توفیق الحکیم، نویسنده معاصر، فرزند یک بانوی اشراف زاده ترک نژاد. وی حقوق را رها کرده، به ادبیات و هنر روی آورد و از جوانی به نمایشنامه نویسی مشغول شد. ولی آثار اصلی خود را پس از تحصیل در فرانسه تدوین کرد. الحکیم را می توان پدر نمایشنامه جدی مصری و رمان مدرن عربی دانست. از این میان، نمایشنامه های فکری ماندگارترین بخش آثار اوست. دغدغه های روشنفکرانه و تامل انگیز، شخصیت پردازیها و فضاسازیهای انتزاعی، دیالوگ های بسیار ماهرانه، بهره برداری مدرن از اسطوره و تاثیرپذیری شدید از سمبولیسم فرانسوی ویژگی های اصلی این نمایشنامه هاست. هویت مصری وجه غالب آثار الحکیم است که گاه در رمانتیسم و گاه در رئالیسم آشکار شده است. زن در نمایشنامه های فکری الحکیم نماد زندگی و غالبا نقطه مقابل هنر و اندیشه است و در نمایشنامه های اجتماعی نقش مثبت و اصیلی ندارد. الحکیم که از عصر تحت الحمایگی تا زمان انورسادات زیست، معمولا با مرکز قدرت سازش داشت. او هرگز به جریانهای نوی ادبی در اروپا و جهان عرب بی اعتنا نبود، تئاتر حماسی برشت را در قالب تئاتر عربی ریخت- ولو بدون توفیق چندان- و دعوت پوچ گرایان اروپایی را با تالیف نمایشنامه ای در سنت پوچی اجابت کرد و برای حل معضل زبان کلاسیک و محاوره ای عربی یک زبان سوم را پیشنهاد کرد.

خواجه شرف الدین شاپور (ارجاسب) تهرانی رازی، تخلص به «فریبی، شاپور، شاهپور» از گویندگان شیعی مذهب نیمه دوم قرن دهم و نیمه اول قرن یازدهم است. او از گویندگان اولیه سبک هندی است که غالب ویژگی های این سبک در شعر او به چشم می خورد. در کنار سبک هندی، سبک خراسانی، عراقی و مکتب وقوع نیز بر شعر او تاثیر گذارده است. بنابراین سبک او تلفیقی از سبک های رایج زبان فارسی است و مرحله گذر شعر فارسی از سبک عراقی به سبک هندی را می توان در شعر او و دیگر معاصرانش جستجو کرد.

تذکره نویسی در ایران از دیرباز رایج و مورد توجه بوده است. زیرا ایرانیان پیوندی دیرینه با شعر، یعنی کلام زیبای ظریف همراه با وزن و آهنگ داشته اند از این روی از سده پنجم هجری که شعر فارسی شکوفا و بالنده گشت همواره مردم ایران سخن پخته گویندگان را برای استفاده دیگران یا برای شادی دل خویش جمع نموده و همراه با نام گوینده و سرابنده در دفتر و کتاب ثبت و ضبط نموده اند.گویند نخستین مجموعه شعر و شرح حال شعرا که اصطلاحا در ادب فارسی تذکره خوانده میشود از ابوطاهر خاتونی موفق الدوله است. وی از رجال دربار سلاجقه، در نیمه دوم قرن پنجم و نیمه اول قرن ششم هجری بوده و کتاب او (مناقب الشعرا) نام داشته است. تذکره (صبح گلشن) اثر سید محترم علی حسن خان بهوپال متخلص به (سلیم) نوشته شده به سال 1294 هجری قمری است. این تذکره شامل شعرای قدیم و همچنین معاصر نویسنده است. وی سبب تالیف این کتاب را چنین مذکور داشته است که: پس از آنکه پدرش سید محمد صدیق حسن خان تذکره (شمع انجمن) را تالیف کرد گروهی که نامشان در آن تذکره نیامده بود دلتگ شده بودند. از این روی به تالیف (صبح گلشن) همت گماشت. این کتاب در سال 1295 هجری در بهوپال هند به طبع سنگی و با قطع وزیری و کاغذ کاهی و خط نستعلیق چاپ و منتشر شده است. از این رو ما بر آن شدیم تا بخشهایی از این تذکره را که موجود بود بازخوانی و باز نویسی کنیم و در دسترس خوانندگان علاقه مند قرار دهیم.

زمانه بر سر آزار ماست خوی تو دارد                   همین سزاست کسی را که آرزوی تو داردمولانا شهیدی قمی (935 یا 936 ق) از شعرای سده نهم و اوایل سده دهم هجری است که در زمان پادشاهی شاه اسماعیل صفوی به هندوستان رفته و در گجرات بدرود حیات گفته است. شهیدی قمی احتمالا نخستین کسی است که بسامد مضامین وقوعی را در شعر اواخر دوره تیموری و اوایل عهد صفوی افزایش داده و بدین وسیله شعر خویش را دارای گونه ای تشخص سبکی کرده است، به همین دلیل در این طرز بر لسانی شیرازی (متوفی 941 یا 942 ق) تقدم دارد. مهمترین نقطه ضعف شعر او هم مانند دیگر شاعران وقوعی سستی و نارسایی عناصر آن در جهت تصویر پردازیست. در این مقاله احوال و سبک اشعار مولانا شهیدی قمی مورد بررسی قرار گرفته و تقدم او بر لسانی شیرازی در سرودن اشعار وقوعی اثبات شده است.

در قرن هشتم هـ. ق در خطه کازرون سه سیرت نامه به قلم محمودبن عثمان، درباره دو عارف نامدار قرن پنجم و هشتم هـ.ق. یعنی شیخ ابواسحاق کازرونی و شیخ امین الدین بلیانی، نوشته، ترجمه و خلاصه شد. با توجه به کمتر شناخته شده بودن و در عین حال اهمیت کتاب های فردوس المرشدیه فی اسرار الصمدیه، انوارالمرشدیه فی اسرارالصمدیه و مفتاح الهدایه و مصباح العنایه و عدم وجود منبعی به جز همین سه اثر درباره احوال نویسنده و نیز شیوه خاص محمود بن عثمان در سیره نویسی، در این مقاله کوشش شده تا سیمای عارفان و مولفان کتاب ها در آیینه سیرت نامه ها و ارتباط محمود بن عثمان با شیخ ابواسحاق کازرونی و شیخ امین الدین بلیانی روشن شود، سپس به بررسی و مقایسه تطبیقی سبک نگارش، کاربرد اشعار شعرای مختلف در سیره ها، باب های مشترک، عقاید و مضامین مشترک، جایگاه والای زن، کرامات و نیز نوع و جهت کرامات موجود در سیرت نامه ها بررسی و مقایسه تطبیقی می شود. در پایان، وجوه مشابهت فراوانی در این آثار، به ویژه اشتراک در استفاده پربسامد از کرامات معنوی با جهت های مثبت مشترک مانند بی تعصبی شیخ درباره مذاهب دیگر به دست می آید.

شیخ حسن مولاناباد، نویسنده، شاعر و عارف گمنام کردستان در اواخر حکومت صفویان (1073-1136 ه ق)، است که متاسفانه تا زمان حال هیچ گونه تحقیق و پژوهش علمی بر آثار و جنبه های مختلف زندگی ایشان صورت نگرفته است و می رود با ادامه این روند، خدمات علمی، ادبی و دینی ایشان به فراموشی سپرده شود. در حالی که شیخ حسن تاثیرات اجتماعی فراوانی بر مردم در عصر خود و بعد از آن داشته است. در این تحقیق سعی شده است نمایی از زندگی، تحصیلات، آثار علمی و عرفانی او، روشن و مشخص شود.

در این مقاله، پس از توضیح واژه سیره یادآوری شده است که: سیره ناظر بر نوع و کیفیت حوادث تاریخی است و تفاوت هایی با تاریخ و مغازی دارد و سپس اهدافی که در تحلیل مباحث سیره می باشد، مورد توجه قرار گرفته است و همچنان به اهمیت و نقش اساسی آن در فهم و آگاهی از فرهنگ اصیل اسلام، اشاره شده است، و ادعا کرده ایم که بدون تحلیل و تبیین سیره، فهمیدان معارف اسلامی، محال است. آنگاه برای این مدعا از منابع قرآن، تاریخ و حدیث استفاده کرده ایم.

از روزگاران کهن کتاب هایی درباره شاعران فارسی زبان نوشته شده که هریک مقداری اطلاعات زندگی نامه ای و گاهی نیز چند شعر از هر شاعر به دست داده اند. در نگاه نخست، اغلب مطالب این کتاب ها کاملا معتبر به نظرمی آید، ولی اگر دقیق و نقادانه نگریسته شود، نمونه های فراوانی از تناقضات این نوشته ها یا اختلافات فراوانشان با یکدیگر آشکار می شود؛ بنابراین بهتر است محقق با رجوع مستقیم به اشعار خود شاعر، مطالب صحیح را از میان گفته هایش بیرون بکشد. یکی از شاعران توانای پارسی گو، سوزنی سمرقندی است. دانشگاهیان او را بیشتر به هزلیاتش می شناسند و به همین دلیل کمتر به او پرداخته اند. در این مقاله کوشش شده است برخی مطالبی که شرح حال نویسان درباره سوزنی گفته اند، با استناد به گفته های خود او ارزیابی شود و به علاوه برخی ابهامات و تردیدهای پژوهشگران معاصر درباره زندگی وی، با شیوه ای استدلالی تا جای ممکن برطرف شود. ازاین میان، چهار موضوع بررسی شده است: زمان تولد و وفات شاعر، توبه او در پیری و مذهب وی. در پژوهش حاضر نتیجه گرفته شده که سوزنی در میان سال های 476486ق زاده شده و در 569ق درگذشته است. به احتمال قوی حنفی مذهب بوده و تا اواخر عمر نیز هزل گویی و مدیحه سرایی را رها نکرده است؛ هرچند از میانه عمر درباره هزلیات خود و مدایحی که برای صاحبان زر و زور سروده، پشیمانی نشان داده است.