به دلیل افزایش جمعیت، افزایش سطح رفاه، توسعه ی صنایع و کشاورزی در کنار تغییرات اقلیمی همواره منابع آب زیرزمینی از جهت کمی و کیفی در حال تغییر است. بنابراین، بررسی تغییرات کمی و کیفی آب زیرزمینی جهت مدیریت آن امری ضروری به نظر می رسد. به این منظور، در تحقیق پیش رو به بررسی تغییرات کیفی آب زیرزمینی دشت بیجار دیواندره، از نظر رسوب گذاری و خورندگی، با استفاده از اطلاعات دریافتی در سال های 1388 تا 1397 و در هر سال برای دو ماه خرداد و مهر ماه به ترتیب به عنوان ماه های پرآب و کم آب، با به کارگیری سامانه ی اطلاعات جغرافیایی (GIS)، پرداخته شده است. همچنین، با ارزیابی شاخص های متعدد برای تعیین خورندگی و رسوب گذاری، شاخص های معتبری نظیر لانژلیه، رایزنز و پوکوریوس برای کاربری صنعتی و تحلیل رسوب گذاری و خورندگی در این پژوهش مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج حاصل از شاخص های یادشده، بیانگر این امر بود که آب زیرزمینی نواحی غربی دشت مستعد خورندگی و نواحی شرقی مستعد رسوب گذاری هستند و شاخص رایزنر کیفیت آب بخشی از مرکز دشت را خنثی نشان داد. پیشنهاد می شود تا در قسمت های غربی دشت بیجار دیواندره برای جلوگیری از خورندگی آب از هوادهی برای حذف آهن و منگنز، حفاظت کاتدی، آسترپوشی، لعاب کاری و رنگ کاری تأسیسات مورد نظر استفاده شود. همچنین، برای مناطق مرکزی به طرف شرق دشت با خاصیت رسوب گذاری آب و بروز تأثیرات نامطلوب بر کشاورزی، صنعت و سلامت اهالی منطقه، استفاده از مواد بازدارنده رسوب گذاری نظیر استفاده از ترکیبات فسفاته و همچنین برداشت کمتر از منابع آب توصیه می شود.

یکی از هدف های آبشناسی تامین آب با ویژگی ها و معیارهای کیفی مناسب برای بخش های شرب، کشاورزی و صنعت است. در این راستا، خورندگی و رسوب گذاری آب یکی از مشکلات کیفی آن می باشد که بر شبکه توزیع تاثیری بسزا دارد. بر این مبنا، برای ارزیابی خورندگی و رسوب گذاری منابع آب زیرزمینی دشت بهار از سه شاخص رایزنر، لانژیلر و پوکوریوس استفاده شد. با توجه به بررسی انجام شده در سطح آب های زیرزمینی دشت بهار، تمایل به رسوب گذاری و خورندگی در آن با غالبیت رسوب گذاری وجود دارد. در ارزیابی رسوب گذاری نمونه ها مشخص گردید که این مشکل در قنات ها کم تر از سایر منابع است؛ این کاهش به دلیل حذف بخشی از مسیر جریان با نقب زدن به عنوان کوره قنات است. بر اساس شاخص رایزنر، در 95.7 درصد از نمونه های آب چاه تمایل به رسوب گذاری مشاهده گردید در حالی که بر اساس شاخص پوکوریوس، در 53.2 درصد از نمونه ها مقدار نمایه پوکوریوس کم تر از 6 بوده که در این حالت نمونه آب دارای توان رسوب گذاری می باشد. بررسی نوع و رخساره آب ها نشان می دهد که که 70 درصد از نمونه ها دارای نوع بی کربنات کلسیم، 14 درصد دارای بی کربنات سدیک، 4 درصد سولفات کلسیک، 5 درصد بی کربنات منیزیک، 4 درصد سولفات سدیک و 3 درصد کلراید کلسیک است. نتایج نشان دادند که شاخص لانژیلر کارایی لازم را جهت بررسی رسوب گذاری و خورندگی نمونه آب ندارد. در مجموع، منابع آب زیرزمینی دشت بهار در محدوده کم تا متوسط رسوب گذاری و خورندگی قرار دارند، لیکن رسوب گذاری در سامانه آبرسانی نسبت به خورندگی محسوس تر است که سبب کاهش سطح مقطع جریان شده و افت های مسیر را در پی دارد.

خوردگی و رسوب گذاری در لوله های آب شرب از عوامل مهم تاثیرگذار در کیفیت آب و ایجاد اختلالات بهداشتی و مشکلات اقتصادی است. هدف این مطالعه ارزیابی این پدیده ها در یک شبکه آب دارای لوله های آزبست - سیمان با استفاده از شاخص های خورند گی می باشد. شبکه آب شهر خوی به عنوان پایلوت انتخاب و نمونه ها از شیرهای برداشت عمومی به حجم 3-2 لیتر به روش استاندارد متد برداشت و آنالیز شد. پتانسیل خورندگی و رسوب گذاری با استفاده از شاخص های لانژلیه، رایزنر، تهاجمی، پوکوریوس و لارسون و با اندازه گیری پارامترهای فیزیکی، شیمیایی و میکروبی آب بررسی شد. مقادیر شاخص های لانژلیه، رایزنر، پوکوریوس، تهاجمی و لارسون در فصل سرد به ترتیب برابر -0.4±0.2، 8±0.3، 8.5±0.2، 12±0.2، 0.3±0.1 و در فصل گرم -0.12±0.25، 7.8±0.3، 9.2±0.22، 12.1±0.2 و 0.27±0.08 به دست آمد. بر اساس اندیس های لانژلیه، رایزنر و پوکوریوس، آب شرب شهر زیراشباع بوده و خورنده است. آزمون آماری paired samples t test نشان داد که در دو فصل گرم و سرد سال اندیس های لانژلیه، رایزنر و پوکوریوس اختلاف معنی داری دارند (P<value <0.001). نتایج بیان گر نامتعادل بودن کیفیت شیمیایی آب است که می تواند سبب خوردگی درسیستم توزیع آب شود. چون خوردگی در لوله های آزبست - سیمان از لحاظ بهداشتی حائز اهمیت است، بنابراین انجام اقدامات لازم جهت متعادل سازی کیفیت آب قبل از ورود به شبکه و جایگزینی لوله ها جهت حفظ سلامتی مردم ضروری است.

کیفیت آب های زیرزمینی به ویژه خورندگی و رسوب گذاری از دیدگاه اقتصادی و بهداشتی از اهمیت زیادی برخوردار است. این تحقیق با هدف بررسی پتانسیل خورندگی و رسوب گذاری آب های زیرزمینی در حوضه رودخانه حبله رود با توجه به افزایش جمعیت و نیاز آبی بیشتر و در نتیجه اهمیت فزاینده آبهای زیرزمینی انجام شده است. در این تحقیق از شاخص های خورندگی و رسوب گذاری لانژلیه، رایزنر، پوکوریوس و تخریبی و همچنین نرم افزار ArcGIS به منظور پهنه-بندی شاخص ها در سطح حوضه با استفاده از روش های زمین آمار استفاده شد. با توجه به میانگین شاخص ها (لانژلیه: 67/0؛ رایزنر: 51/6؛ پوکوریوس: 09/6؛ تخریبی: 89/12)، بیشتر سطح حوضه حبله رود (به طور متوسط 74%) پتانسیل رسوب گذاری دارد. با توجه به معیار کارایی RMSE دو شاخص لانژلیه و رایزنر با استفاده از روش کریجینگ، شاخص پوکوریوس با روش IDW و شاخص تخریبی با روش RBF پهنه بندی شدند. نتایج نشان داد که آبهای زیرزمینی بر اساس شاخص های لانژلیه، رایزنر، پوکوریوس و تخریبی به ترتیب در 35/75، 17/32، 42/56 و 96/72 درصد از حوضه حالت رسوب گذار دارد. در مجموع، بررسی شاخص های خورندگی و رسوب گذاری نشان داد که آب زیرزمینی حوضه تمایل به رسوب گذاری دارد. بنابراین، برنامه ریزی مناسب جهت جلوگیری از آسیب های اقتصادی و مضرات بهداشتی ضروری به نظر می رسد. یکی از راهکارهای کاهش رسوب گذاری در وهله اول تعیین مناطق پرخطر و سپس تعدیل pH به زیر حد اشباع می باشد.

مقدمه: خوردگی می تواند باعث آسیب های اقتصادی، کاهش عمر مفید تاسیسات آبرسانی و بیماری در مصرف کنندگان گردد. لذا هدف از این تحقیق، بررسی پتانسیل خورندگی و رسوب گذاری منابع آب شرب شهرستان نورآباد لرستان می باشد.مواد و روش ها: این مطالعه از نوع توصیفی مقطعی بوده که طی فصول پاییز و زمستان از 7 حلقه چاه و 2 مخزن تامین آب شرب شهرستان نورآباد نمونه برداری صورت گرفت. بدین منظور پارامترهای pHs، pH، درجه حرارت، سختی کلسیم، قلیاییت کل و TDS اندازه گیری و بر اساس مقدار آن ها، چهار اندیس خوردگی شامل لانژلیه، رایزنر، تهاجمی و پوکوریوس تعیین شدند.یافته ها: نتایج این بررسی نشان داد که شاخص لانژلیه، رایزنر، پوکوریوس و تهاجمی در فصول مورد بررسی به ترتیب در محدوده +0.07 تا +0.61، 7.44 تا 8.06، 6.9 تا 7.25 و 11.38 تا 11.9 می باشد. بر اساس شاخص های رایزنر، پوکوریوس و تهاجمی تمامی منابع تامین آب شرب شهرستان نورآباد خورنده بوده به طوری که بر اساس شاخص لانژلیه همه منابع تامین آب شرب شهرستان نورآباد از نوع رسوب گذار بود.بحث و نتیجه گیری: بررسی شاخص های مربوطه نشان می دهد که آب آشامیدنی شهر نورآباد خورنده بوده و لذا بایستی کیفیت آب موجود در شبکه توزیع به طور مستمر مورد پایش قرار گرفته و اقدامات لازم در زمینه کنترل خوردگی اعمال نمود. بهترین راهکارهای قابل اجرا در مورد سیستم آبرسانی شهر نورآباد برای کاهش خورندگی آب، کنترل مداوم pH و مکانیسم کلرزنی و همچنین استفاده از لوله ها و تاسیسات مقاوم به خورندگی می باشند.

مقدمه: بر اساس استاندارد آب آشامیدنی نباید خورنده باشد، آبهای خورنده مواد اولیه لوله ها، اتصالات و شیر آلات شبکه های توزیع شهری و خانگی را در خود حل کرده و مشکلات عدیده بهداشتی، زیباشناسی و اقتصادی را در سیستم های آبی به وجود می آورند و در صورت لزوم خورندگی باید با هدف سالم سازی آب آشامیدنی و حفظ و ارتقا سلامت و بهداشت شهروندان کنترل گردد. بنابراین تعیین پتانسیل خوردگی آب آشامیدنی با روشهای قابل اعتماد و قابل اجرا ضروری است.مواد و روش ها: این تحقیق با هدف تعیین پتانسیل خورندگی یا رسوب گذاری آب آشامیدنی شبکه های توزیع شهر خرم آباد با استفاده از اندیس های خوردگی انجام گرفت. در این تحقیق، مقدار اندیس های لانژلیه، رایزنر، خوردگی و پوکوریوس با تعیین پارامترهای درجه حرارت، سختی کلسیم، قلیاییت، کل جامدات محلول و pH در 50 نقطه در شبکه توزیع در دو مرحله و در فصول تابستان و پاییز محاسبه گردید.یافته ها: نتایج روش اندیس های خورندگی، شامل اندیس های لانژلیه (0.157-)، رایزنر (7.86)، خوردگی (11.626) و پوکوریوس (7.65) آب شهر را در شرایط متمایل به خورندگی نشان می دهد.بحث و نتیجه گیری: آزمون های آماری ضریب همبستگی و پیرسون و اسپرمن و t زوج بجز در چند مورد محدود، ارتباط معنی داری بین پارامترهای کیفی با اندیس های خوردگی را نشان می دهد. نتایج روش های خوردگی، اندیس لانژلیه، اندیس رایزنر، اندیس خورندگی و پوکوریوس آب آشامیدنی شهر را در شرایط متمایل به خورندگی نشان می دهد.

زمینه و هدف: رسوب گذاری و خورندگی به عنوان عوامل مخرب کیفیت آب آشامیدنی مشکلاتی را نظیر کاهش بهداشت عمومی، کاهش کیفیت آب و کاهش عمر مفید تجهیزات لوله کشی ایجاد می کند و درنهایت کنترل آن تاثیر بسزایی در بهداشت و کیفیت آب دارد. لذا هدف از این مطالعه بررسی شاخص های کیفیت خورندگی یا رسوب گذاری منابع آب های زیرزمینی شهرستان قروه در استان کردستان، با استفاده از روش آماری مونت کارلو به منظور کاهش عدم قطعیت و افزایش دقت برآورد مقدار شاخص ها، صورت پذیرفت.مواد و روش ها: اطلاعات موردنیاز در این مطالعه شامل 64 نمونه از 16 چاه تامین کننده آب شهرستان قروه در مدت 12 ماه طی سال های 92-91 به منظور خصوصیات کیفی آب و تشخیص خورندگی و رسوب گذاری آب منطقه با استفاده از شاخص های لانژلیر، رایزنر، لارسون - اسکولد و پوکوریوس برداشت و موردمطالعه قرار گرفت.یافته ها: مقدار متوسط شاخص های لانژلیر، رایزنار، پوکوریوس و لارسون-اسکولد به ترتیب برابر با 0.015±0.5449، 0.017±6.8878، 0.007±7.3754 و 0.0390±0.0919 تعیین گردید. همچنین مقادیر احتمال های برآورد شده برای بروز پدیده های خورندگی و رسوب گذاری به ترتیب برای شاخص لانژلیر 6.59% و 47.57%، برای شاخص رایزنار کمتر از 11.77% و 54.33% ، برای شاخص پوکوریوس کمتر 17.47% و 36.33% و نهایتا برای شاخص لارسون-اسکولد 0.15% و 9.74% تعیین گردید.نتیجه گیری: تمامی شاخص ها موردبررسی نتایج یکسانی را برای وضعیت آب نشان دادند و حاکی از وضعیت نسبتا رسوب گذار آب منطقه می باشند. مهم ترین عامل اثرگذار بر مقدار شاخص های موردمطالعه بر اساس آزمون پیرسون pH و مقدار یون کلسیم می باشد.

در این مقاله در ابتدا اهمیت اطلاع از میزان رسوب گذاری و خورندگی آب در سیستم های خنک کننده به صورت خلاصه تشریح شده و در این رابطه اندیس های رایزنر و لانگلیر که معمولا در بیشتر صنایع برای تعیین وضعیت آب های خنک کن به کار می روند، معرفی می شوند. سپس محدودیت های کاربردی این عوامل بررسی شده و محاسن استفاده از اندیس پورکوریوس برای پیش بینی میزان خورندگی و رسوب گذاری آب های صنعتی ارایه می گردد. هم چنین برای روشن شدن کامل موضوع، به یک مثال واقعی از ناکار آمدی اندیس های رایزنر و لانگلیر در تعیین وضعیت شیمیایی آب در سیستم خنک کننده نورد گرم مجتمع فولاد مبارکه اشاره می شود.

زمینه و هدف: رسوبگذاری و خورندگی عوامل مخرب کیفیت آب آشامیدنی و تجهیزات لوله کشی محسوب می شوند. در این مطالعه تمایل به خورندگی یا رسوبگذاری آب زیر زمینی، آب مخازن ذخیره و شبکه های توزیع مورد بررسی قرار گرفت. استفاده از شاخص های کیفی و شاخص کمی پتانسیل ترسیب کربنات کلسیم و تحلیل آماری شاخص ها به منظور بررسی وضعیت آب، انجام شد.روش بررسی: نتایج آنالیز آب های زیر زمینی، آب مخازن ذخیره و شبکه توزیع آب روستایی شهرستان های استان کردستان مورد تحلیل قرار گرفت. مقدار شاخص های خورندگی لانژلیر (LI)، رایزنار (RI)، پوکوریوس (PSI) و لارسون- اسکولد (LS) و پتانسیل ترسیب کربنات کلسیم (CCPP) تعیین گردید. آستانه خورندگی یا رسوبگذاری بر مبنای شاخص CCPP تعیین و مقایسه میانگین شاخص ها با مقادیر آستانه با استفاده از independent t-test انجام شد. آنالیز واریانس یکطرفه به منظور بررسی اختلاف بین مقدار شاخص ها در منابع استفاده شد.یافته ها: محدوده تعادل آب بر مبنای لانژلیر، رایزنار و پوکوریوس به ترتیب -0.1-0.05، 7-9 و 7.1-8.5 تعیین شد. مقدار CCPP در آب های زیر زمینی، مخازن و شبکه به ترتیب برابر با 9.27±1.29، 9.13±1.25، 11.25±1.23 تعیین گردید و مقادیر شاخص های لانژلیر، رایزنار و پوکوریوس در هر سه منبع، نزدیک به وضعیت رسوبگذار بود. با این حال به لحاظ آماری وضعیت تعادل معنی دار شد. بر اساس مقادیر شاخص لارسون-اسکولد در مورد منابع آب مورد مطالعه، آنیون های سولفات و کلرور نقشی در رسوبگذاری ندارند.نتیجه گیری: بررسی همزمان شاخص های کیفی در کنار شاخص CCPP اطلاعات دقیق تری از وضعیت خورندگی و رسوبگذاری آب فراهم می نماید. توصیه می شود مقدار شاخص های کیفی همواره در کنار شاخص CCPP بررسی شوند.

سابقه و اهداف: خوردگی یکی از پیچیده ترین و پرهزینه ترین مشکلات مربوط به تولید آب آشامیدنی می باشد. خوردگی می تواند بر روی سلامتی عمومی، پذیرش عمومی یک منبع آب و هزینه های تامین آب آشامیدنی اثر بگذارد. این تحقیق با هدف تعیین پتانسیل خورندگی آب آشامیدنی شهر شیراز در سال 1386 و 1387 و با استفاده از شاخص های خورندگی لانژلیه، رایزنر، تهاجمی و پوکوریوس انجام گرفت.روش بررسی: این مطالعه بر روی تمامی 72 حلقه چاه تامین کننده آب شهر شیراز و هم چنین سد درودزن صورت گرفت. عمل نمونه برداری مطابق با دستورالعمل استاندارد متد انجام شد که برای این کار نمونه برداری به روش ساده انتخاب شد.نتایج: نشان می دهد که میانگین و انحراف معیار دما برابر با: 22.84 و 2.93 درجه سانتی گراد، pH برابر با: 0.28± 7.69، pHs برابر با: 0.24± 6.83، کل جامدات محلول برابر با: 656.8 و 19.09 میلی گرم در لیتر، سختی کلسیم برابر با 465.37 و 121 میلیگرم در لیتر و قلیائیت کل برابر با: 271.6 و 67 میلیگرم در لیتر می باشد. همچنین برای شاخص لانژلیه به ترتیب برابر با 0.86 و 0.23 و برای شاخص رایزنر به ترتیب 5.95 و 0.36 می باشد. محاسبات انجام شده برای شاخص های تهاجمی و پوکوریوس نشان می دهد که میانگین و انحراف معیار برای شاخص تهاجمی برابر 10.54 و 0.23 و برای پوکوریوس برابر 0.15± 8.06 می باشد. بررسی اندیسهای خوردگی نشان دادند که آب آشامیدنی شهر شیراز در اکثر موارد دارای پتانسیل رسوبگذاری می باشد و تنها در موارد کمی دارای پتانسیل خوردگی کمی می باشد.بحث و نتیجه گیری: با توجه به این دو شاخص لانژلیه و رایزنر چاههای تامین کننده آب شرب شهر شیراز و سد درودزن دارای پتانسیل نسبتا رسوبگذار هستند و در این جهت اقداماتی مانند استفاده از بازدارنده های رسوب مانند ترکیبات فسفاته استفاده شود.