القناع اسلوب جدید فی التعبیر الشعری، یعمد فیه الشاعر إلی توظیف شخصیة تراثیة أو شخصیة مبتدعة یتقنّع بها ویجعلها تتقمص خواطره وتجسد تجربته لیعبر من خلالها عن شواغله الفکریة. الشاعر والناقد الفلسطینی المعاصر عزالدین المناصرة (1946- ) من الشعراء الذین اهتم بالقناع فی استدعائه للشخصیات اهتماما بالغا حیث یتمثل القناع عنصرا محوریا فی تجربته الشعریة ویمنحه قدرة بارعة علی المزج بین الماضی والحاضر وبین الذات والموضوع وساعده علی أن یتحدی القضایا السیاسیة والاجتماعیة للبلاد العربیة وخاصة وطنه فلسطین. غیر أنه إهتم بهذه الظاهرة من الناحیة النظریة النقدیة التی افادت البحث. لذلک حاول البحث دراسة أنماط القناع عند عزالدین المناصرة وتجلیاتها فی قصائد الشاعر بالإعتماد علی المنهج التوصیفی- التحلیلی. یصل البحث إلی أن النمط المخترع خارج من دائرة الأنماط ویعدّ نوعًا من أنواع القناع وذلک بإلقاء الضوء علی انماط القناع عند الکاتب کندی وتعریف مصطلحی النمط والنوع إلی جانب دراسة قصیدتی من قصائد عزالدین المناصرة "کنعان صابر لن یستنکر" وقصیدة "أبی محجن الثقفی"، ثم یعرض تقسیمًا جدیدًا لنمط القناع المرکب وفق رؤیة تحلیلیة للمناصرة، مع معالجة قصیدتی "حصار القرطاج" و"حیزیة عاشقة من رذاذ الواحات".

یرجِی الرجوع الی النص الکامل معروض

یعتبر صلاح عبدالصبور من رواد الشعر العربی الحر فی مصر وقد ترک آثارا أدبیة قیمة من أهمها مسرحیة «مأساة الحلاج». تستهدف هذه المسرحیة إلی تبیین جوانب الحیاة السیاسیة والاجتماعیة للحلاج والعصر الذی کان یعیشه و تطبیقها علی حیاة عبدالصبور و عصره حیث یمکننا تسمیة هذه المسرحیة «مأساة عبدالصبور». یحاول عبدالصبور فی هذه المسرحیة فی قسمی «الکلمة» و «الموت» وضمن خمسة مناظر أن یتناول بالبحث عددا من المواضیع بما فیها الالتزام والفساد والفقر وفقد العدالة وکذلک الصراع بین العزلة الصوفیة والحضور فی المجتمع من جانب، والصراع بین السیف والکلمة من جانب آخر. تحاول هذه المقالة إلقاء الضوء علی وجهات نظر عبدالصبور تجاه المواضیع أعلاها والتی یرمی الشاعر من ورائها إلی التلمیح إلی الأوضاع السیاسیة والاجتماعیة السائدة فی البلدان العربیة و لاسیما مصر.

چکیده فارسی:امروزه آشکار شده است که نوگرایی در شعر معاصر عربی فقط در تمرد شاعر بر قید و بندهای سنگین شعر کلاسیک نمود پیدا نمی کند بلکه این نوآوری اغلب در نوع دیدگاه شاعران و تمایل آنها در به کارگیری رمزها و اساطیر و نقابهایی جلوه می کند که به وسیله آنها و در خلال توحد با آنها شاعران رویای شعری خود را تجسم می بخشند و افکار و عواطف درونی خود را بیان می کنند.در بیشتر مواقع رمزهای عام و شایع توانایی بیان آنچه که شاعر معاصر با آن مواجه است را ندارند، در نتیجه شاعر ضروری می داند مه از این رمزهای آماده و شایع تجاوز کند و یا در آنها روح تازه ای بدمد تا به شاعر و مصائب عصر او نزدیکی و ثرابت بیشتری پیدا کند. بدین ترتیب شاعران معاصر امثال عبدالوهاب البیاتی و سیاب و آدونیس و... پیوسته به دنبال پیدا کردن رمزهای شخصی در تلاش هستند.بیاتی تعدادی رمز شخصی به کار می گیرد مانند عایشه، وضاح الیمن، خیام، معری و... هر چند برخی از این رمزها مرجع اسطوره ای و یا تاریخی دارند ولی بیاتی به آنها دلالت رمز شخصی می دهد و تلاش در بازسازی دوباره معانی نمادین این رمز را دارد و به دلالت های شایع آنها پناه نمی برد چه بسا از میان رمزهای شخصی شاعر در دیوانهای شعری رمز (عایشه) بیشتر به کار گرفته می شود. بیاتی توانست این رمز را به عنوان یکی از اصلی ترین رمزهای خود در بین دیگر نمادها و سمبلها قرار دهد و برای بیان موضوعات شعری و تجسم بخشیدن به رویای خود در مورد هستی و حیات به آن رجوع کند.   چکیده عربی:بات واضحا، الیوم أن حداثه القصیده العربیه فی الشعر المعاصر لا تکمن فی تمرد الشاعر علی القیود الشکلیه الصارمه، بل غالبا ما تتمثل فی نظره الشعراء و إنعطافهم نحو البحث عن رموز وأساطیر و أقنعه یجسد فیها، ومن خلالها، رؤاه و یتوحد معها للتعبیر عما فی داخله. فغالبا ما تعجز الرموز العامه و الشائعه عن الارتفاع إلی مستوی ما یواجهه الشاعر، فیری ضروره أن یتجاوز الرموز الجاهزه، أو أن یعید شحنها و یجعلها أکثر صله به و بمعاناه عصره. و هکذا ظل جهد الشاعر العربی المعاصر یکمن فی البحث عن الرموز الشخصیه کما لدی البیاتی و السیاب و أدونیس.لقد استخدم البیاتی عددا من الرموز الشخصیه منها: عائشه، و وضاح الیمن، والخیام، والمعری.إن بعض هذه الرموز و إن یکن منتزعا من حقل أسطوری أو تاریخی، إلا أن البیاتی یمنحها قوه رمزیه شخصیه و یسعی إلی إعاده صیاغتها من جدید و لا یلجأ دائما إلی دلالاتها الشائعه.و ربما کانت «عائشه» أکثر استخداما فی هذا المضمار من رموزه الأخری فی دواوینه الشعریه. و استطاع الشاعر أن یجعل من عائشه رمزا أساسیا بین رموزه الشخصیه یرجع الیها للتعبیر عن موضوعه الشعری و تجسید رؤاه إزاء الکون و الحیاه.

یرجِی الرجوع الی النص الکامل معروض

چکیده فارسی:نقد کهن الگو یا همان نقد اسطوره ای به بررسی ناخودآگاه جمعی، یعنی ضمیر و ذهن ناخودآگاه بشر می پردازد. این نقد با بهره گیری از نظریه یونگ، برای روان شخصیتی انسان پنج الگوی اصلی به نام های سایه، نقاب، آنیما، آنیموس و خود تعریف کرده است که نقاب و سایه در تکامل شخصیت هر فرد، نقش اساسی دارد. این کهن الگوها وجه مشترک همه انسان ها، به ویژه شاعران، به شمار می آید و در شعر، نمودی عینی تر دارد. باتوجه به سازگاری کهن الگوهای نقاب و سایه در اشعار نازک الملائکه، این جستار می کوشد تا آن را در اشعار وی به روش تحلیل توصیفی اجرا و نقاب ها، سایه ها و روش به کارگیری آن ها را در شعر وی روشن نماید. برایند پژوهش نشان می دهد ایشان از رفتارهایی چون شر، بدی، گناه، طمع و دزدی به عنوان سایه و از خصلت هایی مانند خوبی، زهد، ایمان، رحمت و مهربانی، نقابی بر شخصیت انسان برای حضور در اجتماع برمی گزیند و از نقاب هایی بهره می جوید که در ادبیات با توجه به دیدگاه یونگ قابل انطباق اند. و از شخصیت های اسطوره ای و اجتماعی مانند تاییس و برده، نقاب می سازد و دیدگاه هایش را از پس شخصیت نقابین بیان می کند و با به کارگیری ضمیر متکلم با شخصیت نقابین یکی می شود؛ ولی سرانجام از آن فاصله می گیرد و من خود را نمایان می سازد. لطفا برای مشاهده چکیده فارسی و عربی به متن کامل (pdf) مراجعه فرمایید.

قاضی نورالله شوشتری از جایگاه علمی و مقام معنوی ویژه ای برخوردار بوده و در بیش از بیست علم از علوم عقلی و نقلی از جمله تفسیر قرآن کریم تخصص داشته است. یکی از موضوعاتی که درباره تفسیر قرآن مطرح است، روش شناسی تفسیر و روش مفسر است که مورد توجه پژوهشگران قرآنی است. یکی از تفاسیر قابل توجه و مهم در قرن یازدهم هجری کتاب کشف القناع عما وقع فی تفسیر البیضاوی من خلل و زلل است که حاشیه قاضی نورالله شوشتری بر تفسیر بیضاوی (أنوار التنزیل و أسرار التأویل ) از سوره حمد تا مائده است. در این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی سعی شده است تا روش و گرایش تفسیری این مفسر بررسی شود، هرچند گرایش ایشان به کلام سبب شده است از روش تفسیر قرآن به عقل بیشتر بهره ببرد؛ اما نمونه هایی از روش تفسیر قرآن به قرآن و قرآن به سنت نیز در تفسیر وی وجود دارد. درنتیجه می توان گفت روش تفسیری ایشان، روشی نسبتاً جامع در تفسیر قرآن کریم است.

لتقنیه قناع الشخصیه قیمه فنیه کبیره؛ فتکسب دینامیتها الرمزیه والدرامیه فی الادب العربی الحدیث لبنیه الفاظ الشعر العربی دلالات موحیه غنیه بالشحنات التعبیریه الإبداعیه التی تقدر باکتساح حدود خطابات مباشره قریبه من الواقع الملموس علی بناء موقف جدید مرتبط بقیم الشاعر وتقالیده. هذا القناع بوصفه تکنیکا ادبیا متطورا من استدعاء الشخصیات، یحمل فی شعر سلیمان العیسی عده تعابیر ممنهجه متفاوته ویجنح إلی التمازج بین ملابسات الزمنین الماضی والحاضر لیدفع الشاعر إلی التعبیر عن الصراعات والتحدیات المعاصره الغالبه علی عمق تجاربه ویفرضه علی ردود فعل مثیره للخیال عن المواضیع الذاتیه والاجتماعیه فی ارجایه، طبعا مع الاستعانه بتقنیات مستهدفه تجعل خطابه معزولا عن مجرد سرد الاحداث الماضیه واستحضار الشخصیات المتتابعه علی طریقه وضعها فی شعره اسما هامشیا عابرا، بل یتقنع بقناع الشخصیات المختلفه او یسعی ان یدنو من قناعها لیقیم من خلاله علامات متقاربه بین نفسه والشخصیات المستحضره وایضا بین ظروف مجتمعه واحداث المجتمع الماضی آنذاک. تحاول هذه الدراسه بنهجها نهجا وصفیا-تحلیلیا ان تستکشف الجوانب الفنیه والدلالیه من قناع الشخصیات التراثیه فی اعمال سلیمان العیسی الشعریه ووصلت فی حصیلتها إلی الوان عدیده من توظیف قناع هذه الشخصیات التی تمت بصله وطیده بالشوون الدینیه، والادبیه، والتاریخیه، والشعبیه، ویحدد الشاعر لجمیعها توظیفا واسلوبا خاصا یقدر ببساطه وسهوله ان یهدم جدار مسافات زمنیه شاسعه سدت بینه وبین الشخصیات الاخری التی یستهدفها فی شعره. یدل قناع الشخصیات الدینیه فی شعره علی التزامه الوثیق بالقیم الإسلامیه السامیه، ویحظی قناع الشخصیات الادبیه فی شعره بمدی مشابهه مطلقه یراها بینه وبین الشاعر المستحضر. یستفید الشاعر من قناع الشخصیات التاریخیه لیعتبر بالنصره والهزیمه من مصیرها، وینوی مغامرات الشخصیات الشعبیه لیکشف عن ظروف جدیده تشغر منها حیاته الراهنه