یرجی الرجوع الی النص الکامل معروض.

یتمتع الرمز بمکانة خاصة فی الشعر العربی المعاصر، بحیث یمکن أن نجده فی أشعار غالبیة الشعراء المعاصرین، و مما لاشک فیه أن الرمز یظهر بوضوح فی شعر الشاعر الفلسطینی المعروف سمیح القاسم، و هذا ما دفعنا للبحث عن هذه الظاهرة الفنیة الأدبیة فی شعره، لذلک قمنا أولاً باستخراج الرموز الأساسیة فی شعره، ثم قمنا بتحلیلها و دراستها، و فی هذا الإطار أشرنا لأنواع الرمز التراثی و مصادرها الأساسیة و هی الدین و التاریخ و الأسطورة و الفولکلور، هذه الرموز التی وظفها الشاعر بمنتهی البراعة و الذوق، فقد سعی الشاعر دائماً لتقدیم الوجه الإیجابی لهذه الرموز، بحیث یمکننا القول أن روحاً إیجابیة تسیطر علی رموزه. یسعی هذا البحث للإجابة عن سؤالین هامین هما: 1- ماهی أهم الرموز التراثیة لدی سمیح القاسم؟ 2- ماهی سمات هذه الرموز؟

یرجِی الرجوع الی النص الکامل معروض

یعتبر التصوف تجربه خاصه، حیث یحمل مخزونه المعرفی والفلسفی طوال العصور ویقصد منه إعلاء الشان الإنسانی إلی ارقی مراتبه. فاروق شویخ شاعر معاصر لبنانی (1976م) ظل سنوات عدیده من عمره یعانی من الضیم والظلم فی العالم؛ لهذا اختار طریقا فی التصوف لتهدیه آلام قلبه لما جری علیه من مآسی الدنیا، وبهذا الاختیار قد تملک ناصیه نفسه، واحس بماهیه وجوده وکینونته، ومن ثم نجد لشویخ فی شعره حضورا ذا دلاله ومعنی واعتبار لا حضورا عاجزا سلبیا؛ لانه جعل من شعره تعبیرا من مکونات النفس وبیانا لخلجات الوجدان. یحاول هذا البحث اعتمادا علی المنهج الوصفی-التحلیلی الکشف عن الاثر الصوفی فی شعر فاروق شویخ مع الإشاره إلی ابرز رموز التصوف فی اشعاره اتخذها لبیان ما یختلج فی ضمیره. من النتایج المستخلصه من البحث هی ان شویخ لجا إلی التقنیات الادبیه فی شعره وتعامل مع الرموز الصوفیه کالخمره، والمراه، والطبیعه، والنور، والعبور، والمعراج والنقطه فی مدارات خاصه به قد حفل شعره بجمیع هذه الدلالات النفسیه والتاثریه حسب التجارب التی واجه ها الشاعر فی حیاته.

أهم ما اتَّسم به شعر بشرى البستانی هو دینامیکیة الرمز Symbole dynamiqe­ . إنَّ الرمز عند بشرى البستانی لا یستکین على المهادنة والتقوقعیة الدلالیة وإنَّما یشعُّ بایحاءات ودلالات مختلفة فی سیاقات شعریة مختلفة والحرکیِّة فی الشعر المعاصر ینحدر عن سلطة الشاعر على اللغة وعلى السیاق معاً وهی تعبِّر أول ما تعبِّر عن حذقة الشاعر فی خلق السیاق وبناء الموائمة بین الرمز وبین السیاقات المختلفة وفی ضوء هذا المفهوم یمکن اعتبار الرمز الدینامیکی، وسیلةً لخلق الفضاءات الشعریة التعبیریة الجدیدة فی شعر بشرى البستانی وهو محایث للرؤیا ویرتبط بالخلق أکثر منه بالتعبیر. انعقد هذا البحث على أساس المنهج الوصفی التحلیلی معتمداً على السیمیائیة للکشف والإبانة عن الحضور الدینامیکی للرمز الشعری فی شعر بشرى البستانی ومن هنا تمَّ الترکیز على بعض الشواهد الشعریة من الشاعرة وأخذها البحث بالفحص والتحلیل. على هذا الأساس وبالاعتماد على مقولات الشاعرة التفسیریة أشرنا إلى الحضور الدینامیکی لرموز اللیل، البحر، التفاح والریح کما أشرنا إلى دورها الوظیفی فی النص الشعری وبیان ما یشفُّ عنها من الإیحاءات والدلالات المتعددة. فقد وظّفت الشاعرة رموز اللیل، الریح والبحر لبناء المفارقة فی النص الشعری، المفارقة بین الماضی الذی یطفح بعبیر العزة ودفء الحضور أو المفارقة بین الماضی الطافحة بالفاعلیِّة وبین الحاضر وخفوت فاعلیِّاته وللتعبیر عن العنف الذکوری أو لخلق حالة الشعور بالانتماء ورفض التمرد والتصدی ورمزاً للسلطة السیاسیة ورمز الخیانة والمؤامرة والدلالات الأخرى التی ستتبین فی البحث ووظّفت بشرى البستانی على الأساس المعرّفی رمزَ التفاح الذی ارتبط فی مخزون الوعی الجمعی بقصة آدم وحواء وهذا الرمز تشفّ عنه الدلالات المختلفة فی النص الشعری حیث أخذته الشاعرة رمزاً للخلود والکینونة ورمز الرفض والتمرد على سلطة الدین ورمز التخلف الفکری.

چکیده فارسی:عبدالوهاب بیاتی از جمله شاعرانی است که رمز در شعرش حضوری فعال دارد، از جمله رموز قدیمی، که شاعر از آن به زیبایی هرچه تمام تر بهره می گیرد، رموز تصوف است. بررسی زندگی شاعر نشان می دهد که او به خوبی مولوی را می شناخته و با آثار او آشنایی کامل داشته است، لذا این تحقیق در پی آن است تا به این سوالات پاسخ گوید: 1. آیا بیاتی در رموز شعری خود، از مولوی تاثیر پذیرفته است؟ 2. چه رموزی از اشعار مولوی توجه او را به خود جلب کرده است؟ 3. با توجه به اینکه بیاتی شاعری انقلابی است، چه هدفی از کاربرد اصطلاحات صوفیانه اشعار مولوی دارد؟فرضیه های این مقاله نیز عبارت است از: 1. با بررسی دیوان بیاتی، تاثیرپذیری او از مولوی قابل اثبات است. 2. بیشترین تاثیرپذیری بیاتی برگرفته از "نی نامه" مولوی و رموز مهم آن همچون "نی" و نیز "دیوان شمس" و نمادهای مهمی مانند "شمس" و "غزال" است. 3. "بیاتی" هرچند از رموز عارفانه "مولوی" استفاده می کند، آن را با هدف شعری خود که همان طرح انقلاب و آزادی است، هم رنگ می سازد و درواقع، این رموز را از معانی اولیه خود خالی، و همچون لباسی بر پیکره افکار انقلابی اش می پوشاند. چکیده عربی:لطفا برای مشاهده چکیده عربی به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

چکیده فارسی:ابو ماضی از شاعران پیشگام در زمینه رمز و اسطوره است، اما بیشتر تحقیقاتی که در مورد او صورت گرفته، به این موضوع از دیدگاه هنری نپرداخته، بلکه بیشتر متوجه جوانب اخلاقی و تشبیهی بوده، به گونه ای که او در زمینه تصویر های حسی، شاعری بزرگ به حساب آمده است، اما کمتر تحقیقی به جنبه ابداعی و هنری تصویرهایش پرداخته است. این تحقیق به بررسی رمزها و تصویرهای رمزی این شاعر پرداخته، و نشان داده که بسیاری از تعبیرهای او مبتنی بر تصویرهای بیانی و تشبیهی و مقایسه ای است، و توجه او بیشتر جوانب ظاهری رمزها بوده، بدون آنکه حقیقت روانی و فراگیر در ورای آن باشد. هر چند که حکایتهای رمزی سهمی عمده ای در شعر او داشته، و ارزش اخلاقی و اجتماعی بارزی دارند، اما اندکی از آنها، در دایره تصویر رمزی هنری وارد می شود، و این امر از آن جهت است که شاعر بیشتر در پی بیان تفکری خاص یا موعظه ای اخلاقی هست، نه حقیقتی درونی. و کمتر تصویری و رمزی در دیوان او به چشم می خورد که از حدود موازنه و حس جامد فراتر رود و بینشی وحدت گرایانه را جایگزین آن کند، و در پی واقعیتی روانی باشد، اما این تصاویر اندک نیز توانسته اند در آسمان هنر اوج بگیرند.   چکیده عربی:یعد أبو ماضی من أحد الرواد فی استخدام الرمز والأسطورة، ولکن أکثر الدراسات التی عالجته، قد أهملت هذا الموضوع من الجانب الفنی، و تطرقت إلی حد کبیر إلی الجوانب الأخلاقیة والتشبیهیة لأدبه، بحیث عد من کبار الرواد فی هذا المجال، أما فیما یتعلق بالجانب الإبداعی لرموزه و مدی نجاح الشاعر فی إضفاء المیزة الفنیة علیها، فهذا أمر لم یعالج، وقد قمنا فی هذا المجال بدراسة رموزه و صوره التی تدخل فی دائرة الرمز، فتبین من خلال البحث أن إهتمام الشاعر فی استمداد کثیر من رموزه، إنما کان منصبا علی الصور البیانیة التشبیهیة القائمة علی عقد المقارنات والموازنات، فلمس الجوانب الشکلیة للرموز، دون أن یمکن لها الواقع النفسی والشمولی، ومع أن حکایاته الرمزیة تحتل حجما کبیرا من دیوانه وتتمتع بقیمتها الأخلاقیة والإجتماعیة، إلا أن القلیل منها یدخل فی دائرة الصورة الفنیة المشرفة علی حدود الرمز، وذلک لتوظیف الحکایة لنقل الفکرة أو الموعظة الأخلاقیة، دون الإستبدال بها عن الواقع النفسی. وقلما نجد عنده رموزا وصورا تتخطی الموازنة و منطق الحس الجامد، و تحل من دونها رؤیة وحدویة تستطلع فیها الواقع النفسی، إلا أن هذه الفلتات الفنیة مع قلتها، ترتفع فی سماء الفن.

یعتبر اللون من العناصر الهامة فی حقل المحسوسات حیث یلعب دورا هاما فی حیاتنا ویعد رمزا لمشاعرنا المختلفة من حزن وسرور. فاللون هو البعد الإضافی الذی یمنح الأدیب معان غیر متناهیة للتعبیر عن کل شیء جمیل فی العالم. وبالوصول إلی معان رمزیة للون تظهر خوالج الأدیب وأفکاره. یتناول هذا البحث دراسة اللون فی آثار محمد الماغوط معتمدا علی منهج التحلیل، والوصف والإحصاء فی تناول الألفاظ اللونیة فی آثاره بعد دراسة دلالات الألوان المختلفة للوصول إلی بعض نتائج منها دور أفکار الشاعر فی استخدام الألوان وسبب تفضیل لون علی الآخر عنده. یختص فی هذا الإحصاء الحد الأقصی باللون الأحمر، فهذا یدل علی ما قام به من تحریض الناس وتهییجهم علی الثورة. وللون الأسود أقل ظهورا فی دیوانه رغم ظننا بأنه ینبغی أن یکون فی صدر الألوان نظرا إلی تشاؤم الشاعر وسوداویته.

للشعر الصوفی رمزان مهمان، یستخدمهما الصوفیة دلالة علی المحبوب والحب الإلهی، و هما المرأة والخمرة و ما یرادفهما و ما یتعلق بهما.یلاحظ دارس الأدب الصوفی أشعارا کثیرة، بدت فیها المرأة رمزا موحیا دالا علی المحبوب، و هو الله سبحانه تعالی. و یعد الشعر الصوفی من هذه الوجهة، شعرا غزلیا تم للصوفیة فیه التألیف بین الحب الإلهی والحب الإنسانی، والتعبیر عن العشق فی طابعه الروحی من خلال أسالیب غزلیة موروثة کان قدتم تکوینها و نضجها الفنی. یقدم هذا المقال نماذج شعریة تتجلی فیها ألوانا من هذه الرموز.

إنّ الرمز من أبرز الظواهر الفنیة فی التجدید الفکری وفی القدرة الفنیة، إذ أدّی دوراً کبیراً فی الحرکة الأدبیة المعاصرة لأنّه أصبح وسیلة فنیة تُستخدم لتبیان المقاصد الإنسانیة فی شعر کل شاعر وجد ذاته فی مواجهة عنیفة مع آلام الذات والإنسان والمجتمع معاً. فوظّف بعض الشعراء رموز الطبیعة لتعمیق مواقفهم الوطنیة والظروف السیئة التی سیطرت علی شعبهم، ومفردة "الریح" تعدّ من جملة تلک الرموز، وهی من العناصر الطبیعیة التی وردت بکثرة فی النصوص الشعریة واتّخذت أبعاداً جمالیة وإنسانیة وحملت دلالات وفقاً لتجربة کل شاعر ورؤیاه. سمیح القاسم من الشعراء الذین اتّجهوا إلی استخدام الرموز الطبیعیة، واللغة الرمزیة عنده لغة رقیقة تعبّر عمّا یحسّه من علاقته بواقع الشعب وأحداث وطنه، وتحمل مظاهر الطبیعة عنده دلالات رمزیة یستعین بها الشاعر لبیان معتقداته. یتناول هذا البحث وفقاً للمنهج الوصفی-التحلیلی ظاهرة بارزة فی شعر القاسم وهی لجوؤه إلی الطبیعة للتعبیر عمّا یجیش فی خاطره من رؤی فلجأ إلیها مستلهماً معانیها التی یرید إیصالها إلی المتلقّی ومن أهم نتائج هذا البحث أنّ "الریح" فی شعر القاسم ترمز إلی دلالات متعددة منها: العدوّ الصهیونی، والاحتلال الذی جثم علی الأرض الفلسطینیة، والمقاومة، والوطن المحتلّ، والمقاتل الفلسطینی، والأمل إلی الحریة، والاستقلال، و کذلک مشاعر الحزن، وتعب الحیاة وأیضاً تبیین نفسیة الشاعر. إذن لتوظیف هذه المفردة فی أشعاره تداعیات مختلفة، أحیاناً فی معناها الإیجابی وتارة فی معناها السلبی ومما یفید البحث أن الوطنیة والمقاومة، والأمل بالمستقبل المطلوب من العناصر الرئیسة لأفکار هذا الشاعر الثوری، فهو یصوّر لنا التزامه بالنسبة إلی الشعب والأوضاع التی یعیشها بلده من خلال بیان رمزی