«توسعه اقتصادی متوقف بر تغییر و بازسازی نهادی است». سوال اصلی پژوهش این است که «نقطه شروع تغییر نهادی کجاست؟ بازیگران اصلی و سازوکار تغییر نهادی چیست؟». بسیاری از اندیشمندان توسعه پس از رسیدن به این سؤال متوقف شده‎اند و نظریات انگشت‎شماری درخصوص صورت‎بندی تغییر نهادی می‎توان یافت. تأکید بر متغیرهای برونزا بهعنوان محرک تغییر نهادی، با چالش بیعملی و انتظار برای تغییر متغیرهای برونزا براساس شانس مواجه می‎شود. ازسویدیگر، تغییر نهادی درون‎زا نی با پارادوکس نظری سواری مجانی مواجه می‎شود؛ جایی که براساس تئوری کنش جمعی، دلیلی وجود ندارد اعضای جامعه در فرآیند تغییر نهادی مشارکت کنند؛ ازاین‎رو هر دو رویکردِ حدی، دست‎کم در سطح نظری، با چالش یا تناقض مواجه می‎شوند.در این مقاله تلاش شده است با بررسیِ نظام‎مندِ شش نظریه مهم تغییر نهادی (رویکرد تطوری هایک، رویکرد شناختی نورث، نظریه بزنگاه‎های کراسنر، رویکرد نهادها به‎مثابه تعادل، رویکرد اقتصاد سیاسی عجم‎اوغلو و رویکرد خودآگاهی رودریک) و تحلیل آنها، نحوه مواجهه آنها با پارادوکس یادشده ارزیابی شود. نتایج نشان می‎دهد تحلیل دیدگاه‎ها براساس دو عنصرِ «عامل تغییر» و «سازوکار تغییر» نهادی به‎خوبی امکان مقایسه آنها را فراهم می‎کند و سرانجام اینگونه نتیجه‎گیری شده است که لحاظ متغیر فازی میزان درونزایی تغییرات نهادی، می‎تواند موانع نظری و عملی صورت‎بندی تغییر نهادی را برطرف نماید.

در فاصله زمانی 92-1390 شاخص کل بازار سهام تهران و نرخ آزاد ارز به طور همزمان و به شکل بی سابقه ای افزایش یافت. با توجه به شرایط اقتصادی ایران در آن دوره، این فرضیه قوت گرفت که بازار سهام تهران تحت تاثیر جهش نرخ آزاد ارز به چنین رشدی دست یافته است. این مطالعه در پی آزمون فرضیه فوق با استفاده از روش همجمعی است. به این منظور از اطلاعات روزانه شاخص کل بازار سهام تهران و قیمت دلار در بازار آزاد از 28 خرداد 1390 الی 23 خرداد 1392 استفاده شده است. یافته های تحقیق بیانگر وجود رابطه همجمعی بین بازار سهام و نرخ آزاد ارز می باشد. واکنش آنی بازار سهام با تکانه نرخ ارز همسو بوده ولی در جهت مقابل، واکنش نرخ ارز منفی برآورد شده است. در الگوی تصحیح خطا، نرخ ارز برونزای ضعیف می باشد.

برونزایی و قابل کنترل بودن عرضه پول از فروض اساسی تحلیلهای اقتصاد کلان نئوکینزین ها و پولیون و همچنین مدلهای اقتصاد کلان بوده است. از اوایل دهه 1960 به بعد، توجه بیشتری به درونزایی عرضه پول در اقتصاد کلان معطوف شد. بویژه، از اوایل دهه 1980، هم اقتصاددانان بعد کینزین و هم نظریه سیکل تجاری حقیقی درونزایی، عرضه پول را به عنوان بخش مهمی از تحلیل خود گسترش دادند. در مقاله حاضر، عمدتاً بر دیدگاه اقتصاددانان بعد کینزین راجع به درونزایی عرضه پول تأکید شده است. در دیدگاه بعد کینزین چه بر اثر رشد فعالیتهای اقتصادی و چه براثر فشارهای هزینه ای، و به دلیل وقوع هزینه ها قبل از درآمدها، نیاز به اعتبار بانکی گسترش یافته و با اعطای اعتبار توسط نظام بانکی و تبدیل آن به درآمد برای صاحبان عوامل تولید سپرده های بانکی نیز افزایش یافته و به این ترتیب عرضه پول، درونزا می شود. تحقیق حاضر نشان می دهد که در اقتصاد ایران فشارهای هزینه ای (به رغم دولتی بودن نظام بانکی در بخش زیادی از دوره مورد مطالعه) قادر به توضیح تغییرات عرضه پول می باشد و بدین جهت عرضه پول درونزا می شود. به عبارت دیگر، برخی از تغییرات متغیرهای پولی واکنش به تغییرات قیمتهاست.  

هدف اصلی این مقاله بررسی رابطه علی پول و تورم در اقتصاد ایران است. برای این منظور از روش گرنجر برای کشف رابطه علی تورم در ایران و روش یوهانسن برای آزمون برونزایی ضعیف استفاده شده است. بر اساس نتایج تحقیق در کوتاه مدت پول بر تورم تاثیر داشته، ولی در بلند مدت تاثیر چندان نداشته است. همچنین، در کوتاه مدت سیاست پولی موثر بوده است، در حالی که در بلند مدت پول حالت انفعالی داشته و سیاست پولی بی اثر بوده است.

بررسی آثار سیاست های مالیاتی بر متغیرهای کلان اقتصادی یکی از مولفه های اصلی در اتخاذ و یا اصلاح سیاست های مالی در کشورها است. در ایران یکی از مهمترین سیاست های مالیاتی که در دهه گذشته به اجرا درآمده است، وضع مالیات بر ارزش افزوده بوده است. اثرات اخذ این پایه مالیاتی بر رشد اقتصادی کشور یکی از مهمترین سوالات و مسایل چالش برانگیز در خصوص اجرای این پایه مالیاتی است. در اغلب مطالعات انجام شده برای بررسی این سوال اساسی، مساله شناسایی و برون زایی شوک سیاست مالیاتی مغفول واقع شده است. عدم توجه به این مهم امکان بروز خطای حذف متغیر مهم و مخدوش شدن نتایج تحلیل را بوجود خواهد آورد. به منظور غلبه بر این مشکل در این مقاله با استفاده از روش روایی که توسط رومر و رومر (2010) معرفی شده است، ضمن تبیین برون زایی سیاست مالیات بر ارزش افزوده در ایران تاثیر اخذ مالیات بر ارزش افزوده بر تولید ناخالص داخلی در بازه زمانی 1397-1387 با استفاده از داده های فصلی و روش خودرگرسیون برداری مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج بدست آمده حکایت از آن دارد که اخذ مالیات بر ارزش افزوده (شوک های مالیات بر ارزش افزوده) در دوره اول اثر منفی بر رشد اقتصادی داشته و در دوره های بعد این اثر از لحاظ آماری معنادار نیست. همچنین شوک های مالیات بر ارزش افزوده بر رشد مخارج دولت اثر معناداری ندارد.

لوکاس نشان داد هنگامی که مردم و کارگزاران براساس کلیه اطلاعات خود بهینه یابی می کنند، پارامترهای تخمین زده شده در یک الگو می توانند نسبت به تغییرات ناشی از سیاستگزاریها واکنش نشان داده، بی ثبات گردند. اثر مهم این بحث برای مدل سازی در اقتصاد، تاکید بر لزوم بررسی امکان عدم ثبات ضرایب برآورد شده در الگوها می باشد. در این راستا تحقیق حاضر به بررسی ثبات ضرایب تابع تقاضا برای پول در ایران در دوره 77- 1340 می پردازد. برای این منظور از آزمونهای برونزائی و ابر برونزائی استفاده می گردد. روابط بلند مدت و کوتاه مدت بین متغیرها با استفاده از الگوی خود برگشت با وقفه های توزیعی (ARDL) براورد می شود. در این مطالعه از دو تعریف محدود (M1) و گسترده (M2) برای پول استفاده می گردد. نتایج نشان می دهد که در تابع تقاضای پول طبق انتظار کشش درآمدی مثبت و کشش تورمی منفی می باشد. رابطه نرخ ارز بازار سیاه با تقاضای پول معکوس بوده که نمایانگر اثر جانشینی در ادبیات مربوط می باشد. به کارگیری آزمونهای برونزائی در تابع تقاضای پول در ایران حاکی از برونزائی ضعیف متغیرهای تولید ناخلص داخلی، نرخ ارز بازار سیاه و نرخ تورم است. همچنین ابر برونزائی ضعیف متغیرهای تولید ناخالص داخلی، نرخ ارز بازار سیاه و نرخ تورم است. همچنین ابر برونزائی تولید ناخالص داخلی و نرخ تورم در تابع تقاضا برای ترازهای M1 و M2 تایید می گردد؛ اما ابر برونزائی نرخ ارز بازار سیاه فقط در تابع تقاضا برای M2 ثابت نمی باشد و بنابراین نمی توان انتقاد لوکاس را در این خصوص رد نمود؛ بنابراین سیاستگذاران پولی باید هنگام لحاظ کردن متغیر نرخ ارز غیر رسمی در تابع تقاضا به این نکته مهم توجه نمایند.

کانسار رگهای منگنز بزنین در میزبان ریولیت پرفیری و در راستای گسل اصلی واژگون منطقه با روند غالب شمال خاوری - جنوب باختری تزریق شده است. بررسی های میکروسکوپی و داده های ریزکاوش الکترونی حضور کانیهای منگنز متنوعی از جمله اسپسارتین، رودوکروزیت، بیکسبایت، هاوسمانیت، براونیت، پیرولوزیت، پسیلوملان، کریپتوملان، مانگانیت و منگانوکلسیت را در کانسار منگنز بزنین و کانی های براونیت، پیرولوزیت، پسیلوملان، کلسیت، منگانوکلسیت و رودوکروزیت را در زیرواحد آذرآواری توف آهکی (E6vct) حاوی منگنز - آهن نشان می دهند. توپوگرافی مرتفع تر کارگاه 1 و ترکیب کانی شناسی آن حاکی از آن است که کارگاه شماره 1 نسبت به 2 دستخوش برونزایی بیشتری شده است. شواهد صحرایی، بررسی های کانی شناسی و نتایج تجزیه های ریزکاوش الکترونی روی واحد آذرآواری کربناتی E6py و E6t، ارتباط ژنتیکی بین کانسار منگنز و توالی های خروجی - رسوبی منطقه را ثابت کرده و می توان نتیجه گرفت که سیالات گرمابی، منگنز و کربنات را از سنگ های آذرآواری یاد شده شسته و در طول گسل های اصلی و فرعی منطقه و در شرایط مناسب ژئوشیمیایی ته نشین کرده اند.

هدف: هدف اصلی این مطالعه بررسی تحلیل هم جهتی روند تغییرات قیمت بیت ‍کوین، طلا، سهام و دلار در ایران است. روش: جهت تحقق این هدف، از تحلیل همدوسی و رویکرد موجک، هم حرکتی و ارتباط دوبه دوی این بازارها در اقتصاد ایران برای در دوره زمانی شهریور 1390 تا دی ماه 1400 مورد بررسی قرار گرفت. یافته ها: بر اساس نتایج حرکت مشترک میان بازار بیت ‍کوین و سهام در ایران در دوره های مختلف در جهت های متفاوتی بوده است. هم حرکتی بین بازار بیت ‍کوین- نرخ ارز و بیت ‍کوین- طلا مشابه بوده و در دوره های کوتاهمدت و میان مدت بیش از دوره بلندمدت بوده است. قوی ترین همدوسی بین طلا و ارز بوده است. نتیجه گیری: در افق های کوتاه مدت در بازه زمانی 1390 تا 1392 و 1397 تا 1399 بازدهی بیت کوین نوسانات شدیدی داشته است، که نمایانگر انرژی بیشتر و در نتیجه انتروپی بالاتر بازدهی بیت کوین است. با توجه به همدوسی قوی تر بین بازارهای بیت کوین، طلا و دلار و همدوسی نسبتاً پایین بین بیت ‍کوین و بازدهی سهام لازم است سیاست گذاران اقتصادی در سیاست های پولی خود اثرگذاری رمز ارز بیت ‍کوین را مدنظر قرار دهند بویژه اینکه بیت ‍کوین متغیر برونزایی است که با پدیده سرایت مالی می تواند سیاست های پولی بانک مرکزی را تحت تأثیر قرار دهد.

هدف اصلی این تحقیق، بررسی تاثیر تکانه های رابطه مبادله بر تراز تجاری ایران با توجه به صادرات نفت می باشد. در این مطالعه اثر HLM با استفاده از الگوی خودرگرسیون برداری ساختاری و با به کارگیری سه متغیر رابطه مبادله، تولید ناخالص ملی واقعی و تراز تجاری مورد بررسی قرار گرفته است. اطلاعات آماری مورد استفاده به صورت سالیانه و برای سالهای 1338 تا 1383 جمع آوری شده است. یافته های تحقیق نشان می دهد که تراز تجاری نسبت به سایر متغیرها از درجه برونزایی ضعیفتری برخوردار بوده و نقش رابطه مبادله در نوسانات تراز تجاری در کوتاه مدت و بلند مدت قابل ملاحظه می باشد بگونه ای که یک تکانه مثبت ناشی از رابطه مبادله موجب جهش ناگهانی در تراز تجاری خواهد شد و تراز تجاری را به بیش از دو برابر مقدار اولیه خود افزایش می دهد، اما این بهبود در دوره های بعد روندی به شدت نزولی خواهد داشت. به عبارت دیگر، بهبود تراز تجاری در ایران فقط براثر تکانه های موقت بوده و اینگونه تکانه ها اثری دائمی بر تراز تجاری ندارند. لذا برای استفاده کاربردی از نتایج تحقیق در سیاست گذاری ها، می توان با در نظر داشتن شرایط اقتصاد باز و از طریق اعمال سیاست هایی نظیر کنترل ارزش پول، تنوع صادرات و سیاست هایی که منجر به فعالتر شدن بخش سرمایه گذاری گردد، به نحو موثری در تثبیت وضعیت اقتصادی پس از تکانه رابطه مبادله، عمل نمود.

هدف اصلی این پژوهش برآورد تقاضای نفت خام و گازطبیعی در کشور طی دوره 1367 الی 1394 و همچنین برآورد تابع تقاضای نفت خام و گازطبیعی و میزان سرمایه گذاری لازم در ایران طی برنامه ششم با هدف بررسی اثر متغیرهای مهم تاثیرگذار بر مصرف آنها در داخل کشور است. در عین حال، از مدل خودرگرسیون-برداری (VAR) و مدل تصحیح خطای برداری (VECM) برای بررسی رابطه و میزان تاثیر متغیرها و نیز برای استخراج رابطه کوتاه مدت و بلند مدت بین متغیرها استفاده شده و نهایتا" پس از استخراج مدل از آن برای پیش بینی تقاضای نفت خام و گازطبیعی در کشور در افق 1400 استفاده گردیده است. نتایج حاکی از: 1) با توجه به روند رو به رشد مصرف انرژی طبق پیش بینی صورت گرفته در این پژوهش و محدودیت تولید در کشور به دلیل سرمایه گذاریهای بالایی که بخش های نفت و گاز نیازمند می باشند، در صورت عدم جذب سرمایه گذاری داخلی و خارجی، در آینده نه چندان دور تاثیر منفی آن در درآمدهای حاصل از صادرات نفت و گاز دور از انتظار نخواهد بود. 2) کشش درآمدی اندک و حساسیت نه چندان مصرف نفت خام نسبت به تغییرات در درآمد (در اینجا درآمد سرانه) دارد. 3) نشان از عدم وجود رابطه علیت بلندمدت از جانب متغیرهای مستقل درونزا و متغیرهای مستقل برونزایی همچون قیمت نفت خام و قیمت گازطبیعی، به سمت مصرف گازطبیعی و درآمد سرانه دارد. 4) در کوتاه مدت هیچ رابطه علی از جانب مصرف گازطبیعی، قیمت گازطبیعی، قیمت نفت خام و درآمد سرانه به سمت مصرف نفت خام وجود ندارد.