تاریخ نگاری محلی سومین گونه مشهور تاریخ نویسی پس از تاریخ های سلسله ای و عمومی است و هر ایالت و یا شهری با فراخور اوضاع سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی خاص خود دارای یک، یا چند اثر در تاریخ محلی است. در این میان ایالت وسیع و پر رونق فارس با زمینه های تاریخی، فرهنگی و دینی خاص از تاریخ نگاری محلی نسبتا پرباری برخوردار است. با وجود آنکه ایالت فارس پیوندی عمیق با دنیای قبل از اسلام به عنوان مهد سلسه های هخامنشی و ساسانی داشت، اما تاریخ نگاری محلی آن فارغ از وابستگی دور و دراز با دنیای پیش از اسلام و غرق در فرهنگ و افکار عصر اسلامی به خصوص عرفان و تصوف بود. اولین آثار تاریخ این ایالت به زبان عربی و در ترجمه احوال مشایخ است. این رویکرد چندین قرن طول کشید، به گونه ای که باعث شد مزارنویسی به عنوان شاخه ای از تاریخ نگاری محلی از این سامان شروع شود. گذشته از آن چندین اثر به زبان فارسی تا عصر ناصری (1313-1253) تدوین یافت که آنها نیز به نوعی تحت تاثیر همان تراجم احوال مشایخ و صوفیه می باشد. از جمله بخش دوم کتاب شیرازنامه و بخشهایی از فارسنامه ناصری این واقعیت را نشان می دهد. تاریخ نگاری محلی فارسی، آشکارا از مسائل سیاسی و نظامی دوری جست و بیشتر به اوضاع اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و دینی ایالت فارس پرداخت و حتی در آثاری چون فارسنامه ابن بلخی و فارسنامه ناصری که به دستور حاکم وقت تالیف شده اند، نیز این واقعیت به چشم می خورد.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

تاریخ نگاری محلی، سومین گونه مشهور تاریخ نویسی پس از تواریخ سلسله ای و عمومی است. هر ایالت و شهری به فراخور اوضاع سیاسی، اجتماعی و اقتصادی کم و بیش دارای یک دو اثر و یا بیشتر، تاریخ محلی است. در این حالت، ایالت وسیع کرمان که حد فاصل بین فارس و خراسان است، از تاریخ نگاری محلی نسبتا غنی برخوردار است و چنانچه تاریخ نگاری محلی آن را با سایر ایالات مقایسه نماییم، پس از خراسان و ایالات ساحل بحر خزر رویکرد سیاسی و نظامی دارد؛ چرا که ارتباط مستقیمی بین اعتلا و زوال حاکمیت محلی آن سامان و تاریخ نگاری محلی آن وجود دارد. مشهورترین مورخ محلی و حتی به نوعی پدر تاریخ نویسی ایالت کرمان افضل الدین کرمانی (متوفای اوایل قرن هفتم هجری قمری) است که با تالیف سه اثر، نخستین تاریخ نویسی محلی این ایالت را رقم زد. پس از آن سنت تاریخ نویسی محلی این سامان هیچ گاه از تکاپو باز نایستاد و همچنان تالیفات چندی درباره تاریخ این منطقه تحریر شد.

کشمکش بلوچ ها و دولت پاکستان با محور قوم گرایی بلوچ مولفه مهم تحولات ایالت بلوچستان به ویژه از استقلال پاکستان در سال 1947 م. بوده است. اما تهاجم شوروی به افغانستان در سال 1979 م. و حمله آمریکا به این کشور در سال 2001 م.، و همجواری این رویدادها با ایالت بلوچستان، سلفی گرایی را به عنوان پدیده ای جدید وارد این ایالت کرد. پرسش پژوهش این است که هویت خواهی سلفی چگونه وارد ایالت بلوچستان شده و چه تاثیری بر قوم گرایی بلوچ داشته است؟ این پژوهش نشان می دهد که رویدادهای سال های 1979 تا 2001 م.، ایجاد مدارس مذهبی در بلوچستان برای مقابله با شوروی، شکل گیری شورای کویته، حضور فرقه گرایان ضدشیعی، جذب بلوچ ها در گروه های فرقه گرا و القاعده و همکاری متقابل بلوچ قوم گرا با فرقه گرایان سلفی و طالبان، قوم گرایی بلوچ را تحت الشعاع قرار داده و ایالت بلوچستان را به مأمن گروه های خشونت طلب سلفی مبدل ساخته است.

جای خالی پژوهش در باب تاثیر شاهنشاهی هخامنشی بر ایالات شرقی از یک سو ناشی از سکوت نویسندگان کلاسیک در پرداختن به این سرزمین هاست و از سوی دیگر به کمبود آثار باستان شناختی مربوط به هخامنشیان در منطقه مزبور بازمی گردد. در مقاله حاضر،‏ به یاری آثار یادمانی و مدارک اقتصادی و اداری به دست آمده از مراکز شاهنشاهی،‏ نظیر کتیبه های سلطنتی،‏ نقوش برجسته یادمانی و اسناد اداری و نیز آثار باستان شناختی سعی شده است جایگاه ایالات شرقی در نظام اداری،‏ سیاسی و اقتصادی شاهنشاهی هخامنشی بازسازی شود. فهرست سرزمین های تابعه در کتیبه های سلطنتی می تواند نشانگر جایگاه هر ایالت در نظام اداری شاهنشاهی باشد. در اغلب فهرست های ایالتی،‏ پس از اشاره به مراکز شاهنشاهی،‏ این ایالات شرقی هستند که ذکر می شوند،‏ امری که می تواند نشان از جایگاه آنان در نظام اداری شاهنشاهی باشد. این رویکرد در نقش برجسته های یادمانی نیز بازتاب یافته است. در نقش برجسته حاملین اورنگ شاهی مجسم بر نمای آرامگاه های شاهان هخامنشی پس از نمایندگان مراکز شاهنشاهی نمایندگان ایالات شرقی بازنمایی شده اند و حتی در برخی از نقوش برجسته،‏ نمایندگان ایالات شرقی به صورت مسلح نشان داده شده اند. از آنجایی که نمایندگان سایر ایالات از این امتیاز برخوردار نیستند،‏ این امر می تواند حکایت از جایگاه آنان در نظام سیاسی امپراتوری داشته باشد. درگل نبشته های تخت جمشید شاهد ارتباط مستمر و تنگاتنگ میان مراکز شاهنشاهی و ایالات شرقی هستیم که این ارتباط درباره ایالات غربی بسیار کم رنگ است. ارتباط مداوم ایالات شرقی با مراکز و در نتیجه با سایر نقاط شاهنشاهی یقینا در شکوفایی و رونق اقتصاد و بازرگانی و پیشرفت زندگی مردمان این مناطق تاثیر شگرفی داشته است.

قهستان یکی از ایالات مهم ایران در قرون نخستین هجری به شمار می رفت که نامش با خراسان عجین بود. این منطقه اگرچه در ساختار سیاسی و اداریِ بخشی از خراسان شمرده می شد اما در منابع متعدد جغرافیایی، واحد جغرافیایی و ایالت مستقلی محسوب شده است. قهستان به دلیل موقعیت سوق الجیشی، بافت جغرافیایی، اقتصاد مناسب، دوری از دستگاه خلافت و حضور گروه هایی مختلفی سیاسی، قومی و مذهبی از دیرباز مورد توجه بوده است. نزدیکی قهستان به سه ایالت مهم خراسان، سیستان و کرمان، این منطقه را به مسیری ترانزیتی و گلوگاهی بی بدیل تبدیل کرده بود. این پژوهش درصدد پاسخگویی به این پرسش است که اوضاع اقتصادی منطقه قهستان در قرون نخستین اسلامی چگونه بود و موقعیت اقلیمی و جغرافیایی آن چه نقشی در تحولات اقتصادی قهستان داشت؟ یافته های این پژوهش نشان می دهد که تحولات تاریخی مثبت (ثبات حکومت، برقراری امنیت و به کارگیری نظام های مالیاتی عادلانه) و منفی (جنگ های خانمان سوز، ناامنی، بی ثباتی حکومت ها، اخذ مالیات های ناعادلانه، حوادث ناگوار طبیعی چون قحطی، سیل و بیماری های مسری) موجب گسترش مبادلات تجاری یا رکود اقتصاد این منطقه در قرون نخستین اسلامی شده است. روش انجام پژوهش حاضر، توصیفی تحلیلی و براساس منابع کتابخانه ای است.

ناامنی به عنوان یکی از شاخصه های مهم موانع توسعه در ایران است.این شاخصه ها به ویژه در دو دهه اول قرن بیستم که کشور دچار بحرانهای مختلف می شود،نمودی آشکارتر دارد.مشروطیت،کودتا و جنگ های جهانی اول از جمله بحرانهای مسجلی هستند که روال حیات اجتماعی ایران را تحت تأثیر قرار دادند.انعکاس چنین شرایطی در زندگی اقتصادی- اجتماعی چیزی به جز ناامنی نبود،اما نمودهای متفاوتی دارد که در این مقاله به نوع راهزنی آن می پردازیم.راهزنی در واقع حیطة وسیعی در جغرافیای سیاسی ایران دارد که برای معین کردن تحقیق تنها به جاده های ایالت اصفهان پرداخته شده است. همچنین به دلیل رشد روز افزون آمدو شد اتباع بیگانه در این زمان میزان خسارتها و درگیری های آنها با راهزنان مورد بررسی و تحلیل قرار می گیرد.

فاطمیان اسماعیلی پس از تثبیت قدرت و حکومت خویش در مصر (358-565ق./965-1171م.)، در اندیشه گسترش اندیشه اسماعیلی در سراسر دنیای اسلام و سیطره برآن، به ستیزه با خلافت عباسی (132-656ق./749-1258م.) پرداخته و در صدد براندازی آن بودند. از سیاست­های آنها برای رسیدن به این هدف، گسترش فعالیت دعوه فاطمی در مناطق مختلف و تکاپوهای نظامی در مناطق زیر سلطه عباسیان برای پیشروی و نفوذ در این مناطق بود. یکی از مناطقی که می­توانست به­عنوان پایگاهی برای هر دو نوع فعالیت تبلیغی و نظامی فاطمیان قرار گیرد، ایالت جزیره بود که موقعیت سرزمینی و بافت اجتماعی آن، دست فاطمیان را در سیطره بر بغداد و براندازی عباسیان و روآوری آسان­تر به قلمرو شرقی خلافت عباسی باز می­کرد. این مقاله به روش توصیفی- تحلیلی در صدد است تا ضمن بررسی سیاست­های فاطمیان به­ویژه تکاپوهای نظامی آنان در ایالت جزیره، بدین پرسش پاسخ دهد که فاطمیان برای حضور در ایالت جزیره چه سیاستی را به­کار بستند؟ یافته پژوهش نشان می­دهد که به دلایل اهمیت جغرافیایی- راهبردی و بافت جمعیتی قبیله­ای برخوردار از نیروی انسانی، فاطمیان هم از طریق فعالیت­های داعیان خود و هم از طریق هم­پیمانی با حکام محلی و فعالیت­های نظامی فرماندهان حامی خود تلاش داشتند در ایالت جزیره حضور پیدا کنند.

متن کامل این مقاله به زبان انگلیسی می باشد. لطفا برای مشاهده متن کامل مقاله به بخش انگلیسی مراجعه فرمایید.لطفا برای مشاهده متن کامل این مقاله اینجا را کلیک کنید.