لطفا برای مشاهده متن چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

تعتبر السیره الذاتیه من احدث الفنون النثریه التی عرفها العرب. وقد بدات تحقق لنفسها مکانا متمیزا فی الثقافه والمجتمع بحیث اصبحت جنسا ادبیا مستقلا تثیر فی الانفس من حب للإطلاع علی ما ظهر وخفی من حیاه کاتبها. فکاتب السیره الذاتیه یعالج فی سیرته العدید من القضایا الشخصیه والعاطفیه والاجتماعیه والسیاسیه. وفی کل جانب من هذه الجوانب یحاول ان یقدم خلاصه افکاره وآرایه وقناعاته. یعد کتاب «الایام» نموذجا للسیره الذاتیه الفنیه التی کثر عنها الجدل. بعض یقولون انها روایه وبعض آخر یعدونه توفیقا بین الروایه والسیره الذاتیه. یتعرض هذا المقال مع رویه نقدیه إلی دراسه خصایص السیره الذاتیه فی کتاب الایام حتی یصل إلی حقیقه الامر. الکاتبه تعتقد هذا الکتاب یکون من اجمل السیر الذاتیه إلا طه حسین لم یراع بعض شروط کتابتها، کعدم تبیین دوافعه عن الکتابه او إنه التزم الصدق والصراحه إلا انه فی کشف عواطفه تمسک بالصراحه الحکمیه او بالحکمه فی الصراحه.

زبان مجموعه ای از نشانه هاست که برای پیام رسانی به کار می رود. برای آنکه این پیام ها میان فرستنده و گیرنده به راحتی انتقال یابد، گاهی با نشانه هایی همراه می گردد تا گیرنده همان پیامی را دریابد که مورد نظر فرستنده است. یکی از این نشانه ها در زبان عربی و فارسی، «تاکید یا توکید» نامید می شود و بر اساس نقش های ششگانه ای که یاکوبسن (Jakobsen) برای ارتباط کلامی بیان می کند، خود را بیشتر در نقش ترغیبی و ارجاعی زبان نشان می دهد. این پژوهش با تکیه بر روش توصیفی- تحلیلی و با رویکرد زبانشناختی، می کوشد ضمن ارائه کارکرد نشانه های تاکید در سه قسمت «ابزار»، «حرف» و «اسلوب» به بررسی کاربرد و نقش آن در زبان امروزین عربی بپردازد و معادل های آن را در فارسی واکاوی کند. به همین منظور، دو کتاب الایام اثر طه حسین و مقدمه للشعر العربی اثر ادونیس و ترجمه آن دو را مورد بررسی قرار می دهد. این دو، از نویسندگان و ادیبان مطرح دوره معاصر هستند و نثر آنان به عنوان نثر معیار مورد قبول همه صاحب نظران است. یافته های این پژوهش نشان می دهد که ابزارهای تاکید، کارکرد تاکیدی خود را در زبان امروزین عربی از دست داده اند و تنها برای تقویت و استحکام بافت کلام به کار می روند. لذا در زبان فارسی نباید برای آنها معادلی در نظر گرفت. نقش تاکیدی برخی از حروف تاکید نیز مانند «قد» کمرنگ شده است و تنها در تعیین نوع فعل نقش آفرینی می کنند. دسته دیگر از آنها نیز در متون معاصر کاربرد بسیار کمی دارند؛ مانند: «ن» تاکید. ولی اسلوب های تاکید همچنان نقش تاکیدی خود را ایفا می کنند و به راحتی در زبان فارسی معادل یابی می شوند.

چکیده عربی:الصمت - من حیث هو بیان – یُعبِّر عن المعانی المکتومة فی الضمیر ویُفصح عن فکرة ما أو عاطفة ما. وبلاغة الصمت منوطة بقوة من یصمت وفهم مخاطبه ومقتضی الکلام أیضاً. وقد کتَبَ طه حسین سیرته الذاتیة فی کتابٍ سمّاه "الأیام". وبما أنَّه کان مکفوف البصر نجد تأثیراً هاماً لهذا الفقدان علی انطواء طه حسین وصمته. فإنَّ الصمت بدلالاته العدیدة، والمتناقضة أحیانًا، یحضر فی نسیج حوادث کتاب "الأیام" بأشکال شتی. دلالات الصمت ومعانیه فی تلک المواقف تساعدنا فی التعرُّف إلی شخصیة طه حسین أکثر فأکثر ونستنبط منها أفکاره ومشاعره الذاتیة. ومن هذا المنطلق تناولت هذه المقالة من خلال المنهج الوصفی – التحلیلی مواقف الصمت فی "الأیام" لنستجلی دور الصمت فی حمل المعانی وإیجاد التفاهم، لافتین الانتباه إلی، بلاغة الصمت.توصَّلنا قی هذه المقالة إلی أنَّ صمت طه حسین لایأتی بالموقف المؤخر من الکلام فی إکمال التعبیر،، بل هو أصل المعنی بصفته المباشرة أو المتأولة، وکثیرًا ما کان علامة علی ترفُّعِهِ عن الدنایا. وقد استخدم طه حسین لغة الجسد للتعبیر عن آماله وهکذا تحلَّی بشیمة الصمت أحیاناً حتی لا یفوه بالشکایة من آلامه. ویمکن التعرُّف إلی شخصیة الإنسان علی أساس صمته، إذ الإنسان مسؤول عن صمته کما هو مسؤولٌ عن کلامه. چکیده فارسی:سکوت ارتباطی، از معناهای باطنی انسانها پرده برمی دارد و عاطفه ای خاص یا اندیشه ای را به مخاطب انتقال می دهد. البته میزان بلاغت سکوت به قدرت بلاغی شخصی که سکوت اختیار کرده و مخاطب آن و همچنین به جملات قبل و بعد از آن بستگی دارد. از این رو سکوت و معناهای آن موضوعی است که ارزش بررسی و پژوهش دارد. طه حسین زندگی نامه شخصی خود را در کتابی با نام «الأیام» (آن روزها) به رشته تحریر در آورده است. نابینایی طه بر درون گرایی و سکوت او تاثیر محسوسی داشته است. سکوت با معناهای گوناگون خود در جای جای حوادث این کتاب دیده می شود. با تامل در معانی سکوت طه حسین می توان با جنبه های شخصیتی، عواطف و افکار او هر چه بیشتر آشنا شد. در این مقاله با استفاده از روش توصیفی – تحلیلی کاربرد سکوت را در حوادث «الأیام» بررسی میکنیم تا جایگاه و اهمیت آن در انتقال معنا و برقراری ارتباط مشخص شود، چرا که سکوت گاهی بیانگر مطالبی است که کلام از انتقال آنها ناتوان است. نتیجه مقاله حاضر این است که سکوت طه حسین برای انتقال معنا در جایگاه دوم – یعنی بعد از کلام - قرار ندارد بلکه نقش اصلی را برای انتقال صریح یا ضمنی معنا بر عهده دارد. همچنین سکوت طه اغلب بیانگر مناعت طبع و عزت نفس اوست. طه حسین گاهی با استفاده از زبان بدن – و نه کلام – منظور خود را منتقل می کند و گاهی با سکوت، درد خود را پنهان می کند. گاهی سکوت افراد، یکی از راه های شناخت آنهاست، چرا که انسان همچنان که در قبال زبان خود مسوول است در قبال سکوتش نیز مسوولیت دارد.

در این نوشته مسأله انتساب می به مغان که در ادبیات فارسی تحت عنوان "می مغانه" شهرت یافته، بررسی و تحقیق شده و اثبات گردیده است که با توجه به مدارک تاریخی موجود، رهبران دینی مغان به هیچ عنوان مشوق میگساری نبوده اند و در کتابهای دینی ایشان در این جهت تبلیغی صورت نگرفته است، بلکه این عادت از قدیم الایام در میان خود ایرانیان رواج داشته و چون ایرانیان پیرو مذهب زردشتی بوده اند، مسلمانان علت میخوارگی این قوم را در اعتقادات دینی ایشان جستجو کرده، این رفتار را به دین مردان آنان، یعنی مغان، نسبت داده اند.

پدیده چشم زخم، آزار یا نقصانی که از تاثیر افکار بعضی از مردم به واسطه دیدن یا تعریف کردن آنها از چیزی به کسی یا چیزی می رسد، از جمله مسایل متافیزیکی است که از قدیم الایام وجود داشته، بسیاری از ارباب ملل و نحل به آن پایبند و معتقدند. این مساله نه تنها در اسلام و مبانی دینی و تمدن اسلامی باوری خرافی تلقی نمی شده است، بلکه قرآن و روایات نیز آن را تایید می کنند. در این جستار ضمن طرح این مساله، مبانی دینی آن را بررسی و دلایل و مستندات آن را از کتاب و سنت عرضه کرده ایم، همچنین دیدگاه های مخالف نقد و بررسی شده اند.

عهد و پیمان از قدیم الایام مورد توجه و احترام انسانها بوده است و تاکنون نیز این سنت دیرین، پابرجاست. شرط ضمن عقد نیز به عنوان یکی از مصادیق عهد و پایبندی به آثار و عواقب آن که در واقع تجلی اراده طرفین است همواره مورد تاکید شرع و قوانین عرفی بوده است اما این بدان معنی نیست که اعمال اراده و خواست دو طرف معامله هیچ مرز و چهارچوبی نداشته باشد کنترل اراده ها و تمایلات سرکش تمام نشدنی و سیری ناپذیر با ابزار قانونی بی تردید موجب مفیدتر واقع شدن قراردادها در زندگی حقوقی و روابط اقتصادی جاری در جامعه است. یکی از ابزارهای محدودکننده و کنترل کننده اراده افراد در مورد شرط لزوم همگامی آن با شرع و قانون به معنی عام است.

حکایت و قصه از قدیم الایام نقش موثری در القای مفاهیم و ایجاد انگیزه در مخاطبان داشته است. کلیله و دمنه که نام هندی آن پنجه تنتره است، برگردانی است از آن کتاب به زبان پهلوی توسط بروزیه طبیب. کلیله و دمنه در ادب فارسی منثور و منظوم تاثیر زیادی داشته است. از آن جمله، مولانا در مثنوی دست کم از سه حکایت این کتاب 1- «حکایت شیر و خرگوش» 2- «پادشاه پیلان و رسالت خرگوش» 3- «سه ماهی عاقل و نیمه عاقل و جاهل با صیادان»، الهام گرفته و با هنرورزی و تناسب بحث و برداشت های خاص خود به طرح مسائل عرفانی و اخلاقی در آنها پرداخته است. وی با الهام از حکایات مزبور به گونه ای مخاطبان را به سوی مسائل عرفانی سوق میدهد. در این مقاله به چگونگی این مساله پرداخته میشود.