ایرانی کشوری چند قومیتی و چند فرهنگی محسوب می شود و در آن اقوام مختلف با فرهنگ و زبان های گوناگون زندگی می کنند. چند قومیتی و چند فرهنگی بودن ضمن فراهم نمودن فرصت برای ایران همیشه خطر تجزیه و واگرایی سرزمینی را نیز برای حاکمیت به همراه داشته است. . در حاشیه قرارگرفتن اقوام، ضمن افزایش گریز از مرکز امکان تبادل با کشورهای همسایه و دشمنان بیرونی را فراهم می کندو این موضوع در شکاف قومیتی همیشه مورد سواستفاده قدرت های خارجی قرار گرفته است. مقاله حاضر تلاش دارد با محوریت این پرسش که «عامل اصلی واگرایی قومی در ایران امروز چیست و راهبرد عبور از آن کدام است؟ » به بررسی مسیله قومیت در ایران بپردازد. برای پاسخ به این پرسش ابتدا چارچوب مفهومی برای مطالعات قومی در ایران طراحی شد و سپس به مطالعات پیمایشی در این خصوص رجوع شد و با روش فراتحلیل مطالعه سامان یافت. یافته های مقاله نشان می دهد عامل اصلی واگرایی قومیتی در ایران محرومیت نسبی مناطق قومیتی است که در حاشیه ایران قرار دارد و راهبرد گذار از واگرایی قومیتی، گسترش رفاه اجتماعی در همه مناطق ایران است. همچنین آگاهی ملی به عنوان یکی از شاخص های رفع احساس محرومیت باید مورد توجه قرار گیرد. بهترین مبنا برای رفع احساس تبعیض در اقوام، اقتدار ملی همراه با توسعه است.

سازمان کنفرانس اسلامی تنها نهاد بین المللی دولتی مذهبی در جهان امروز است که هدف آن همکاری گسترده بین دولت های عضو در زمینه های فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی است، علت تشکیل این سازمان را باید در ناکامی رادیکالیزم عربی برای آزادی فلسطین، جنگ فاجعه آمیز ژوئن 1967، آتش ‎سوزی عمدی مسجدالاقصی و همچنین نیاز کشورهای اسلامی به یک تشکل منطقه ای با هدف نیل به همگرایی در حوزه های متنوع دانست. تحولات سیاسی جهان اسلام از سال تاسیس این سازمان تاکنون، به ویژه تنشهای جدی میان فطب های قدرت در این سازمان (ایران، عربستان سعودی، مصر، ترکیه، عراق سوریه، لیبی و...) شرایطی را ایجاد کرده است که روند همگرایی سیاسی و امنیتی میان کشورهای عضو شدیدا دچار اختلال شده است و سازمان عملا رویکردی واگرایانه را اختیار کرده است. سوال اصلی: با توجه به روند فعالیت سازمان همکاری اسلامی و ساختار تشکیلاتی آن و شرایط نظام بین المللی، چه عواملی زمینه ساز واگرایی در روابط اعضاء اصلی سازمان برای نیل به اهداف آن شده است؟ روش تحقیق کتابخانه ای و متکی بر اسناد و آمار سازمان همکاری اسلامی است.

خوزستان به عنوان استراتژیک ترین استان ایران، در سده بیستم میلادی بیش از هر استان دیگر کشورمان در معرض طرح های تجزیه طلبی بیگانگان بوده است. دولت های عرب به ویژه عراق به عنوان بزرگترین طراح، مجری و پشتیبان طرح تجزیه این خطه، مهم ترین سند و دلیل زنده پشتیبانی اش از این طرح را عرب بودن و به ویژه خواست تاریخی ساکنین این استان برای جدایی از ایران می دانند.این پژوهش توصیفی – تحلیلی در پی آن است تا بر اساس ملاک های شناخته شده فرهنگی – اجتماعی، اندازه واگرایی و همگرایی عرب های خوزستان را نسبت به اکثریت تشکیل دهنده هسته سیاسی و نیز آرمان های ملی مورد بررسی قرار دهد.

نظام بین الملل بعد از معاهده صلح وستفالیا در سال 1648 م. باعث شکل گیری کشورهای فراوان در سطح نقشه سیاسی جهان گردید که به نوبه خود باعث افزایش واگرایی در میان این واحدهای سیاسی شد. با این حال، در دهه های اخیر، زمینه همگرایی دولت-ملت ها به خصوص در سطح همسایگان بیشتر شده و عقلانیت سیاسی الزام می نماید که از روند واگرایی کاسته و به همگرایی تمایل پیدا کنند. دو کشور همسایه ایران و افغانستان دارای زمینه های همگرایی و واگرایی فراوانی می باشند و ماهیت روابط دوجانبه آن ها در هر دوره متأثر از این عوامل بوده است. این مقاله با استفاده از روش اسنادی به گردآوری داده ها پرداخته و با روش توصیفی-تحلیلی آن ها را مورد تجزیه و تحلیل قرار داده است. نتایج این تحقیق نشان می دهد که به دلیل فقدان دولت ملی قوی و پایدار در افغانستان عوامل مختلفی چون قدرت های بزرگ، قومیت، مذهب، ایدئولوژی، آوارگان، مواد مخدر و هیدروپولیتیک مربوط به هیرمند عمدتاً نقشی واگرایانه در مناسبات دو کشور بازی نموده اند و حتی قرابت های زیاد در زمینه زبان فارسی، دین اسلام و همجواری جغرافیایی و ضرورتهای ژئوپلیتیکی نتوانسته موجبات همگرایی میان آنان را فراهم کند. با وجود این، دولت ملت سازی بین المللی افغانستان پس از 11 سپتامبر 2001 علی رغم ایجاد پارادوکس هایی برای حاکمیت و امنیت ایران، در مقایسه با دوره هایی از تاریخ افغانستان که با افراط گرایی مذهبی مواجه بوده، توانسته زمینه های امنیت و ثبات نسبی در این کشور را فراهم نماید.