بررسی ساختار توده های جنگلی و ارزیابی ساختار مکانی آنها از ضروریات مدیریتی اکوسیستم های جنگلی می باشند. پژوهش پیش رو با هدف ارزیابی ویژگی های ساختاری جنگل و الگوی توزیع مکانی آنها در جنگل های استان کرمانشاه انجام شد. با استفاده از یک شبکه آماربرداری به ابعاد 50 متر´ 50 متر و به صورت منظم تصادفی، تعداد 25 پلات (400 متر مربعی) برداشت گردیدند. سپس ویژگی های مهم ساختاری درختان شامل گونه، مبدا (دانه زاد یا شاخه زاد)، تعداد جست در هر جست گروه، قطر برابر سینه، ارتفاع و دو قطر بزرگ و کوچک تاج اندازه گیری شدند. با استفاده از داده های اندازه گیری شده، سطح و قطر تاج نیز محاسبه گردیدند. نتایج این پژوهش نشان داد که میانگین ارتفاع درختان حدود 3 متر، قطر 7 سانتی متر و سطح تاج 3.4 مترمربع است. سطح تاج پوشش در پلات، 18 درصد بودکه تاج پوشش باز در منطقه را نشان می دهد. بررسی الگوهای مکانی نشان داد که متغیرهای مورد بررسی دارای ساختار مکانی مشخص با دامنه های بزرگ بودندکه دلالت بر ساختار مکانی گسترده، پراکنش یکنواخت و در حقیقت پیوستگی مکانی بیشتر در مقادیر متغیر مورد نظر دارد. با مطالعه الگوی مکانی ویژگی های ساختاری جنگل و اطلاع از دامنه توزیع آنها، می توان راهکارهای مناسب جهت مدیریت صحیح این جنگل ها ارائه نمود و در جهت مدیریت پایدار و اصولی گام برداشت.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

با توجه به اهمیت جنگل های زاگرس شمالی از نظر اقتصادی- اجتماعی، حفاظتی و احیایی و با توجه به اینکه تاکنون بیشتر تحقیقات صورت گرفته در رابطه با الگوی پراکنش مکانی در جنگل های غرب کشور بیشتر در جنگل های شاخه زاد همسال (روی درخت) بوده است، الگوی پراکنش مکانی گونه های درختی در جنگل های هواره خول شهرستان بانه که به صورت ترکیبی از جنگل شاخه زاد ناهمسال (روی زمین) و شاخه زاد همسال (روی درخت) اداره می شود، مورد بررسی قرار گرفت. در این پژوهش با استفاده از روش نمونه برداری منظم - تصادفی و شبکه آماربرداری 300×200 متر، تعداد 60 نقطه نمونه برداری با استفاده از روش های فاصله ای نزدیک ترین فرد، مربع تی و ترکیبی مورد اندازه گیری قرار گرفتند و تجزیه و تحلیل داده ها به روش های فاصله ای شامل شاخص های جانسون و زایمر، ابرهارت، هاپکینز، هینز و شاخص C با استفاده از نرم افزار Ecological Methodology انجام شد. نتایج الگوی کپه ای را برای شاخص های جانسون و زایمر، ابرهارت و هینز، الگوی کپه ای به سمت تصادفی را برای شاخص C و الگوی یکنواخت را برای شاخص هاپکینز نشان داد. در نهایت الگوی پراکنش مکانی درختان در جنگل هواره خول به صورت کپه ای تعیین شد. در کل نتایج نشان دادند که فاصله گرفتن الگوی پراکنش مکانی از حالت طبیعی در جنگل هواره خول بر اساس برخی از شاخص ها، به طور عمده به شغل اصلی جنگل نشینان که دامداری است و فعالیت های آنان (سرشاخه زنی، چرای دام و...) مربوط می شود.

هدف از این پژوهش بررسی اثر پدیده زوال بر روی ساختار جنگل های زاگرس میانی است. بدین منظور یک توده به مساحت 32 هکتار واقع در جنگل های خرم آباد آماربرداری صد درصد شد. شاخص کلارک و ایوانز قبل و بعد از زوال به ترتیب 0.62 و 0.95 محاسبه شد، که نشان دهنده تغییر پراکنش مکانی درختان در اثر زوال از الگوی کپه ای به حالت تصادفی است. همچنین میانگین شاخص زاویه یکنواخت قبل و بعد از زوال به ترتیب برابر با 0.51 و 0.48 محاسبه شد که نشان دهنده الگوی تصادفی درختان همسایه در هر دو حالت است. میانگین شاخص آمیختگی قبل و بعد از تخریب به ترتیب برابر با 0.06 و 0.09 محاسبه شد که حاکی از افزایش بسیار اندک اختلاط است. همچنین نتایج به دست آمده از شاخص شانون - وینر قبل از زوال برابر با 0.21 و بعد از زوال برابر با 0.30 محاسبه شد که افزایش بسیار اندک تنوع گونه ای را نشان می دهد. شاخص اندازه مساحت تاج پوشش قبل زوال و بعد زوال به ترتیب 0.71 و 0.50 محاسبه شد که حاکی از چیره بودن درخت مرجع (درختان مرکزی گروه های ساختاری) نسبت به همسایه های خود است که این چیرگی با اثر زوال کاهش یافته است. اختلاف اندازه مساحت تاج پوشش نیز قبل زوال 0.48 و بعد زوال 0.56 محاسبه شد که اختلاف مساحت بین درختان مرجع و درختان همسایه با اثر زوال بیشتر شده است. نتایج به دست آمده از این شاخص ها می تواند سیمای جنگل را به مدیران و برنامه ریزان بشناساند و برای تعیین مقدار تغییرات به وجود آمده بر اثر فرآیندهای طبیعی در مدیریت بهینه جنگل مورد استفاده قرار گیرند.

این پژوهش پوشش گیاهی بستر جنگل را در قطعه نمونه های ثابت معرف و قرق استان های واقع در ناحیه رویشی زاگرس مورد سنجش و تحلیل قرار داده و امکان پایش درازمدت تغییرات کمی و کیفی پوشش گیاهی را فراهم می سازد. در مجموع، 30 قطعه ­نمونة یک هکتاری و 600 ریزقطعه نمونة یک مترمربعی در امتداد زاگرس مورد مطالعه قرارگرفت و در آن­ها، داده ­های فلورستیک و محیطی مربوط به پوشش درختی و درختچه­ ای و پوشش کف اندازه گیری و ثبت شد. در کل، 370 گونه در پوشش کف و 20 گونه فانروفیت شناسایی شد. پرگونه­ ترین تیره در منطقة قرق، Asteraceae و در منطقة معرف، Poaceae بود. شصت ­وشش درصد جمعیت پوشش ­گیاهی کف از تیرة Poaceae بودند و پرجمعیت ­ترین سرده نیز Bromus با 25 درصد کل افراد گیاهی شمارش ­شده بود. پرگونه­ ترین سرده، Astragalus (18 گونه) بود و جمعیت آن در منطقة قرق حدود 2/5 برابر بیشتر از منطقة معرف بود. متوسط درصد پوشش کف (51/2درصد) و پوشش لاشبرگ (34/3درصد) در قطعه ­نمونه ­های قرق به­ طور معنی ­داری بیشتر از پوشش کف (37/6درصد) و لاشبرگ (25/2درصد) در قطعه نمونه های معرف بود. تعداد گونه­ های فانروفیت، در قطعه ­نمونه ­های قرق به طور معنی­ داری بیشتر از قطعه ­نمونه ­های معرف و تفاوت برای سایر شکل­ های زیستی غیرمعنی ­دار بود. مقایسه شاخص های تنوع برای گونه ­های گیاهی کف در قطعه نمونه های قرق و معرف نشان داد که اختلاف معنی داری در بین این دو گروه وجود ندارد. در مجموع، قرق نسبی که در بخش ­هایی از زاگرس برقرار است، اگرچه بر شاخص­ های تنوع گیاهی کف تأثیرگذار نبوده، اما بر سطح پوشش ­گیاهی کف، پوشش لاشبرگ، ترکیب گونه ­ای و گونه­ های فانروفیت اثرگذار بوده است.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

کسب اطلاعات کمی، کیفی و توصیف کننده ساختار جنگل در مدیریت جنگل های زاگرس دارای اهمیت بسیاری است. برای انجام این تحقیق جنگل سامان عرفی روستای بلکه در بخش آرمرده شهرستان بانه انتخاب شد. قسمتی از جنگل به مساحت 40 هکتار با ریزقطعه نمونه های 25×25 متری آماربرداری صد در صد شد. در هر قطعه نمونه موقعیت مکانی درختان نسبت به گوشه قطعه نمونه، گونه، قطر برابر سینه، ارتفاع کل، ارتفاع تاج و قطر بزرگ و کوچک تاج برداشت شد. سپس طرح آماربرداری تصادفی با 40، 50 و 60 قطعه نمونه 10 آری، منظم - تصادفی با قطعات 5، 10 و 20 آری، منظم - تصادفی با قطعات مستطیل شکل 50×10 و 50×20 متری و خط نمونه 50 متری در شبکه آماربرداری 100×100 جهت تعیین مناسب ترین روش نمونه برداری انتخاب شدند. از آزمون تجزیه واریانس و دانکن برای داده های مشخصه های قطر برابر سینه، ارتفاع کل و تاج درختان در روش های مختلف نمونه برداری استفاده شد. از معیار (%E2´T) برای تعیین بهترین روش نمونه برداری استفاده شد. ساختار افقی و عمودی جنگل با نرم افزار SVS در قطعه 25×25 متر نمایش داده شد. نتایج نمایش ساختار جنگل و وضعیت میانگین ارتفاع درختان نشان داد که جنگل بلکه دارای دو اشکوب بوده که گونه مازودار و وی ول (با میانگین ارتفاع 7 و 6 متر) در اشکوب فوقانی و گونه زالزالک و کیکم (به ترتیب با میانگین ارتفاع 5 و 4.5 متر) در اشکوب زیرین قرار می گیرند. نتایج مقایسه روش های آماربرداری نشان داد، با توجه به این معیار جهت بررسی مشخصه قطر برابر سینه، روش نمونه برداری خط نمونه 50 متری (با 29222) و برای بررسی مشخصه های ارتفاع و ارتفاع تاج به ترتیب با (6048 و 6668) روش نمونه برداری منظم - تصادفی با قطعات 5 آری در شبکه آماربرداری 100×100 مناسبتر از بقیه روش ها می باشد. در کل برای بررسی ساختار جنگل های شاخه زاد مسن بانه در استان کردستان و مشخصه های مورد بررسی درختان روش های منظم - تصادفی با قطعات 5 آری در شبکه آماربرداری 100×100 متر پیشنهاد می شود.

خاک یکی از اجزای مهم اکوسیستم جنگل به شمار می­ رود و می ­تواند تحت تأثیر پوشش گیاهی قرار گیرد. شناخت کیفیت خاک می­ تواند به عنوان راهنمایی برای تحلیل سلامت اکوسیستم جنگل مورد استفاده قرار گیرد. از آنجا که ویژگی­ های خاک تحت تأثیر تیپ­ های مختلف جنگلی قرار دارند، هدف از مطالعة حاضر بررسی کیفیت خاک در چهار تیپ مازودار خالص، برودار-ویول همراه سایر گونه ها، ویول خالص و ویول-مازودار در جنگل های زاگرس شمالی بود. برای این منظور 15 ویژگی فیزیکی، شیمیایی و زیستی خاک از افق A به عنوان مجموعه کل داده ها (Total Data Set) انتخاب شدند. سپس با استفاده از تجزیة مؤلفه ­های اصلی 4 ویژگی شامل نیتروژن، فسفر، پتاسیم قابل جذب خاک و بهرة متابولیکی به عنوان مجموعه حداقل داده (Minimum Data Set) انتخاب شدند. شاخص کیفیت خاک (Soil Quality Index) در این دو مجموعه داده ارزیابی شد. نتایج نشان داد که میانگین شاخص کیفیت خاک چهار تیپ جنگلی از 0/23 (مازودار خالص) تا 0/44 (برودار-ویول همراه سایر گونه ها) متغیر بود. برای تیپ­های ویول خالص و ویول-مازودار شاخص کیفیت خاک به ترتیب 0/25 و 0/24 بود. ضریب تبیین بین مجموعه حداقل داده و مجموعه کل داده ­ها برای شاخص کیفیت خاک برابر 0/8 است، که بیانگر قابل اطمینان بودن استفاده از مجموعه حداقل داده به جای مجموعه کل داده ­ها می ­باشد. بنابراین استفاده از مؤثرترین ویژگی­ های خاک در مطالعات ارزیابی کیفیت خاک ضمن کاهش زمان مطالعات خاک­شناسی زمینة صرفة اقتصادی در بحث مطالعات جنگل­ شناسی را فراهم می ­نماید.