گلابی خاردار به دلیل توانایی بالا در تحمل شرایط نامساعد آب و هوایی و حفاظت از خاک نقش بسیار مهمی در اکوسیستم های شور، خشک و نیمه خشک را ایفا می کند. هدف این مطالعه بررسی برخی خصوصیات مورفولوژیکی و فیتوشیمیایی بخش های مختلف گیاه Opuntia stricta در دو منطقه نکا و انبارآلوم می باشد. نمونه برداری از اندام های مختلف به صورت تصادفی در سال 1399 انجام شد. برخی ویژگی های گیاه شامل اندازه میوه و کلادود، ویتامین ث و اسیدیته، اندازه گیری پکتین از پوست و گوشت میوه، اندازه گیری کلروفیل و کاراتنوئید، آنتوسیانین پوست و گوشت، اندازه گیری مواد جامد محلول(Tss) از اندام های گیاه با استفاده از دستگاه کولیس، اسپکتوفتومتر و رفرکتومتر اندازه گیری شد. نتایج نشان داد که میزان وزن خشک بذر، میزان هدایت الکتریکی کلادود و میوه ها (EC)، تعداد پایه، تعداد میوه و تعداد کلادود در سطح 5 و 1 درصد معنی دار هستند و میزان وزن خشک بذر در منطقه نکا (71/1) گرم بیشتر از انبارآلوم (3/1) گرم است. همچنین میزان هدایت الکتریکی آب میوه (EC) در منطقه نکا (78/3) دسی سیمنس بر سانتی متر بیشتر از انبارآلوم (34/6) دسی سیمنس بر سانتی متر اندازه گردید. از طرفی تعداد پایه، تعداد میوه و تعداد کلادود در واحد سطح در منطقه نکا (7/1، 51، 16/111) بیشتر از انبارآلوم (33/1، 03/11، 4/36) اندازه گیری شد. می توان بیان کرد شرایط اقلیمی بر روی پارامترهای رشدی و تولید میوه آن تاثیر گذار است و مهمترین عامل نیز دسترسی به آب است. انتخاب منطقه مناسب جهت بهره وری بیشتر از این گیاه حائز اهمیت است و توصیه می گردد که در احداث و گسترش این گیاه از ویژگی های منطقه ای و پاسخ گیاه اطلاعات لازم را جمع آوری نمود.

تلاقی بین و درون گونه ای تکنیکی پر کاربرد جهت انتقال صفات از گیاهان خودرو به ارقام تجاری مارچوبه است. در پژوهش حاضر اقدام به انجام تلاقی بین مارچوبه های خودرو ایرانی و مارچوبه های تجاری اروپایی در دانشگاه کوردوبا (اسپانیا) طی سال های 1397-1394 گردید. سپس، به کمک نشانگرهای مولکولی برای هر یک از گونه ها و توده های والدینی آلل اختصاصی تشخیص داده شد و به کمک ردیابی آلل های اختصاصی والدین در نتاج، اصالت ژنتیکی گیاهان هیبرید تأیید شد و پس از آن برخی از مهم ترین صفات مورفولوژیکی در جمعیت گیاهان والدینی و نتاج مورد ارزیابی قرار گرفت. تلاقی موفق بین گونه ای بین Asparagus breslerianus و A. officinalis صورت پذیرفت. آلل اختصاصی (به طول bp1086) در گونهA. persicus توسط نشانگرTC6 شناسایی شد. بررسی های مورفولوژیکی نشان داد که بیشترین میزان ضریب تنوع مربوط به صفات تعداد اسپیر، قطر ساقه اصلی، طول شاخه جانبی اولیه و ثانویه و تعداد کلادود بود. هیبرید حاصل از تلاقی A. officinalis ×A. persicusاز نظر تعداد اسپیر و شاخه جانبی ثانویه میزان بیشتری را نسبت به گیاهان والدینی از خود نشان داد. قطر و ارتفاع ساقه اصلی، تعداد شاخه جانبی اولیه، قطر و طول شاخه جانبی اولیه و ثانویه، طول و عرض فلس، قطر برگ و طول میانگره شاخه جانبی اولیه و ثانویه نقش مهمی را در ایجاد تنوع مورفولوژیکی در جمعیت گیاهان والدینی و هیبرید ایفا کردند.

سابقه و هدف: تنش خشکی یکی از رایج ترین تنش های محیطی در فرآیند تولید محصولات کشاورزی در سراسر جهان است. مهم ترین گونه تجاری مارچوبه officinalis Asparagus است که به برخی از شایع ترین تنش های زنده و غیرزنده حساس است. بنابر گزارشات، گونه های ایرانی مارچوبه به خوبی می توانند برخی از شرایط نامساعد خاک را تحمل کنند. اهداف پژوهش حاضر، شناسایی و ارزیابی مورفولوژیکی توده های مختلف گونه ایرانی A. azerbaijanensis، بررسی شاخصه های جوانه زنی بذر و رشد گیاهچه در مارچوبه های ایرانی تحت شرایط تنش خشکی، مقایسه میزان مقاومت توده های ایرانی با رقم تجاری مری واشنگتن و معرفی توده های برتر به منظور بکارگیری آن ها در برنامه های اصلاحی مارچوبه با هدف تولید هیبریدهای مقاوم به خشکی بودند. مواد و روش ها: پژوهش حاضر در طی سال های 1400-1399 در دانشکده علوم کشاورزی دانشگاه زنجان در دو بخش مختلف صورت پذیرفت که بخش اول مربوط به جمع آوری و بررسی صفات مورفولوژیکی دو توده خودرو مارچوبه از گونه A. azerbaijanensis و بخش دوم مربوط به بررسی اثر تنش خشکی (در چهار سطح: 0 (شاهد)، 5، 10 و 15 درصد پلی اتیلن گلایکول) بر شاخصه های جوانه زنی بذر (سرعت و درصد جوانه زنی بذر) و رشد گیاهچه (طول ریشه چه و ساقه چه، نسبت طول ریشه چه به ساقه چه و وزن تر و خشک ریشه چه و ساقه چه) مارچوبه های ایرانی در شرایط آزمایشگاه می شد. یافته ها: میانگین طول و قطر اسپیر در توده های اهر و ماکو، 94/48 سانتیمتر و 70/4 میلیمتر بود. در توده های مورد بررسی به طور متوسط تعداد 37/2 بذر در هر میوه و تعداد 40/159 میوه در هر بوته شمارش گردید و میانگین تعداد کلادود در توده های گونه A. azerbaijanensis، 28/10 عدد ارزیابی شد. بیشترین میزان درصد و سرعت جوانه زنی بذر و همچنین طول ریشه چه و ساقه چه تحت شرایط تنش در توده گزنک به ثبت رسید. درصد و سرعت جوانه زنی بذر در توده گزنک تحت شرایط تنش خشکی به طور متوسط 73/56 و 52/70 درصد نسبت به رقم تجاری مری واشنگتن بیشتر بود. نتایج مقایسات میانگین برای صفات وزن تر و خشک ریشه چه و ساقه چه نشان داد که در تمامی توده های مورد بررسی با افزایش سطح تنش میزان وزن تر و خشک ریشه چه و ساقه چه کاهش یافت. نتیجه گیری: توده های خودرو گونه A. azerbaijanensis با توجه به برخورداری از تنوع مورفولوژیکی مناسب و تولید اسپیرهایی با طعم و اندازه مطلوب، گزینه ای مناسب در جهت بکارگیری در برنامه های اصلاحی مارچوبه با هدف تولید مارچوبه هایی با رشد رویشی برتر می باشند. برتری توده های مختلف مارچوبه ایرانی نسبت به رقم تجاری بکارگرفته شده در این پژوهش در تحمل شرایط کم آبی و تنش نیز نوید بخش امکان بررسی بیشتر مارچوبه های ایرانی در پروژ ها و مطالعات اصلاحی مارچوبه با هدف تولید ارقام مقاوم به تنش خشکی می-باشد.