سامانه پشتیبان تصمیم (DSS: Decision Support System) ارایه شده در این تحقیق، انجام عملیات برنامه ریزی برای کنترل زمین لغزش ها را مورد بحث قرار می دهد. هدف از این سامانه، ارایه روش بهینه کنترل زمین لغزش است. بدین منظور، در این سامانه تلاش شده با استفاده از اطلاعات جمع آوری شده از منابع متعدد و بانک اطلاعاتی زمین لغزش های ایران تصمیمهای مفیدی برای مقابله با این معضل گرفته شود. پس از گردآوری اطلاعات لازم، الگوریتم ها و مدل نهایی با استفاده از یکی از نرم افزارهای سامانه پشتیبان تصمیم، به نام آلس (ALES: Automated Land Evaluation System) نوشته شده است.برنامه به گونه ای تهیه شده است تا کاربر بتواند به آسانی و با وارد کردن ویژگیهای زمین لغزش مورد نظر، مناسب ترین گزینه کنترل را مشخص کند. بررسی موردی زمین لغزش باریکان، توسط این مدل صورت گرفته است؛ زهکشی سطحی و زیرسطحی به عنوان ماسب ترین گزینه کنترل برای این زمین لغزش معرفی شده اند. این گزینه با روش های ارایه شده که پس از بررسی جامع زمین لغزش صورت پذیرفته، تطابق دارد.

یکی از انواع ناپایداری دامنه ای که هر ساله خسارات مالی و جانی فراوانی را بر زندگی انسان ها وارد می نماید پدیده زمین لغزش است وجود عوامل مستعد کننده ناپایداری دامنه ها نظیر شیب، زمین شناسی و کاربری اراضی از جمله عوامل ایجاد خسارت فراوان به منابع طبیعی و مسکونی ،از قبیل هدررفت سریع خاک، تخریب اراضی کشاورزی، مسکونی، جنگل ها،جاده ها و... می باشد. در واقع زمین لغزش یک پدیده مخرب طبیعی است و باعث به وجود آمدن خسارات جبران ناپذیری می شود که دفع آنها مستلزم صرف وقت و هزینه هنگفتی است. شناخت نواحی مستعد وقوع زمین لغزش و حرکات توده ای از ضروریات مدیریت منابع طبیعی و برنامه ریزی توسعه ای و عمرانی است. از این رودراین تحقیق با روش توصیفی سعی شده باشناسایی عوامل مختلف طبیعی و انسانی موثر دروقوع زمین لغزش راهکارهای کاربردی در جهت کاهش و جلوگیری از وقوع این بلایای طبیعی با استفاده از مبحث مدیریت بحران ارایه گردد. خوشبختانه در سراسر جهان در خصوص بلایای طبیعی تحقیقات بسیار انجام شده و در ایران نیز تحقیقات خوبی در زمینه بلایای طبیعی و زمین لغزش صورت پذیرفته و مراکز مدیریت بحران نیز در شهرهای مهم و استانها فعال شده اند که تجارب خوبی از حوادث و بلایای گذشته را دارا می باشند .

با توجه به اهمیت آگاهی از حجم زمین لغزش ها در مدیریت حوزه های آبخیز، تحقیق حاضر با هدف تعیین بهترین مدل برآورد حجم زمین لغزش ها بر پایه مساحت و مقایسه رابطه تجربی به دست آمده از این پژوهش با سایر روابط تجربی ارائه شده در دنیا صورت گرفته است. بدین منظور، ابتدا ویژگی های مربوط به مساحت، حجم و عمق 18 زمین لغزش حوزه آبخیز چهاردانگه تهیه شد و در مرحله بعد با استفاده از تصاویر ماهواره ایGoogle Earth موقعیت و مساحت 485 زمین لغزش در این حوزه شناسایی گردید. سپس رابطه بین مساحت با حجم زمین لغزش های اندازه گیری شده طی عملیات میدانی توسط 10 مدل برآورد منحنی بررسی و با استفاده از مقادیرR^2، آماره F و S. SE مدل ها مقایسه و مورد ارزیابی قرار گرفتند. در مرحله بعد مقادیر حجم و عمق زمین لغزش های منطقه با استفاده از رابطه تجربی به دست آمده در این تحقیق و دیگر روابط ارائه شده در پیشینه تحقیق، محاسبه و با مقادیر مشاهده ای مقایسه و مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج نشان داد. مدل توانی با مقدار8/0R^2=. و00/0Sig= دارای S. SE پایین تری نسبت به دیگر مدل ها بوده و بهترین برازش را با داده های مشاهده ای دارد و مقادیر حجم برآورد شده با این رابطه همخوانی نسبتا مناسبی با مقادیر مشاهده ای دارد. عمق پیش بینی شده با استفاده از روابط(Whitehouse, 1983) و (Imazumi, 2007) به ترتیب با 89/7 و 09/7 متر نزدیک به عمق مشاهده ای با 60/7 متر است. همچنین میزان عمق میانگین 18 زمین لغزش استفاده شده در مدل با 76/5 متر بسیار نزدیک به عمق 485 زمین لغزش شناسایی شده در منطقه با میانگین عمق 64/5 متر بوده است.

داشتن داده هایی از شمار، تعداد و حجم زمین لغزش ها برای برآورد حساسیت، تعیین خطر زمین لغزش و ارزیابی دراز مدت دامنه ها در اثر فرایند حرکات توده ای مهم است. برآورد حجم زمین لغزش امری دشوار و نیازمند داده هایی از هندسه سطحی و زیر سطحی دامنه گسیخته شده می باشد که امروزه تنها با اتخاذ روابط تجربی ارتباط دهنده حجم زمین لغزش ها به اندازه گیری های هندسی گسیختگی ها بویژه مساحت زمین لغزش، قابل محاسبه می باشد. در این پژوهش در آغاز اطلاعات مربوط به تعداد 442 زمین لغزش در استان مازندران شامل مساحت، حجم و عمق تهیه شد. سپس یک رابطه تجربی برای برآورد حجم ارایه و این رابطه ارزیابی شد. در نهایت روابط همانند در پیشینه پژوهشی برای داده های مشاهده ای زمین لغزش های استان مازندران به کار برده شد و با یکدیگر مقایسه شدند. نتایج این تحقیق نشان داد که مقادیر حجم برآورد شده توسط رابطه ارایه شده برای استان مازندران همخوانی بسیار خوبی با داده های مشاهده ای (R2=0.823،Pvalue=0.000 ) و برخی روابط موجود دارد که نشان دهنده کارایی رابطه ارایه شده می باشد. همچنین روابط تجربی که در مناطق مورد بررسی خود از زمین لغزش های با مساحت بزرگ ایجاد شده اند، برای استفاده در استان مازندران، کارایی بهتری نسبت به روابطی دارند که از زمین لغزش های کوچک بدست آمده اند. با توجه به رابطه ارایه شده میزان عمق میانگین زمین لغزش ها در استان مازندران 7.81 متر برآورد شد که به میزان عمق مشاهده ای 7.38 متر بسیار نزدیک بود.

در این نوشتار، روشی جدید برای مطالعه زمین لغزش و اندازه گیری مقدار جابه جایی ناشی از آن با استفاده از تکنیک ماره ارائه می شود. این پژوهش در روستای قلقاتی از توابع شهرستان زنجان انجام شده است. روستای قلقاتی در دامنه کوه مشرف به دره ای ژرف واقع شده و شیب زمین در محل استقرار آن زیاد است. رخداد زمین لغزش به طور مداوم در طول سال های گذشته در این روستا گزارش شده است. برای انجام این مطالعه، نقش یک توری روی دیوار اتاق یکی از منازل مسکونی روستا که در اثر زمین لغزش در سنوات گذشته بارها ترک برداشته بود، چاپ شد. به طوری که ترک در وسط نقش توری و امتداد آن موازی خطوط توری قرار گرفت. تصویر این توری توسط دستگاه تصویرساز روی توری دیگری که راستای خطوط آن با خطوط توری اول زاویه کوچکی داشت، انداخته شد. توری دوم در کانون پشتی دستگاه تصویرساز قرار داشت. از برهم نهی این دو، فریزهای ماره ظاهر شد. در اثر لغزش زمین، فریز های ماره متناظر با دو سوی ترک نسبت به هم جا به جا می شد. در هر 5 دقیقه یک تصویر از فریزهای ماره توسط دوربین CCD در حافظه رایانه ثبت شد. در تابستان و پاییز سال 1388 به مدت 70 روز متوالی، تصاویر نقش ماره در فواصل زمانی برابر به طور خودکار در حافظه رایانه ثبت شد. با تحلیل فریز های ماره و تعیین مقدار جابه جایی نسبی آنها، مقدار حرکت زمین و رفتار زمانی آن تعیین شد. جابه جایی ناشی از حرکت شیب در این مدت در حدود 4 میلی متر اندازه گیری شد. از مزایای این روش سادگی آرایش، هزینه پایین، تمام خودکار بودن و دقت بالای آن است. دقت اندازه گیری جابه جایی زمین در این پژوهش 0.04 میلی متر بود.

اخیرا بازسازی و توسعه جاده اصلی دو دهستان رباط- سیاهپوش مخاطرات ناشی از حرکات توده ای را افزایش داده است. با توجه به اهمیت این مساله، مهار و پهنه بندی پتانسیل خطر وقوع زمین لغزش به عنوان یکی از انواع مخاطرات طبیعی در توسعه پایدار امری ضروری به نظر می رسد. هدف از انجام این تحقیق، شناخت عوامل مسبب و تشدیدکننده زمین لغزش و پهنه بندی خطر وقوع آن از طریق مدل های آماری و تجربی است. بدین منظور، عوامل موثر بر وقوع زمین لغزش، شامل سنگ شناسی، درجه شیب، جهت دامنه، تیپ خاک، کاربری اراضی، فاصله از گسل، شبکه آبراهه و جاده در محیط ArcGIS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. نتایج حاصل از همبستگی بین متغیرها با فراوانی وقوع زمین لغزش نشان داد که عوامل موثر بر وقوع زمین لغزش در منطقه به ترتیب شیب دامنه، فاصله از آبراهه ها و سنگ شناسی هستند. همچنین عامل فاصله از جاده به عنوان عامل تشدیدی در بروز زمین لغزش های جدید شناسایی شد. مقایسه و ارزیابی میزان تطابق مدل های دو متغیره ارزش اطلاعاتی و چند متغیره رگرسیون با استفاده از تکنیک CTA، نشان داد که مدل ارزش اطلاعاتی در طبقات خطر بسیار کم، کم، متوسط، زیاد و بسیار زیاد به ترتیب 30.06، 0.26، 19.11، 17.43 و 33.12% و مدل رگرسیون چند متغیره 9.25، 12.54، 13.54، 53.06 و 11.57% از مساحت کل منطقه را به خود اختصاص داده اند.