مقدمه: «مناره یا میل کرات» واقع در روستای کرات از توابع شهرستان تایباد در استان خراسان رضوی ایران، ازجمله بناهای کهنی است که  در وضعیت خوبی بسر می برد. پژوهش هایی که به منارۀ کرات پرداخته اند، آنچه از کتیبۀ این مناره باقی مانده است، کامل قرائت نکرده اند و در برخی از آن ها متن کتیبه و تاریخ گذاری بنا با یکدیگر متفاوت است. سازمان میراث فرهنگی ایران این اثر را به شمارۀ 123 به ثبت رسانده و آن را متعلق به قرن 6 ه. ق می داند. پژوهش حاضر برای رفع اختلاف ها و ابهامات در متن کتیبه و تاریخ گذاری بنا درصدد پاسخ به این پرسش است که متن کتیبۀ این مناره و تاریخ ساخت آن چیست؟روش پژوهش: پژوهش حاضر به روش کیفی انجام شده است. در این پژوهش اطلاعات پیرامون مناره کرات، از طریق مطالعات میدانی در محل مناره و بررسی های تطبیقی با مناره های ساخته شده در بازه زمانی قرن چهارم تا ششم هجری قمری حوزه جغرافیایی خراسان و مراجعه به منابع تکمیلی و همچنین نقد و بررسی دستآوردهای پژوهشگران این حوزه به صورت کتابخانه ای و اسنادی گردآوری شده و به روش توصیفی و تحلیلی ارائه شده است.یافته ها: این پژوهش با خوانش و بازسازی قسمت های باقی مانده از کتیبۀ این بنا به روش دیجیتال و تطبیق محتوای آن با منابع تاریخی دریافته است که منارۀ کرات یک منارۀ مستقل و مربوط به قرن 4 ه.ق و احتمالاً دورۀ حکومت غزنویان در ایران بوده است که به دستور «شیخ ابوبکر» در سال های قرن 4 ه.ق، بر سر راه مواصلاتی خواف به باخرز، در بالای تپه ای در مجاورت روستای کرات، ساخته شده است. به واسطۀ خوانش کتیبه و کشف تاریخ ساخت، منارۀ کرات کهن ترین منارۀ تاریخ دار در ایران است.نتیجه گیری: با توجه به شرفه داشتن این مناره بر محیط پیرامون، به نظر می رسد کاربرد آن استراتژیک بوده که در کنار مجموعۀ ارسلان جاذب، دو اثر مربوط به دوره غزنوی هستند که در خاک امروز ایران واقع شده اند.

کوه باخرز در شمال شرق شهر سنگان در پایانۀ شرقی گسل درونه قرار گرفته است. آهن در این منطقه به ­صورت گسترده تحت تأثیر نفوذ توده های گرانیتوئیدی ائوسن بالایی تا الیگوسن زیرین درون واحد دگرگون شده رسوبی به شکل اسکارن و گرمابی شکل گرفته اند. بررسی ساختاری رگه ها، شکستگی ها، مکانیزم حرکتی گسل ها، جابه جایی واحدها حاکی از دو نوع رژیم زمین ساختی فشارشی در راستای N070 و N350 می باشد. اولین مرحله کانی سازی در راستای شمال شرق- جنوب غرب در پهنۀ گسل فرزنه (N040) رخ داده است. در بخش شمالی و میانی این گسل دو پهنۀ برشی- کششی ایجاد شده که باعث صعود سیالات آهن دار و کانی سازی آهن نوع گرمابی در بخش شمالی (معدن فرزنه) و کانی سازی آهن نوع اسکارنی در بخش میانی (معدن جو) شده است. در مرحله بعد تلاقی دو گسل فرزنه و سم آهنی (N300) منجر به ایجاد پهنۀ برشی- کششی و صعود سیالات آهن دار و کانی سازی آهن نوع اسکارنی- گرمابی در معدن سم آهنی گردیده است. در نهایت در بخش جنوبی گسل فرزنه، اورانیم در یک پهنۀ گسلی با طول تقریبی 2 کیلومتر، درون واحد اسکارنی ته نشست کرده است. تغییر رژیم زمین ساختی و ایجاد فضای مناسب در پهنه های برشی- کششی باعث تسهیل جریان سیالات، اسکارن زایی و نهشت آهن و اورانیم در فازهای مجزا و جهات مختلف شده است. مطالعات ساختاری کمک مؤثری در استخراج بهینه ذخایر معدنی و شناسایی منابع جدید خواهد داشت.

1. مقدمه بی عدالتی جنسیتی در طراحی و اجرای برنامه های توسعه ی نواحی روستایی باعث شد تا توجه به بحث مهم تحلیل جنسیتی جلب شود. در این راستا پژوهش حاضر ارزیابی وضعیت نظام های زعفران کاری شهرستان های تربت جام و باخرز را به لحاظ تحلیل جنسیتی و نقش زنان روستایی در تولید این محصول و منافع حاصل از آن، مورد بررسی قرار داده است. واژه جنسیت یک مفهوم اجتماعی است که شامل رفتارها، نقش های اجتماعی و اندیشه های اجتماعی است که فرهنگ حاکم بر هر جامعه به عهده دو جنس زن و مرد می گذارد. در این پژوهش، تحلیل جنسیتی شامل تحلیل کلیه ی فعالیت ها و نقش های زنان و مردان در فرآبند تولید (کاشت، داشت و برداشت ) زعفران و نیز تحلیل وضعیت زنان و مردان از نظر منافع مرتبط با این فعالیت است. 2. مبانی نظری تحقیق مفهوم جنسیت، پنج دهه پیش به محتوای توسعه راه یافت و به دنبال آن رویکردهای متفاوت برای دستیابی به توازن جنسیتی در جهان مطرح گردید. تحلیل جنسیتی نوعی روش شناسی است که تصویر جامعی از سهم و نقش زنان و مردان را در جامعه مورد نظر به نمایش می گذارد. در این اطلاعات مبتنی بر تفکیک جنسیت افراد به عنوان واحد تحلیل گردآوری می شوند. فرض اصلی رهیافت تحلیل جنسیتی این است که لزوما" همه ی اعضای خانواده به صورت برابری در کلیه منابع به دست آمده توسط کل خانواده سهیم نیستند. تحلیل جنسیتی به سوال هایی مانند چه کسی چه کار می کند؛ چه کسی مالک چیست؛ چه کسی تصمیم می گیرد، چه کسی از نتیجه تصمیم ها بهره مند می شود، و چه کسی بازنده است پاسخ می گوید. تحلیل جنسیتی به شیوه تقسیم قدرت، مسئولیت و حق می پردازد. 3. روش تحقیق جامعه آماری این پژوهش روستاهای شهرستان های تربت جام و باخرز می باشند. این شهرستان ها در جنوب شرقی استان خراسان رضوی واقع شده اند و از مناطق مهم کشت زعفران در این استان هستند. برای انجام این تحقیق به طور هم زمان از روش تحقیق کمّی و کیفی بهره گرفته شد تا بتوانیم واقعیت های بیشتری را کشف نماییم. بدین منظور، برای کسب اطلاعات اولیه از روش تحقیق توصیفی و کتابخانه ای استفاده گردید، هم چنین پرسشنامه ای برای خانوارهای زعفران کار تهیه و حدود 252 پرسشنامه از زعفران کاران در جامعه نمونه تکمیل گردید. تا به کمک آن سهم گروه های مختلف جنسی و سنی در مراحل مختلف تولید و فروش زعفران مشخص شود. داده ها با آزمون های T-TEST، MANOVA و دانکن با نرم افزار SPSS مورد آنالیز قرار گرفت. جهت تعیین سهم و نقش زنان و مردان از متغیرهای مشارکت فیزیکی اعضای خانواده بهره بردار و کارگران و متغیر میزان بهره مندی از منافع حاصله از تولید، استفاده شد. 4. یافته های تحقیق یکی از اهداف این پژوهش تعیین میزان مشارکت فیزیکی زنان و مردان در فرآیند تولید زعفران (شامل کاشت، داشت، برداشت، فرآوری و بازاریابی) می باشد. یافته ها نشان می دهد میانگین مشارکت زنان در امور کاشت امتیاز 16/0 از 1 را به خود اختصاص داده در حالی که این رقم برای مردان 84/0 است. در مرحله داشت سهم زنان در جمع آوری علف های هرز 2/32 درصد می باشد. میانگین مشارکت زنان در امور داشت امتیاز 12/0 از 1 را به خود اختصاص داده در حالی که این رقم برای مردان 88/0 است. میانگین مشارکت زنان در امور برداشت امتیاز 55/0 از 1 می باشد که این رقم برای مردان 45/0 است. میانگین مشارکت زنان در امور فرآوری 49/0 از 1 و در بازاریابی 15/0 می باشد که این رقم برای مردان به ترتیب 51/0 و 85/0 بوده است. به طور متوسط میزان مشارکت زنان موجود در نمونه در فرایند تولید زعفران 28/0 از سقف یک امتیاز است که بیشترین میزان مشارکت برحسب معیار فوق در مرحله برداشت با 55/0 و فرآوری با 49/0 مشاهده شده است. در مرحله داشت و بازاریابی مشاهده شده که زنان به ترتیب با 12/0 و 15/0 درصد کمترین مشارکت را دارا بوده اند. در وجین کردن و هرس گیاهان، زنان از نیروهای اصلی به حساب می آیند و بالاخره در مرحله برداشت، تقریبا می توان گفت نقش زنان در چیدن گل زعفران تعیین کننده است. هدف دیگر پژوهش، بررسی وضعیت دسترسی دو جنس به منافع مرتبط با زعفران است. بر اساس یافته ها ی پژوهش مشاهده می گردد به طور متوسط مرد خانواده 16/74 درصد درآمد حاصل از تولید و فروش زعفران را به خود اختصاص می دهد. 5. بحث و نتیجه گیری بین میزان مشارکت مردان (مرد خانواده، پسران خانواده و کارگران مرد) و زنان (همسر، دختران خانواده و کارگران زن) تفاوت معنی داری وجود دارد. میزان مشارکت مردان (24/0) به طور معنی داری از میزان مشارکت زنان در تولید زعفران (094/0) بیشتر بوده است. بین میزان بهره مندی مردان) و زنان تفاوت معنی داری وجود دارد. یافته های استنباطی نشان گر وجود اختلاف معنادار بین مشارکت و درآمد حاصل از زعفران در بین دو جنس است. علاوه بر این میزان دسترسی مردان به منابع خارج بسیار بیش تر از زنان روستایی می باشد. نتیجه تحلیل جنسیتی محصول زعفران این دو شهرستان نیز نشان داد که هرم قدرت تصمیم گیری از سرپرست خانواده یعنی مردان و پسران شروع و به زن و دختران خانواده ختم می شود، یعنی مردان بیش ترین حق تصمیم گیری را دارند. بعد از آنان، پسران خانواده و در پایان زنان (مادر ) و دختران خانواده قرار دارند. در جامعه مورد پژوهش مشاهده گردید که هنوز زنان روستایی با اندک معلومات کسب شده از خانواده و محیط محدود و بسته ی زندگی خود، به کشاورزی با شیوه ی سنتی اشتغال دارند، در حالی که با حجم کشاورزی در شهرستان های تربت جام و باخرز حکم می کند که خود از آموزش های حرفه ای اولیه و تکمیلی برخوردار باشند.

تحلیل نیازسنجی مشارکتی، فرایند بررسی نیازها، مسائل و مشکلات مردم و جامعه با همکاری و مشارکت آنان است. این رویکرد با هدف شناسایی نیازهای واقعی و اصلی مردم می تواند کیفیت زندگی را بهبود بخشد و رضایت جامعه را افزایش دهد. هدف حکمرانی، تأمین حقوق و نیازهای مردم جامعه است. بررسی رویکردهای حاکمیتی می تواند روند مدیریت و شفافیت را در روستاهای شهرستان باخرز بهبود بخشد. پروژۀ طرح آبادانی و پیشرفت منظومه های روستایی با رویکرد شبکۀ اجتماعی گامی در راستای تدوین برنامۀ عمل حکمرانی در روستاهای شهرستان بوده است. در این راستا، نیازسنجی و اولویت بندی مشکلات روستاییان از مهم ترین اصول در برنامه ریزی روستایی است. در این تحقیق با استفاده از روش های کیفی شامل بحث گروهی، تمامی مشکلات از دیدگاه ذی نفعان محلی شناسایی و اولویت بندی شد. در گام بعدی نیز برحسب دیدگاه ذی نفعان محلی، برای شناسایی اولویت های توسعۀ روستایی از معیارهای امکانات سلامتی، آموزش وپرورش، امنیت و حمایت از کارآفرینی با استفاده از روش AHP بهره گرفته شد. نتایج نشان داد که به ترتیب تکمیل بند ژرف، اصلاح الگوی کشت و لایروبی قنات برای مردان با بیشترین اولویت به ترتیب 33 درصد از نیاز گروه مردان و 17 درصد از نیاز گروه زنان را به خود اختصاص داده اند. ارتباط با جوامع محلی به صورت تصمیم گیری جمعی، فرایندی است که می تواند تعیین خط مشی و سیاستگذاری را با تأکید بر جوامع محلی به ارمغان آورد؛ بنابراین، پیشنهاد می شود در هر پروژه، بستر مشارکت اجتماعی روستاییان فراهم شود؛ چراکه همدلی روستاییان با پروژۀ اجرایی، دلسوزی برای به سرانجام رسیدن اهداف پروژه را در بر خواهد داشت و این دلسوزی در مقایسه با احساس مسئولیت، گامی فراتر و محرکی درونی و متضمن اهداف مدیریتی است

مقدمه و هدف: آنفلوانزا یک بیماری حاد دستگاه تنفسی با قدرت واگیری زیاد است که آموزش افراد به خصوص سفیران سلامت به عنوان بازوان اجرایی کادر بهداشتی می تواند در پیشگیری از این بیماری در جامعه موثر باشد. لذا هدف از این مطالعه تعیین تاثیرآموزش بهداشت با مدل اعتقاد بهداشتی بر رفتارهای پیشگیری کننده از آنفلوانزاA (H1N1) در سفیران سلامت شهری شهرستان باخرز می باشد. مواد و روش ها: این مطالعه از نوع نیمه تجربی بر روی 104 نفر از سفیران سلامت باخرز که به روش آسان انتخاب و به صورت تصادفی در دو گروه مداخله و کنترل هر کدام 52 نفر اجرا گردید. ابزار مورد استفاده پرسشنامه پژوهشگر ساخته مبتنی برمدل اعتقادبهداشتی بود که بر اساس طیف نگرش سنج 5 گزینه ای لیکرت طراحی شده بود. گروه مداخله در قالب کارگاه آموزشی 5 جلسه ای آموزش دیده و نهایتا داده ها از هر دو گروه دو ماه بعد از مداخله جمع آوری و توسط آزمونهای کای دو و آنالیز کوواریانس (ANCOVA) مقایسه شدند. نتایج: بعد از آموزش میانگین نمرات سازه های مدل اعتقاد بهداشتی در گروه مداخله افزایش یافت به گونه ای که رفتار های پیشگیری کننده قبل از مداخله از 07/2±, 73/10 به70/2±, 86/13 بعد از مداخله افزایش معنی داری یافت (001/0>p). نتیجه گیری: برنامه آموزشی بر اساس مدل اعتقاد بهداشتی همراه با پیگیری های فعال در خصوص اتخاذ رفتارهای پیشگیری کننده از آنفلوانزاH1N1 در سفیران سلامت موثراست، بنابراین پیشنهاد می گردد که برنامه های مبتنی برمدل اعتقاد بهداشتی جهت آموزش رفتارهای پیشگیری از آنفلوانزا به کارگرفته شود.

باخرز در گذشته از جمله مناطق آباد و پر رونق خراسان (رضوی) بود که در مسیر هرات قرار داشت و خاستگاه نام آورانی چون سیف الدین باخرزی، تاج الدین باخرزی، ابوالمفاخر باخرزی، علی بن الحسن باخرزی، ابوالحسن باخرزی و خواجه علاءالدین علی صانعی باخرزی از صاحب منصبان دستگاه حکومتی سلطان حسین میرزا بایقرا بود.یکی از روستاهای تابعه باخرز در گذشته، رزه بود که اکنون نام آن به مشهد ریزه تغییر یافته است و از توابع شهرستان تایباد به حساب می آید. این روستا زادگاه و مدفن علی صانعی باخرزی است که به استناد منابع تاریخی و نیز سنگ قبر او که توسط نگارنده در این روستا شناسایی شد، اصل و نسبش را به آل برمک می رسانید و اختلاف او با امیر علیشیر نوایی موجبات حبس و سرانجام به دار آویختن او در روز عاشورای سال 891 ه ق گردید.در این نوشتار بر پایه پژوهشی میدانی، با شناسایی و خواندن کتیبه های سنگ قبر او، تلاش شده است تا برای اولین بار مدفن وی شناسایی و معرفی شود.

توان افزایی و ظرفیت سازی روستائیان و تشکل ها، یکی از پیش شرط های توسعه پایدار است. یکی از راهبردهای مؤثر در توسعه پایدار روستایی، نقش سرمایه اجتماعی است. سرمایه اجتماعی حاصل تعاملات میان انسان ها، سازمان ها و نهادها است که مبتنی بر اعتماد و همدلی است و به واسطه مشارکت و همکاری اجتماعی تسهیل می شود. هدف از این پژوهش، بررسی ابعاد سرمایه اجتماعی (اعتماد و مشارکت اجتماعی) در توسعه روستایی جهت توان افزایی جوامع محلی است. در این پژوهش، سرمایه اجتماعی شبکه جوامع روستای اشتیوان، ازطریق تکمیل پرسش نامه تحلیل شبکه ای و مصاحبه مستقیم با اعضای گروه های خرد توسعه روستایی بررسی می شود. پژوهش با رویکرد شبکه های اجتماعی انجام گرفت. بنابراین، کارگاه های مشارکتی بسیج منابع اجتماعی در روستا برگزار شد که خود زمینه ساز تشکیل گروه های خرد توسعه روستایی بود. به منظور تحقق توانمندسازی اجتماعی باید مؤلفه های سرمایه اجتماعی مانند مشارکت و اعتماد در میان افراد تقویت شود. پیوندهای اعتماد و مشارکت میان 113 عضو در 11 گروه خرد توسعه روستایی با استفاده از شاخص های کمی سطح کلان شبکه بررسی شد و سرمایه اجتماعی گروه های خرد توسعه در مراحل مختلف قبل و بعد از اجرای پروژه بررسی شد. نتایج نشان می دهد که میزان اعتماد، مشارکت و به نوعی سرمایه اجتماعی در قبل از اجرای پروژه در حد متوسط و گاهاً ضعیف بوده که پس از اجرای این پروژه میزان این مؤلفه ها افزایش یافته است. سرعت گردش و تبادل اعتماد و مشارکت بین افراد و نیز اتحاد و یگانگی بین افراد بعد از اجرای طرح افزایش یافته است. به طورکلی باتوجه به نتایج به دست آمده می توان بیان کرد که به دنبال اجرای این پروژه میزان سرمایه اجتماعی درون گروهی شبکه افزایش یافته و درواقع می توان استدلال نمود که پس از اجرای پروژه، با تقویت سرمایه اجتماعی، تحقق و ارتقای توانمندی جوامع روستایی امکان پذیر شده است.

پژوهش حاضر با هدف بررسی اثرات اجتماعی، اقتصادی زعفران بر خانوارهای روستایی با روش توصیفی- تحلیلی و توسط مطالعات میدانی و کتابخانه ای صورت گرفته است. جامعه آماری موردنظر تمام خانوارهای 13 روستای دهستان بالاولایت شهرستان باخرز (N=2908) می باشد که از این میان 272 خانوار به صورت تصادفی انتخاب شده اند. پرسشنامه ای جهت گردآوری اطلاعات تنظیم شد و بر اساس جمعیت روستاهای دهستان در روستاها توزیع شد. روایی پرسشنامه توسط اساتید گروه جغرافیا و برنامه ریزی روستایی و ترویج و آموزش کشاورزی مورد بررسی قرار گرفت. ضریب اعتبار پرسشنامه نیز توسط نرم افزار SPSS برابر با 0.81 بدست آمد. نتایج تحقیق حاکی از آن است که شرایط زیست محیطی منطقه برای کشت زعفران مناسب می باشد، زیرا سطح معنی داری هر سه متغیر در نظر گرفته شده «شرایط کم آبی منطقه و نیاز کم زعفران به آب»، «کیفیت مناسب خاک برای کشت زعفران»، «فصل مناسب برداشت» در سطح یک درصد معنی دار است. همچنین نتیجه آزمون T-Test نشان می دهد که سطح معنی داری برای شاخص های انسانی، آموزش و ترویج کشت زعفران و داشتن تجربه و دانش بومی زعفران کاری برابر با 0.000 بدست آمده است. در ادامه اثرات مثبت اجتماعی- اقتصادی کشت زعفران بر خانوارهای روستایی به اثبات رسیده است به طوری که درآمد زعفران در مقایسه با سایر محصولات کشاورزی در سطح یک درصد معنی دار است و میانگین بالای 3 (3.38) تایید شده است.