هدف: با توجه به اهمیت بازیابی موضوعات منابع اطلاعاتی و جستجوی موضوعی کاربران، در این پژوهش چیستی«موضوع» و چگونگی تحلیل و استخراج موضوعات در فرایند تعیین کلیدواژه های موضوعی، و مسائل و راه حل های ممکن مورد بحث قرار می گیرند. روش پژوهش: این مقاله پژوهشی مفهومی است که با روش کتابخانه ای-سندی مفاهیم «موضوع» و «تحلیل موضوعی» را در گزیده ای از متون شاخص علم اطلاعات و دانش شناسی با نگاهی بر مفاهیم متناظر در حوزه پردازش زبان طبیعی بررسی می کند. یافته ها: «موضوع» یا «دربارگی» منابع و تحلیل موضوعی عبارت است از شناسایی موضوعات و مفاهیم مندرج در منبع اطلاعاتی با قوای فکری نیروی انسانی، با الگوریتم های کامپیوتری، یا ترکیب این دو. تعدد ابزارهای تحلیل موضوعی و انتساب کلیدواژه ها، میزان پایین کاربرد طرح های استاندارد توصیف، عدم همگونی در تحلیل موضوعی، عدم همخوانی عبارت های جستجوی کاربران با کلیدواژه های انتساب داده شده، و روزآمد نبودن توصیف منابع از نقاط ضعف رویکرد تحلیل موضوعی توسط انسان است. روش های خودکار هوش مصنوعی و پردازش زبان طبیعی توان افزایش سرعت و یکدستی در فرایندهای مختلف توصیف و سازماندهی اطلاعات و از جمله استخراج کلیدواژه های موضوعی را دارند، اما ارزیابی کارآمدی خروجی این روش ها، به تنهایی، یا در مقایسه با کلیدواژه های تولید انسان، و از دیدگاه های مختلف ضروری است. نتیجه گیری: کتابخانه ها و مراکز اطلاع رسانی می توانند به دور از شتابزدگی، از روش های پردازش زبان طبیعی و هوش مصنوعی در تحلیل موضوعی و انتساب یا استخراج کلیدواژه-های موضوعی استفاده کنند و نیروی انسان را در ارتقاء کیفیت خدمات و فرایندها به کارگیرند.

به دنبال تحولات سیاسی و اجتماعی ایران در میانه دهه هفتاد، هنرمندان جوان در پی خواسته های اجتماعی و فرهنگی تازه به خلق آثاری پرداختند که در آن ها رویکردی انتقادی نسبت به مسائل جامعه داشتند. در چنین عرصه ای، موضوع و مضمون آثار به سمت واقع گرایی بیشتری پیش رفت و نقاشی واقع گرای اجتماعی در هنر ایران دوباره شکل گرفت. اغلب این نقاشی ها نشان می دهد که سوژه انسانی با تردید و بازاندیشی در باورها و ارزش های اجتماعی القاشده به وی و واپس زدن آن ها از سوژگی خارج و دچار فروپاشی می شود. از این رو در پژوهش حاضر، با هدف بهره مندی از مفهوم «ناکنش گری» در رویکرد نشانه معناشناسی به تحلیل فرایند فروپاشی سوژه در آثار نقاشی واقع گرای ایران در دهه هشتاد و دهه نود، پرداخته شده است. این پژوهش به شیوه توصیفی تحلیلی و تحلیل آثار با استفاده از رویکرد نشانه معناشناسی گفتمانی مکتب پاریس انجام شده است. بر این اساس، رابطه بین سطح بیان و سطح محتوا در شکل گیری «ناکنش گری اجتماعی» آثار نقاشی واقع گرای ایرانِ دو دهه اخیر و چگونگی تولید معنا بررسی شده است و نظام های گفتمانی دیداری در تبیین ناکنش گری اجتماعی در نقاشی ها، مورد تحلیل قرار گرفته اند. یافته ها حاکی از آن است که در این آثار، هنرمند با تضعیف گفتمان کنشی از طریق فرایند حذف حضور کنشی سوژه و راهبردهای نشانه معناشناختی دیداری از قبیل هنجارگریزی، خودکارگی سوژه، سوژه ناآگاه، به حاشیه راندگی و تهدید سوژه، جایگاه کنش گران گفتمان هنری را تقلیل داده است؛ تا جایی که حضور ناکنش گر گفتمانی برجسته و سوژه دچار فروپاشی شده است. همچنین هنرمند با نشان دادن وضعیت فشاره ای و عاطفی سوژه در نظام گفتمانی ادراکی حسی از طریق تمهیدات بصری همچون تاریکی، چروکیدگی، زخم خوردگی و غیره به نظام گفتمانی شَوشی اضطراب و تشویش دست می یابد که به تبیین ناکنش گری منجر می شود.

مفهوم سوژه ریشه در تفکرات دوران نو زایش دارد که در قرن بیستم ماهیتی سیاسی یافت؛ سوژه را حداقل از سه منظر می توان مورد بررسی قرار داد؛ ازنظر مدرن که با دکارت آغاز می گردد، سوژه فاعل شناسایی است که مستقل از نیروهای متافیزیکی توانایی اندیشیدن و کنش را داراست. از منظر پساساختارگرا و پسامدرن که به صورت خاص در اندیشه فوکو تجلی می یابد، سوژه ابداع عصر مدرن است و با پایان مدرنیسم نیز رو به افول گذاشته است. در این معنا سوژه مقهور عناصر قدرت است و تماماً در بستر نیروهای تاریخی و گفتمان های آن شکل می گیرد. در منظر سوم، سوژه فاعلی است که در بستر نیروهای تاریخی و گفتمان ها شکل می گیرد اما توان مقاومت و تغییر آن را نیز داراست و بر آن اثر می گذارد. این مقاله با روش اسنادی به مطالعه مفهوم سوژه در رویکردهای مختلف تحلیل گفتمان می پردازد. نتایج پژوهش نشان می دهد که سوژه و هویت آن فراز و نشیب های زیادی پشت سر نهاده است؛ گاه در هیبت کنشگری خلاق و اثرگذار و گاه در قالب موجودی منفعل و محصور. از منظر رویکردهای تحلیل گفتمان به ویژه رویکرد گفتمان لاکلائو و موفه سوژه ها در موقعیت هایی خاص قادر به فروپاشی یک گفتمان و هژمونیک ساختن گفتمانی دیگر می شوند.

مقدمه: در مواردی که در یک مطالعه مداخله ای گرفتن گروه کنترل غیراخلاقی بوده و یا تعداد نمونه بسیار کم است (بیماری های نادر)، لازم است حداقل در مراحل اولیه، مطالعه ای تک نمونه ای انجام گیرد. جهت آنالیز این مطالعات از دو روش کلی گرافیکی مشاهده ای و استنتاجی آماری استفاده می شود که در این بین روش آماره C یک روش بسیار پیشرفته و با توان بالا محسوب می شود.مواد و روش ها: ابتدا برای روند داده ها در فاز پایه آماره C محاسبه و در مورد معناداری آماری روند مذکور تحلیل صورت می گیرد. اگر روند از نظر آماری معنادار نباشد آنوقت داده های مربوط به فاز پایه و مداخله با هم تجمیع شده و مجددا آماره C محاسبه و معناداری آماری آن مورد بررسی قرار گرفته و در صورت معنادار بودن دلیل بر اثربخشی مداخله مورد مطالعه می باشد. هم چنین با ذکر یک مثال واقعی (با شرایط عدم معناداری روند در فاز پایه) که بر اساس قسمتی از داده های مطالعه بررسی تاثیر استفاده از روش آی - تی - ام - تی (ITMT) بر روی مهارت های درون دستی دو کودک همی پلژی خفیف انجام شده است و هم چنین یک مثال فرضی (با شرایط معناداری روند در فاز پایه) روش مذکور مورد بحث قرار می گیرد.یافته ها: در فاز پایه روند تغییرات کلیه پارامترهای کیفیت و عملکرد مهارت های دستی (8 پارامتر) در مثال اول معنادار نبوده ولی روند تغییرات ترکیبی از اندازه های فاز پایه و فاز مداخله معنادار بوده است. (P<0.05; Z score> 1.68) و هم چنین در مثال دوم هم در فاز پایه روند تغییرات کلیه پارامترهای کیفیت و عملکرد مهارت های دستی (8 پارامتر) معنادار بوده و هم روند تغییرات ترکیبی از اندازه های فاز پایه و فاز مداخله معنادار بوده است (P<0.01; Z score>2.58).نتیجه گیری: مطالعه تک نمونه ای و آنالیز آن با استفاده از روش آماره C، علی رغم محدودیت های خاص خود، امکان ارزیابی اثر مداخلات را در شرایط خاص، فراهم می آورد.

این مقاله تلاش دارد نحوه برساختِ فرهنگی-اجتماعیِ جنسیت و تحقق ناپذیریِ امر جنسیتی را بواسطه نظریاتِ ژک لکان و جودیت باتلر با تمرکز بر سوژه تراجنس بررسی کند. ابتدا از طریق برهم کنشی نظم هایِ سه گانه لکان (تخیلی، نمادین و واقع) به چگونگی شکل گیریِ سوژه تراجنس بواسطه شکاف میانِ هویت تخیلی (منِ آرمانی) و هویت نمادین (آرمانِ من) پرداخته می شود. سپس به فرایندِ گذار جنسی از طریق عمل جراحی تطبیق جنسیت به منظور راهی برای به رسمیت شناسیِ میلِ سوژه توسط دیگری/دیگری بزرگ اشاره می شود. لکان تفاوت جنسی را ورای اندام های جنسی و مبتنی بر دال های زبانی بعنوان ایده آل های هنجارین و باتلر آن را به مثابه ساختارهایِ گفتمانی می داند که بطور زمان مند بدن ها را شکل داده و در قالب اجراگری بیان می شود. روش تحقیق این مقاله، کیفی است و داده ها بوسیله مصاحبه گردآوری و در قالب روایت پژوهی از طریق مفاهیم نظری تحلیل شده است. میدان تحقیق، شهر تهران و مشارکت کنندگان، هفت نفر از افراد تراجنس است که بصورت هدف مند با روش گلوله برفی انتخاب شده اند. یافته ها نشان می دهد ناممکن بودگیِ تحقق جنسیت به مثابه مدلول، جنسیت را تنها از طریق دالِ بدنی و در قالب اجراگری ارائه می دهد. تلاشِ سوژه در نظم نمادین (عمل جراحی تطبیق جنسیت) برای همسویی با جنسیت تخیلی (آنچه سوژه از خودِ جنسیتی در ذهن دارد) در برخورد با امر واقع، شکافی پُرناشدنی است؛ که تمرکزِ تفاوت/هویت جنسیتی بر محوریت دال/بدن در نظم نمادین موجب می شود تا فقدانِ جنسیت از طریق اجراگری در قالب فانتزی همزمان سوژه را ساخت و تخریب کند. در نتیجه، جنسیت بیش از آنکه امری درون ماندگار باشد، امری زبان شناختی و اجراگرایانه است.

وجود پیوستگی و ارتباط موضوعی آیات یک سوره از ویژگی های قرآن کریم می باشد. در این پژوهش با روش تحلیل محتوا به بررسی کشف محور موضوعی در سوره مبارکه حج پرداخته شد. به این منظور در ابتدا تحلیل محتوای کمی، فراوانی کلمات، موضوعات آیات و جهت گیری ها مورد بررسی قرار گرفت و طبق اطلاعات حاصل از آنها مشخص گردید بخش عمده ای از سوره حج مربوط به اصول دین با بیشترین تأکید بر روی توحید و ولایت الهی می باشد. در گام دوم با در نظر گرفتن اطلاعات حاصل از تحلیل کمی، به تحلیل محتوای کیفی پرداخته و مضامین استخراج شده دسته بندی گردید و در قالب شش مقوله: معاندان حق و دین ستیزان، مؤمنان، ولایت الهی، معبودان باطل، شرایع و احکام اسلام و معاد طبقه بندی شد. در نهایت مشخص گردید برخلاف ادعاهای مطرح شده، سوره مبارکه حج با وجود موضوعات متعدد، دارای یک محور کلی می باشد که در آیه 62 ذکر گردیده است: «أَنَّ اللَّهَ هُوَ الْ حَقُّ وَأَنَّ مَا یَدْ عُونَ مِنْ دُونِهِ هُوَ الْ بَاطِلُ وَأَنَّ اللَّهَ هُوَ الْ عَلِیُّ الْ کَبِیرُ» لذا محور موضوعی سوره حج مقایسه بین خداوند و معبودان باطل و همچنین مقایسه بین مؤمنان که ولی شان خداست با منکران که ولی شان معبودان باطل است.

تفسیر در میان مسلمانان همواره به دو روش انجام می یافته است. نخست تفسیر ترتیبی است که از دیرباز شیوه ای رایج بوده و غالب مفسران بر اساس چینش سوره های قرآن در مصحف شریف، به تفسیر پرداخته اند. و دیگری تفسیر موضوعی است که نسبت به روش پیشین نهالی نو پاست. این روش تفسیری اگرچه در کلام پیامبر گرامی اسلام و امامان معصوم علیهم السلام یافت می شود؛ اما در سده های گذشته شیوه غالب درمیان مسلمانان همواره روش ترتیبی بوده است.در آغاز قرن چهاردهم با توجه به تحولات سیاسی و اجتماعی جوامع بشری از جمله جهان اسلام، روی کرد مفسران به تفسیر موضوعی افزون گشت. شهید صدر از آن دسته مفسرانی است که توجه به تفسیر موضوعی را در جهان معاصر ضرورتی اجتناب ناپذیر برای مسلمانان می داند. البته نگاه وی به تفسیر موضوعی با سایر مفسران موضوعی متفاوت است. او معتقد است تفسیر موضوعی زمانی شکل می گیرد که مفسر پیش از مراجعه به قرآن از جهان واقع آغاز کند.از این رو شیوه تفسیری وی محاوره با قرآن و استنطاق از آن است. این دیدگاه شهید صدر چنانکه خود اظهار داشته مبتنی بر کلام امیرمومنان در نهج البلاغه است که مسلمانان را به استنطاق از قرآن فراخوانده است تا بدین سان قرآن متناسب با نیازهای انسان در هر دوره به سخن آید و از مشکلات جوامع بشری گره گشایی کند.