت آن حضرت، در تدابیر مدیریتی نهفته است که ذیل 16 نکته در این مقاله آمده است. این نکات در زمینه های متنوعی از ارتباط با مردم به عنوان بدنه هرم مدیریتی گرفته تا ارتباط با خدا و تاثیر آن در کیفیت اثربخشی مدیر و نیز ویژگی های اخلاقی و نظارتی و مهارت های ارتباطی دیگر را شامل می شود و در پایان مقاله به بحث و نتیجه گیری و کاربردپذیری یافته ها در جوامع معاصر می پردازد. لطفا برای مشاهده چکیده عربی به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

بخشی از میراث حدیثی ما به زندگی، شخصیت و سیرهٔ انبیای الهی مربوط می شود. ازجملهٔ این روایات، حدیث «آخِرُ مَنْ یَدْخُلُ اَلْجَنَّةَ مِنَ اَلنَّبِیِّینَ سُلَیْمَانُ بْنُ دَاوُدَ عَلَیْهِ السَّلاَمُ وَ ذَلِکَ لِمَا أُعْطِیَ فِی اَلدُّنْیَا» است. بنابر ظاهر این روایت، حضرت سلیمان(ع) به سبب موهبتی که در دنیا به وی عطا شده بود، از میان پیامبران الهی آخرین فردی است که وارد بهشت می شود.طی جست وجو در منابع حدیثی، تنها دو روایت با این مضمون در کتب روایی شیعه و سه مورد در کتب روایی اهل سنت با اختلاف نسخه به چشم خورده است. این روایات نیازمند واکاوی سندی و متنی است. در خصوص مضمون روایت این پرسش مطرح است که باتوجه به عظمت، عصمت و برگزیدگی انبیای الهی، چگونه ملک سلیمان که از ویژگی خاص نبوت اوست، زمینه ساز تأخیر ورود این پیامبر الهی به بهشت می شود؟ بررسی ها نشان می دهد که این روایات به لحاظ سندی فاقد اعتبار و به لحاظ دلالت متن با متون قرآنی و حدیثی موجود در این زمینه ناسازگار است.

یکی از راهبردهای مهم قرآن برای بیان آموزه­ های خود، داستان­ پردازی است. قرآن با این شیوه ی ادبی­ هنری می­ کوشد تا احساس دینی و شعور انسانی را تحریک کند. ازجمله داستان­ های مهم و جذاب قرآن که با غرض تربیتی و تبلیغ ارزش­ ها به تصویر کشیده شده، ماجرای سلیمان نبی و ملکه ی سباست. در جستار پیش­ رو، با رویکرد نشانه معناشناسانه و با هدف تبیین مفاهیم قرآنی و کاربردی کردن آن­ ها و نیز فهم روش قرآن در تولید گفتمان، ماجرای مذکور معناکاوی می­ شود. با چنین هدفی، به این پرسش پاسخ می­ دهد که فرایند شکل­ گیری معنا چگونه رخ می­ دهد. ساختار روایت در متن به­ گونه­ ای است که کارکرد کنشی، فرایند تولید معنا را کنترل می­ کند. یافته­ ها نشان می­ دهد که کارکرد کنشی حاکم بر این داستان، نظام گفتمانی کنشی را رقم می­ زند. ماهیت این نظام را رفع بحران معنا (شرک) شکل داده است. در این نظام، راهبرد تصاحب ابژه ی ارزشی جنبه ی عملیاتی و برنامه­ مداری دارد. سلیمان و کنش­ یاران وی طی فرایند توانشی­ کنشی و عملیات مرحله­ ای به ابژه دست یافته و سبائیان را از معنای نخست (شرک و فقدان ایمان) به معنای دوم (توحید و خداپرستی) رسانده­ اند. به این ترتیب با قدرت نرم سلیمان، نظام سیاسی مبتنی بر شرک در سرزمین سبا به نظام سیاسی مبتنی بر توحید تغییر می­ یابد.

جم، نخستین انسان در اسطوره آفرینش ایرانی و سلیمان، سومین پادشاه سامی در میان قوم بنی اسراییل است. آشنایی ایرانیان با سلیمان از طریق قرآن مجید و مفسران، نخست، سبب مطرح شدن همسانی جم و سلیمان در متون تاریخی گردید و سپس به شعر فارسی راه یافت. هدف از این پژوهش، افزون بر یافتن ارتباط میان این دو شخصیت یاد شده، شناختی نوین از اسطوره جم در آینه سلیمان است. نتایج این پژوهش کیفی-کمی با روش توصیفی-تحلیلی بدین قرار است: الف. عمده ترین علت در همسانی و درآمیختن جم با سلیمان، افزون بر ورود و گسترش اسلام در این سرزمین، شباهاتی چند در این دو شخصیت است. ب. در شعر سبک خراسانی گرچه سلیمان از نظر فراوانی بر جم پیشی میگیرد، اما، سلیمان با اکتساب عناصر و همجواران جم تاثیرپذیرنده و جم به سبب قدمت، اهمیت موضوع، گستردگی عناصر، تنوع فرهنگی اقوام ایرانی و انعطاف پذیری ذاتی اساطیر نقش تاثیرگذار را داراست.

این نوشتار، جستجویی است در منابع ادبی و تاریخی و تفسیری و عرفانی متقدم درباب منشأ وماهیت و روایات داستان «انگشتری یا خاتم سلیمان نبی». در متون متقدم ادب فارسی و نیز در بعضی متون تاریخی و تفسیری و عرفانی کهن (اعم از فارسی و عربی)، به «خاتم» سلیمانِ نبی اشارۀ بسیار و روایات و حکایاتی نیز در پیوست و شرح واقعۀ «خاتم و سلیمان و دیو» نقل شده است. در این منابع، در بابِ «منشأ روشن و نخستینِ» اصل ماجرای «خاتم سلیمان» و چگونگی راه یافتن «روایت وحکایت های آن» به متون ادبی و تفسیری و تاریخی، اشاراتی مستقیم و اظهاراتی صریح بیان نشده است. در قرآن کریم و کتاب مقدس نیز که اصیل ترین و مقدس ترین منابع دینی و تفسیری اند، نامی از خاتم سلیمان به میان نیامده است و دقیقاً هم معلوم نیست اساس روایات و حکایاتی که دربارۀ نگین سلیمان و جزئیات آن نگین در منابع کهن تاریخی و تفسیری و ادبی بیان می شود، از چه مأخذ یا مآخذی نقل شده است. این مقاله، تلاشی است در پی بردن به پاسخ همین پرسش.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

چکیده فارسی: حضرت سلیمان (ع) از خدای متعال درخواست حکومتی بی مانند نمود؛ چنانچه در آیه 35 سوره ص آمده است: «قالَ رَبِّ اغْ فِرْ لی وَ هَبْ لی مُلْ کاً لا یَنْ بَغی لِأَحَدٍ مِنْ بَعْ دی». خدای متعال حکومت بی نظیری را به ایشان عطا فرمود. سؤالی که در اینجا پیش می آید، ناظر به انگیزه حضرت سلیمان (ع) یا بخل ورزیدن آن حضرت است که چرا از خدا خواسته که ملکی را به ایشان عطا کند که پس از وی کسی سزاوار آن نباشد. بیشتر مفسران قائلند که حضرت سلیمان (ع) درخواست معجزه نموده است؛ زیرا هر یک از انبیا، باید براى اثبات نبوّت خویش دلیلى به عنوان معجزه، داشته باشند که در طول تاریخ تکرار نشود، از این رو به تناسب اوضاع جامعه آن روز، خدای متعال حکومت بی مانند را به عنوان معجزه حضرت سلیمان (ع) انتخاب فرمود. چکیده عربی: جاء فی الآیة 35 من سورة ص إن النبی سلیمان (ع) طلب من الله حکومة لا نظیر لها وذلک فی قوله: «قالَ رَبِّ اغْ فِرْ لی وهَبْ لی مُلْ کاً لا یَنْ بَغی لِأَحَدٍ مِنْ بَعْ دی». فأعطاه الله حکومة لا شبیه لها ولا نظیر. والشبهة التی تُثار هنا تتعلق بالدافع الذی یقف وراء مثل هذا الطلب، فهل هو بخل من النبی سلیمان×، بحیث انه أراد من الله ملکاً لا یناله غیره؟ یذهب معظم المفسرین الى القول إن النبی سلیمان× أراد بهذا الدعاء الحصول على معجزة من الله؛ وذلک لأن کلّ واحد من الأنبیاء، لا بدّ أن تکون له معجزة لیتخذها دلیلاً لإثبات نبوّته، وبنحوٍ لا یتکرر على مرّ التاریخ. وهکذا فقد اختار أن تکون معجزته من الله حکومة حکومة لا مثیل لها.

یهدف هذا المقال إلى البحث عن صفات الحاکم المسلم من خلال ما ورد فی قصة سلیمان× فی القرآن الکریم، ومن خلال ذلک التعرف على طبیعة الحکم الإسلامی، باعتبار الحاکم هو الواجهة أو الأساس الذی یقوم علیه أی نظام حاکم. وقد قسّمنا صفات سلیمان× الواردة فی القرآن الکریم إلى قسمین: الصفات الشخصیة: ونقصد بها الملکات والصفات الراسخة فی شخص الحاکم بغض النظر عن تولیه لمنصبه، وهی من الصفات الضروریة التی لا یمکن أن یُرشَّح الحاکم لوظیفته من دون التحقّق بها. الصفات الوظیفیة: ونقصد بها ما على الحاکم أن یتحلى به من صفات أثناء تولّیه لمنصبه، وهی فرع من الصفات الشخصیة، أو هی مظهر من مظاهرها. وقد رأینا أنّ القرآن الکریم أعطى صورة کاملة للحاکم المسلم، ومن خلالها لنوع النظام الإسلامی، والتی یمکن تنفیذها فی الواقع بحسب الأزمنة والأمکنة المختلفة.

در تفسیر آیات 30 تا 33 سوره ص، احتمالات و دیدگاه های متفاوتی وجود دارد که بیشتر ناشی از اختلاف در مرجع ضمایر در دو جمله «تورات بالحجاب» و «ردوها» است. برای کشف مرجع ضمایر، هر یک از مفسران به دلایلی استناد کرده اند که در این جهت چهار احتمال قابل تصور است. در این جستار با توجه به روایات و ذکر واژه «عشی» در آیه، مرجع ضمیر در جمله اول، شمس و در جمله دوم، صافنات تعیین شده است و روایت وارده و نیز ذکر صفت «اواب» درباره سلیمان (ع) با در نظر گرفتن مقام انبیا، تنها حکایت از وقوع ترک اولی از ناحیه سلیمان می کند.