جزیره هرمز در جنوب ایران و در ورودی خلیج فارس با مساحتی حدود چهل و یک کیلومتر مربع در هجده کیلومتری بندرعباس قرار دارد. معدن خاک اخرای جزیره هرمز در 9 کیلومتری منطقه مسکونی هرمز در جاده کرانه واقع است. در این پژوهش، چند گرم از این خاک به عنوان نمونه برداشت و مواد موجود در آن و ویژگی­های مغناطیسی آن با آزمون های پراش پرتوی ایکس(XRD) ، طیف سنجی تبدیل فوریه فروسرخ (FTIR)، میکروسکوپی نیروی اتمی (AFM)، میکروسکوپ الکترونی روبشی گسیل میدان(FESEM) ، طیف سنجی پراکندگی انرژی پرتوی ایکس (EDS) و مغناطیس سنجی نمونه ارتعاشی (VSM) بررسی شدند. پراش پرتوی ایکس نمونه خاک اخرا جزیره هرمز اکسیدهای فلزی متفاوتی چون هماتیت، مگنتیت و همچنین کوارتز به عنوان اکسیدهای غالب نمونه شناسایی کرد. تصاویر میکروسکوپ نیروی اتمی از نمونه پودری اندازه ذرات را کمتر از 8/15 نانومتر نشان داد که با تصاویر میکروسکوپ الکترونی روبشی گسیل میدان همخوانی خوبی دارد. با مشخصه یابی مغناطیسی نمونه بر پایه حلقه پسماند، وادارندگی1458.0 Oe ، مغناطش اشباع 0.27 emu/g و مغناطش باقیمانده 90. 360 10-3 emu/g به دست آمد: بر این اساس، نمونه مورد بررسی ماده ای فرومغناطیس است.

اخرا اصطلاحی است که باستان شناسان برای توصیف رنگ دانه های زمین، معمولا به رنگ قرمز استفاده کرده اند. در پژوهش حاضر به بررسی شواهد بر جای مانده در خصوص استفاده از گل اخرا، دلایل و چرایی (جنبه کاربردی یا نمادین) استفاده از این رنگ دانه از دوران پارینه سنگی تا دوران معاصر پرداخته می شود، لذا پژوهش حاضر در پی پاسخ به پرسش هایی است، در خصوص این که استفاده از گل اخرا از چه بازه زمانی و در چه مناطقی آغاز شده است؟ گل اخرا در میان مردمان پیش از تاریخ چه کاربرد و استفاده ای داشته است؟ از منظر رویکرد باستان شناسی-انسان شناسانه، رنگ دانه های اخرا چه خصوصیاتی دارند که در بلندمدت از سوی جوامع بهره برداری شده اند؟ . روش تحقیق در این پژوهش توصیفی-تاریخی مبنی بر رویکرد باستان شناسی-انسان شناسانه است. در پژوهش حاضر، در ابتدا به بررسی شواهد استفاده از گل اخرا در میان جوامع پیش از تاریخ خاور نزدیک و در ادامه به مطالعات انسان شناختی و مردم شناختی صورت گرفته در میان جوامع مختلفی که از گل اخرا استفاده می کنند، پرداخته شده است تا از این رو بتوانیم دلایل استفاده از رنگ دانه اخرا از سوی جوامع پیش از تاریخ را روشن سازیم. نتایج پژوهش حاضر نشان می دهد که اخرا در حقیقت برای اهداف گسترده ای از جمله، اهداف هنری، دارویی، همچون برای رنگ آمیزی اشیا، رنگ کردن بدن، یا به عنوان نگه دارنده مواد غذایی و حفاظت از چوب، دفع حشرات، دباغی کردن پوست و برای مراسم آیینی و تدفینی استفاده شده است.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

آهن از نظر غذایی برای گیاه ضروری است اما مقدار بیش از حد آن شرایط سمی ایجاد نماید. همچنین میزان بالای آن در زهاب می تواند باعث گرفتگی زهکش ها نیز شود. این پژوهش به منظور بررسی اثر زهکشی کنترل شده بر غلظت آهن در زهاب خروجی و جذب آن در اندامهای ذرت دانه ای در دو سال زراعی 1397 و 1398 (کشت بهاره و پاییزه) در مزرعه آزمایشی دانشگاه شهید چمران اهواز انجام شد. در این پژوهش از ذرت هیبرید سینگل کراس 647 در کشت بهاره و سینگل کراس 704 در کشت پاییزه استفاده شد. برای این منظور آزمایش فاکتوریل بر پایه طرح کاملا تصادفی با چهار تیمار و سه تکرار اجرا گردید. تیمارها شامل زهکشی آزاد (FD)، زهکشی با سطح ایستابی متغیر (CD-Var)، زهکشی کنترل شده با تثبیت سطح ایستابی در عمق 50 سانتی متر (CD50) و زهکشی کنترل شده با تثبیت سطح ایستابی در عمق 50 سانتی متر و رهاسازی یک شبانه روز پس از توقف عملیات آبیاری (CD-In) در نظر گرفته شد. نتایج نشان داد زهکشی کنترل شده بر میزان غلظت آهن در زهاب خروجی، جذب آهن در گیاه ذرت و عملکرد اجزای ذرت اثر معنی داری در سطح یک درصد داشت. بیشترین غلظت آهن در زهاب خروجی در دو کشت بهاره و پاییزه مربوط به تیمار زهکشی کنترل شده با سطح ایستابی متغیر (CD-Var) به ترتیب برابر با 1. 92 و 1. 56 میلی گرم بر لیتر و کمترین غلظت آهن در زهاب مربوط به تیمار زهکشی آزاد (FD) برابر با 0. 83 و 0. 8 میلی گرم بر لیتر به دست آمد. به طور کلی نتایج این پژوهش نشان داد زهکشی کنترل شده باعث افزایش عملکرد گیاه و کارایی مصرف آب شده ولی از طرف دیگر براساس نتایج غلظت آهن در زهاب خروجی و روند افزایشی آن، پتانسیل تولید گل اخرا در تیمارهای CD-Var و CD50 وجود دارد.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (pdf) مراجعه فرمایید.

هدف: بررسی رنگ و مواد تابلوی رنگ روغن، اثر ابوالقاسم اصفهانی، و پاسخ به این دو پرسش 1. تکنیک و مواد به کاررفته در تکیه گاه، بستر، رنگ، بست، و لایه محافظ این تابلو چیست؟ و 2. آیا مواد شناسایی شده در این نقاشی، با مواد به کاررفته در سایر نقاشی های سه پایه ای دوره قاجار مطابقت دارد؟روش: روش پژوهش توصیفی است. با استفاده از روش های مکمل، مواد و رنگ دانه های آلی و معدنی به کاررفته در تابلو شناسایی شد. از دستگاه FTIR مدل Tensor 27 ساخت شرکت Bruker آلمان با عدد موجی 400-14000 Cm-1 در محدوده Mid IR، دستگاه XRF پرتابل مدل S1 TRACER ساخت شرکت Bruker آلمان، دستگاه SEM–EDS مدل MIRA3 TESCAN ساخت جمهوری چک و دستگاه PLM مدل BK-POL ساخت شرکت jenuse ژاپن استفاده شد.یافته ها و نتیجه گیری: این اثر دارای چهار لایه تکیه گاه، بستر، رنگ، و ورنی است. الیاف تکیه گاه پنبه است و لایه بستر، ترکیبی از گچ و رنگ دانه های حاوی سرب (سرنج و سفیدسرب) است. مواد و رنگ های به کار رفته مشابه همان موادی است که مطالعات پیشین نشان داده در سایر تابلوهای قاجار استفاده شده است. از کربنات کلسیم و اخرا برای ترمیم تابلو استفاده شده است. در تمامی طیف ها گچ مشاهده شد.ضعف تکنیکی در بسترسازی مشهود است. اغلب هنرمندان سبک قهوه خانه ای خودآموخته بودند، درنتیجه از مواد سازگار برای ساخت بستر مناسب، اطلاع چندانی نداشتند و همین عامل باعث تخریب بستر این نوع آثار در گذر زمان شده است.

نقشه های قالی یکی از مهم ترین آثار مربوط به فرهنگ و تمدن ایرانی به شمار می روند و ازنظر تاریخی، هنری، علمی، اقتصادی و مذهبی دارای ارزش هستند. این آثار در طول زمان، دراثر عوامل مخرب مختلف، دستخوش تغییر می شوند.هدف: این پژوهش با هدف شناسایی آسیب ها، عوامل مخرب و ساختار نقشه های قدیمی قالی دو منطقه کرمان و اصفهان انجام شده است.روش پژوهش: روش تحقیق توصیفی-تحلیلی است و روش یافته اندوزی، کتابخانه ای، میدانی و آزمایشگاهی است. ارزیابی ها و آزمایش ها، با استفاده از آزمایش SEM/EDX و مطالعات میکروسکوپی برای شناسایی آسیب ها انجام شده است.یافته ها و نتایج: پرکننده ها و پوشاننده های کاغذ نقشه های دو منطقه اصفهان و کرمان با نسبت های مختلف عبارت اند از: کائولین، سولفات کلسیم و سیلیکات منیزیم. رنگ دانه های به کاررفته در نقشه های دو منطقه عبارت اند از: کربنات قلیایی سرب (سفیدسرب)، سینکا (سفیدروی)، تترا اکسید سرب (سرنج)، اکسید کروم (سبز مات)، کرومات سرب (زردکروم) و اکسید آهن (اخرا). آسیب های مکانیکی وارده انسانی عاملی مهم در تخریب نقشه های قالی به ویژه در منطقه کرمان است. نحوه و میزان تخریب نقشه قالی تابع روش ساخت نقشه است.استفاده از تکیه گاه های پشتیبان تخته ای، فیبری و مقوایی و همچنین روغن جلای رایج به هیچ وجه مناسب نیست. برای وضعیت مطلوب و بهینه، استفاده از تکیه گاه پشتیبان مقوایی سخت و محکم و بدون اسید و یک لایه ورنی (پوشش محافظ) با ویژگی حفاظتی مناسب و بدون هیچ گونه تاثیر سوء بر روی نقشه های قالی توصیه می شود.

1رنگدانه های سرخ معدنی شامل سرنج شنگرف و اخرا از طیف های رنگی مهم و پرکاربرد در نگارگری تذهیب جدول کشی و علامت آیه ها بوده اند. این طیف رنگی در آثار به جا مانده از سده های پیشین ثبات قابل قبولی داشته و درخشندگی خود را حفظ کرده است. از سوی دیگر تهیه رنگ به عنوان یکی از ابزارهای مهم کار هنرمند از دیرباز مسئله ای حائز اهمیت بوده و به همین دلیل روش های تهیه و آماده سازی رنگ ها در رساله های کتاب آرایی مکتوب شده است. فرآوری رنگ سرنج به عنوان یکی از رنگدانه های سرخ در سه رساله عمده الکتاب بیان الصناعات و قانون الصور، ذکر شده است. در پژوهش حاضر علاوه بر مرور متن این رساله ها مطالعه تطبیقی رنگدانه سرنج شناسایی شده در تعدادی از نسخ مصوّر دوره صفویه با روش رنگ سنجی انجام شده است. به این منظور در گام نخست رنگدانه سرنج با نسبت های معینی از رنگدانه شنگرف ترکیب شده و جدول های رنگ سرخ با پایه سرنج آماده شدند هشت نمونه نگاره های منتخب از نسخ مصوّر دوره صفویه شامل 5 نسخه مصور از موزه ملی ایران و 17 نمونه رنگی سازی شده با استفاده از اسپکتروفوتومتر انعکاسی تحت تجزیه و تحلیل طیفی و رنگی قرار گرفتند. در پایان مقادیر اختلاف رنگ نمونه های آماده سازی شده با نمونه های نسخ مصور محاسبه شدند. نتایج حاکی از آن است که بین رنگ های آماده سازی شده و نمونه های تاریخی همبستگی قابل قبولی وجود دارد. بنابراین این شیوه می تواند در بازسازی و رنگ همانندی طیف سرخ حاصل از رنگدانه سرنج مورد استفاده قرار گیرد.

استفاده از گچ بهعنوان تزئینات در ساختمانها عمری طولانی دارد. بررسی آثار بازمانده از دورههای تاریخی نشان میدهد که هنر گچبری از عصر اشکانیان روشمند و از اسلوب ویژه برخوردار شده است. این روشها در عصر ساسانیان رو به تکامل نهاده و در دوراناسلامی با تغییراتی تداوم یافت. دانستههای ما از هنر تزئینات گچبری دوره ی ساسانی بیشتر براساس کاوش چند محوطه ی مهم این دوره ازجمله شهر تاریخی بیشاپور است. بیشاپور مرکز کورهشاپور یکی از کوره یا ایالتهای پنجگانه ی پارس بهحساب میآمد در زمان «شاپور اول» دومین شاهنشاه ساسانی تأسیس شد. در کاوش بیشاپور درکنار تابلوهای موزاییک منحصربهفرد، گچبری و رنگآمیزی روی گچ، بهویژه در بخش ارگ شاهی بهدست آمده است. یافتههای مهمی ازجمله آشکار شدن فضاهای معماری در جنوب ایوان موزاییک در بخشی موسوم به «ارگ شاهی» و یافتههای سنگی ازقبیل: هاون، خونک، پیکرههای سنگی از جنس سنگ مرمر و مهرههای تزئینی، کوره ی شیشهگری و قطعات ظروف شیشهای، سفال و فلز ازجمله آثاری هستند که در کاوش فصل نهم بهدست آمده است. مهمترین آثار معماری بهدستآمده عبارتنداز: راهروهای ضلع جنوبی ایوان موزاییک، اتاقهای همراه با طاقچههای گچبری که بعضاً با رنگ قرمز از جنس گل اخرا نقاشی و تزئین شدهاند و همچنین در این اتاقها اندود گچ دیوارها و اندود گچی کف فضاهای معماری نیز بهدست آمده است. گچبریهای بهدستآمده بیشتر نوارهای موازی که بیشتر در حاشیه ی طاقچهها و ورودیها بهکار میرفته را شامل میشود. تزئینات گچی ایوان موزاییک شامل: اندود گچ و رنگآمیزی روی اندود و همچنین آثار و بقایای گچبری است. حال، پرسش اصلی در این پژوهش با ایننظر که این قطعات همگی متعلق به دوره ی ساسانی هستند، با چه روشی ساخته شدهاند؟ در این مقاله روش یافتهاندوزی دادهها به دو شیوه ی میدانی و کتابخانهای صورت گرفته و کوشششده است تا این یافتهها در بستر هنر گچبری دوره ی ساسانی شهر تاریخی بیشاپور معرفی و تجزیه و تحلیل شود.

دوره پهلوی (1375-1304 ه. ش) در تاریخ هنر ایران از ویژگی های خاصی برخوردار است. به دلیل نفوذ فرهنگ و هنر غربی در این دوره، هنر و آثار نقاشان ایران به شدت تحت تاثیر هنر و فرهنگ غرب قرار می گیرد. این تاثیر و نفوذ هنر غربی از مدت ها قبل یعنی در دوره صفوی آغاز گردیده بود که در دوره قاجار و پهلوی به اوج خود می رسد. مطالعات زیادی در رابطه با روش و مواد مورد استفاده در نقاشی های دوره صفوی و قاجار انجام گردیده است اما در رابطه با مواد مورد استفاده در نقاشی های دوره پهلوی مطالعات کمی صورت پذیرفته است. این مقاله سعی در بررسی مواد، مصالح و روش های به کار رفته و همچنین بررسی تاثیر فرهنگ و هنر غربی در تابلوهای پرتره «حسن اسفندیاری»، «محمدعلی فروغی» و «محمود احتشام السلطنه» از مجموعه نقاشی های جعفر چهره نگار (یکی از هنرمندان دوره پهلوی) در موزه مجلس شورای اسلامی را دارد. روش های تجزیه و تحلیل PLM، FT-IR، SEM-EDS و XRF به علاوه مطالعات تاریخی، روش های بنیانی در شناسایی رنگدانه ها و الیاف مورد استفاده در این تابلوها می باشند. با توجه به نتایج و تحلیل های انجام شده، رنگدانه های سفید سرب، سفید روی، سفید کلسیت، زرد اکر، اکسید آهن، قرمز اخرا، لاجورد و نیل مورد استفاده چهره نگار در تابلوهای بررسی شده در این تحقیق، تحت تاثیر دوره های هنری پیش از پهلوی در ایران می باشد. همچنین استفاده از سفید تیتانیم، سبز کروم، زرد روی، کرومات سرب زرد رنگ و قرمز رنگ و آبی پروس در این تابلو ها، به تاثیر از هنرمندان خارجی و مواد وارداتی جدید بوده است. همچنین الیاف مورد استفاده برای بوم سازی تابلو کتان تشخیص داده شد