چکیده فارسی:نوشتار حاضر به بررسی سفرنامه های حج رجال دوره قاجار می پردازد و با رویکردی توصیفی - تحلیلی، انجام مراسم حج توسط ایرانیان را در آن دوره تاریخی بررسی می کند. پرسش اساسی در این مقاله این است که مراسم حج توسط ایرانیان در آن روزگار به چه صورت انجام می شد و متاثر از چه عواملی بود. به نظر می رسد این سفر و به طور کلی چگونگی اجرای این مناسک و زیارت اماکن متبرکه آن سرزمین توسط ایرانیان شدیدا تحت تاثیر اختلافات ریشه دار اعتقادی و تاریخی مذاهب تشیع و تسنن بوده است. علاوه بر این، با توجه به تسلط دولت عثمانی بر این منطقه جغرافیایی، روابط بین دولت های ایران و عثمانی و نیز اوضاع سیاسی اجتماعی روزگار، نقش تعیین کننده ای در این خصوص داشته است. افزون بر این، اوضاع و احوال جغرافیایی و محیطی از قبیل بعد مسافت، گرمای شدید، بی آبی وخشکسالی و بیماری های مسری نیز در این خصوص بی تاثیر نبوده است.   چکید عربی:یتمحور البحث فی هذه المقالة حول دراسة وتحلیل أسفار الحج لشخصیات العهد القاجاری وأداء الإیرانیین لمناسک هذه الفریضة فی هذا العهد، وذلک بأسلوب نظری تحلیلی. والسؤالان الأساسیان اللذان یطرحان هنا، هما: کیف کان یؤدی الإیرانیون مناسک الحج فی ذلک العهد؟ وما هی العوامل التی أثرت علی ذلک؟ أثبتت نتائج هذا البحث أن الإیرانیین فی طریقة السفر إلی الحج وفی کیفیة أداء طقوسه وفی زیارة البقاع المقدسة، قد تأثروا تأثیرا کبیرا بالاختلافات المتجذرة فی معتقداتهم وفی تأریخ مذهبی الشیعة والسنة. کما أنه سلطة الدولة العثمانیة علی هذه البقعة الجغرافیة ونوع العلاقة بینها وبین حکومة إیران، والأوضاع السیاسیة والاجتماعیة فی تلک الآونة بشکل عام، کان لها الدور المصیری فی هذا المجال. وکذلک فإن الأوضاع الجغرافیة والبیئیة، کبعد المسافة وشدة الحرارة وقلة المیاه والجفاف والأمراض المعدیة، کان لها تأثیر فی هذا الصدد.

لطفا برای مشاهده چکیده فارسی و عربی به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

یمکن دراسة سیرة النبی (صلّی الله علیه وآله وسلّم) وتبیینها من جوانب مختلفة، ومع ظهور قضایا جدیدة فی کل یوم، تتضح سمات أخری فیها. الحوکمة هی إحدی أبرز القضایا المعاصرة والتی لها أهمیة وتطبیقات واسعة فی سیرة رسول الله (صلّی الله علیه وآله وسلّم) أیضًا. یمکن تقدیم هذا الأمر فی فترات زمنیة مختلفة وفی قضایا متعددة مرتبطة بسیرة النبی. تهدف هذه المقالة إلی الإجابة بطریقة وصفیة تحلیلیة علی السؤال: ما هی مکانة الحوکمة الشعبیة فی سیرة النبی (صلّی الله علیه وآله وسلّم)؟ وکیف یمکن تقدیمها من خلال بیعات ذلک العصر، خاصة العهد المکی؟ فرضیة هذه الدراسة هی أنّه یمکن استیعاب الحوکمة الشعبیة بشکل جید من خلال بیعات النبی (صلّی الله علیه وآله وسلّم)، وخاصة فی الفترة المکیة. بیعة العشیرة وبیعة العقبة الأولی، والتی کانت متوافقة ومتطابقة فی مضمونها مع بیعة النساء بعد فتح مکة، وبیعة العقبة الثانیة، ومحتوی هذه البیعات، کلها یُظهر بوضوح الحوکمة الشعبیة فی سیرة النبی (صلّی الله علیه وآله وسلّم).

چکیده فارسی:«عهد» در کاربردهای قرآنی به معانی پیمان، فرمان و توصیه آمده است که این معانی سه گانه در متعهد ساختن انسان به تکلیف الهی قدر مشترک می یابند. عهد خداوند با انسان، دو صورت باطنی و قولی دارد. عهد باطنی خداوند با انسان، همان اعطای مقام امامت می باشد که مسبوق به افاضات الهی و تحقق حالتی درونی در انسان است که به واسطه آن اصطفاء، عصمت، حقیقت عبودیت، کمال ارتباط و نزول وحی تحقق می یابد. عهد انسان با خداوند نیز دو صورت قولی و باطنی دارد: عهد قولی انسان در قبال خداوند و مردم قابل تصور است که همان مسوولیت پذیری است. عهد باطنی انسان عبارت از پایمردی در راه ایمان و التزام عملی به عقاید و تکالیف است. صرف نظر از اینکه عهد قدیم به طور مشخص به عهد باطنی خداوند با انسان نپرداخته، اما در خصوص عهد قولی خداوند و نیز عهد انسان با خدا، با تعالیم قرآن در کلیات مشترک است. برخلاف عهد جدید که مناسک شرعی را عامل تقرب به خدا نمی داند، بلکه ایمان به مسیح و حقیقت تصلیب را، موجب اتحاد انسان با مسیح و عامل رستگاری انسان بر می شمارد. چکیده عربی:«العهد» فی المصطلح القرآنی یعنی العقد والأمر والوصیة، وهذه المعانی الثلاثة تشترک فی تعهد الإنسان بأداء التکالیف الدینیة. وعهد الله تعالی مع الإنسان له هیئتان، إحداهما باطنیة والأخری لفظیة، أما العهد الباطنی الذی قطعه الله عز وجل مع الإنسان هو منحه مقام الإمامة الذی یکون مسبوقا بالفیض الإلهی وتحقق حالة باطنیة فی الإنسان وبواسطة ذلک یتحقق الاصطفاء والعصمة وحقیقة العبودیة وکمال الارتباط ونزول الوحی. أما عهد الإنسان مع الله تبارک وتعالی فهو یتجلی فی هیئتین، إحداهما لفظیة والأخری باطنیة. فالعهد اللفظی للإنسان أمام الله تعالی والناس یمکن تصوره لأنه یعنی تقبل المسؤولیة، والعهد الباطنی للإنسان فهو عبارة عن الصمود فی طریق الإیمان والالتزام العملی بالمعتقدات والتکالیف. وبغض النظر عن أن العهد القدیم لم یتطرق بشکل واضح إلی عهد الله الباطنی مع الإنسان، ولکنه یشترک بشکل عام مع تعالیم القرآن الکریم بالنسبة إلی کلیات العهد اللفظی لله تعالی وکذلک عهد الإنسان مع الله عز وجل، وهو علی خلاف العهد الجدید الذی لا یعتبر المناسک الشرعیة بأنها سبب للتقرب إلی الله، بل یری أن الإیمان بالمسیح وحقیقة الصلیب تؤدی إلی اتحاد الإنسان مع المسیح وهو یعد سببا لفلاح الإنسان.

لطفا برای مشاهده متن چکیده فارسی و عربی به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

لطفا برای مشاهده چکیده فارسی و عربی به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

چکیده فارسی: با ظهور سلسله صفویه، صفحات جدیدی در تاریخ اندیشه سیاسی و شیوه زمامداری ایرانیان با تکیه بر شریعت اسلام و به ویژه فقه سیاسی شیعه ورق خورد. موسسان صفوی در پویش برای مشروعیت یابی خود و تمسک به قواعد عقلانی و ریشه دار متصل به وحی و نصوص دینی برای اداره کشور به سوی اندیشمندان حوزه های علمی شیعه روی آوردند و در مقابل، علما نیز این فرصت را برای ارتقای تشیع و حاملان آن به سطح اداره سیاسی و اجتماعی کشور پهناور و تازه استقلال یافته ایران مغتنم شمرده، به نظریه پردازی مدرن از نوع «ولایت و نظارت فقیه» بر سلطنت دست زدند. برخی آثار به جای مانده از آن دوران حکایت از وضعیت حقوق عمومی و اساسی در 230 سال حکومت صفویان دارد که در این مقاله به آنها استناد شده است. در تحلیل این متون به تئوری مشروعیت و مبانی شرعی آن و توجیه حاکمیت سلاطین صفوی در دستگاه سلطانی و فضای اقتدارگرایی آن دوره توجه شده است. چکیده عربی:بظهور السلالة الصفویة فُتحت صفحة جدیدة فی تاریخ الفکر السیاسی ومنهج حکم الإیرانیین إستناداً إلی الشریعة الإسلامیة والفقه السیاسی الشیعی علی وجه الخصوص. اتجه مؤسسوا الحکم الصفوی فی سیاق سعیهم لإضفاء المشروعیة علی أنفسهم، والتمسک بقواعد عقلانیة وجذریة متصلة بالوحی والنصوص الدینیة لغرض إدارة البلاد، اتجهوا إلی مفکری الحوزات العلمیة الشیعیة. وفی المقابل اغتنم العلماء تلک الفرصة من أجل النهوض بالتشیع وحملته إلی مستوی الادارة السیاسیة والاجتماعیة لبلاد إیران المترامیة الأطراف التی کانت قد نالت استقلالها حدیثاً، وطرحوا نظریات جدیدة من قبیل (ولایة وإشراف الفقیه) علی السلطة، بعض المؤلفات المتبقّیة من ذلک العهد تعکس ما کانت علیه وضعیته الحقوق العمومیة والأساسیة علی مدی 230 سنة من الحکم الصفوی، وهو ما یستند إلیه بحثنا هذا، عند تحلیل هذه النصوص ثم الترکیز علی نظریة المشروعیة وأسسسها الشرعیة وتبریر حکم السلاطین الصفویین فی البلاط السلطانی وأجواء السلطة فی ذلک العهد.

لم یلق الأدباء والفنانون فی العهد الصفوی أی دعم أو تشجیع من البلاط الصفوی ممّا أدّی إلی نزوحهم الجماعی إلی شبه القارة الهندیة. وبالمقابل کان الترحیب الذی یلقاه المتحدثون بالفارسیة والکتاب وجمیع الأدباء والفنانین الإیرانیین فی الهند والحفاوة التی تستقبلهم بها إمبراطوریة الکورکانیین المغول یعطی زخماً لهذا النزوح الجماعی.إنّ نفوذ الثقافة الإیرانیة واللغة الفارسیة – التی کانت اللغة الرسمیة فی بلاط المغول فی الهند-أدّی إلی إزدهار جمیع الفنون الأدبیة وبخاصة فن تدوین المعاجم فی هذا العصر. ویمکن تقسیم عملیة تدوین المعاجم الفارسیة إلی ثلاث مراحل هی: 1. قبل المغول "القرن 7 حتی 9" 2. العهد المغولی "القرن 10 حتی 13" 3. بعد العهد المغولی أو العهد الجدید "القرن 14 وما بعده".لقد اهتمّ کتّاب المعاجم فی العهد الأول بجمع اللغة الشعریة غیر آبهین بلغة الحوار أو لغة الکتابة لذا فإنّ المعاجم التی وضعت فی هذه الفترة لا تعتبر "شاملة". غیر أنّ أکثر الأعمال دقّة وجدّیة هو ما وضع فی العهد الثانی أی فی عهد الإمبراطوریة المغولیة وسیعالج هذا المقال دراسة أفضل المعاجم التی وضعت فی هذا العصر دون غیره من العصور.أمّا العهد الثالث أو العهد الجدید فیطلق علی عصر سیطرة البریطانیین علی أرض شبه القارة الهندیة ونهایة العهد المغولی فی هذه البلاد. حیث بذلوا أقصی جهودهم فی استبدال اللغة الفارسیة الرسمیة باللغة الانکلیزیة.