کلوتک ها یکی از اشکال ژئومورفولوژیکی مناطق خشک و نیمه خشک جهان هستند. این عوارض در ایران دارای گسترش و تنوع زیادی بوده که حاصل فرسایش رسوبات رودخانه ای و دریاچه ای دوران چهارم زمین شناسی می باشند. بخش وسیعی از گسترش کلوتک ها در شرق و جنوب شرق کشور بوده که دارای ویژگی های خاص و منحصربه فردی هستند. در این میان، وجود کلوتک ها واقع در پلایای هامون سیستان توسعه ی چشم گیری داشته است. منطقه ی موردمطالعه، قسمتی از کلوتک های این محدوده است. هدف اصلی این پژوهش، بررسی و منشأیابی رسوبات نهشته شده ی دلتای قدیمی رودخانه ی هیرمند بوده که محدوده ی اصلی گسترش کلوتک ها بوده است. در این رابطه پنج نمونه رسوب، به صورت مشخص از منطقه ی موردمطالعه برداشت شده و با استفاده از روش های تجزیه وتحلیل آزمایشگاهی XRD و XRF موردبررسی قرار گرفت. نتایج این تحقیق نشان داد رسوباتی چون کوارتز، آلومینیوم، کلسیم و دیگر رسوبات تبخیری، بیش ترین درصد تشکیل دهنده ی کلوتک ها را دارا می باشند. همچنین با توجه به عناصر به دست آمده از آزمایش های انجام گرفته و بررسی نقشه های زمین شناسی در ایران و افغانستان می توان گفت این رسوبات هم دارای منشأ داخلی و هم دارای منشأ خارجی هستند. سازندهای فرسایش یافته و رسوب گذاری شده ی فلیش شرق ایران در منطقه، منشأ داخلی رسوبات را تأیید و وجود کوارتز، آلومینیم، کلسیت، دولومیت، مسکوویت، آلبیت و سایر کانی ها و عناصر دیگر نیز نشان از خارجی بودن منشأ این رسوبات بوده که توسط رودخانه ی هیرمند انتقال یافته و در پلایای هامون رسوب گذاری شده است. با توجه به نتایج به دست آمده، رسوبات دلتای قدیمی رودخانه ی هیرمند به دلیل خصوصیات خاک شناسی و عوامل اقلیمی، بهترین شرایط را برای فرسایش و تشکیل کلوتک ها در این منطقه فراهم کرده است.

فرسایش خاک و تولید رسوب در حوزه های آبخیز، امروزه به یکی از معضلات مهم زیست محیطی تبدیل شده است، بنابراین جلوگیری از بروز آن ها از مهم ترین عوامل حفاظت از منابع طبیعی به شمار می رود. این پژوهش به منظور برآورد میزان فرسایش آبی با استفاده از روش PSIAC در منطقه علاء سمنان انجام گرفت. روش پسیاک تاثیر نه عامل مهم در فرایند فرسایش آبی را بررسی می کند که این عوامل در هر یک از واحدهای کاری منطقه مطالعاتی محاسبه شدند. نتایج نشان داد که واحد کاری آبراهه با مساحت 278 هکتار و با کسب امتیاز 91 بیشترین تاثیر را در فرایند فرسایش آبی داشت و از نظر فرسایش پذیری در کلاس زیاد قرار گرفت. سایر واحدهای کاری شامل اراضی رسی همراه با کلوتک با امتیاز48، اراضی لخت و بدون پوشش با امتیاز 45، جلگه رسی همراه با املاح با امتیاز 45، اراضی مارنی بدون پوشش گیاهی با امتیاز 24، مناطق مسکونی با امتیاز 23، اراضی تاغ کاری شده با امتیاز 22، تپه های ماسه ای تاغ کاری شده با امتیاز 16 و اراضی کشاورزی با امتیاز 15 در کلاس فرسایش پذیری کم تا ناچیز قرار گرفتند. به طور کلی با توجه به کل امتیازات بدست آمده از هر یک از واحدهای کاری که 30.57 می باشد، منطقه مورد بررسی در کلاس فرسایش پذیری کم قرار گرفت.

وسعت بیابان ‏های ایران تحت تاثیر عوامل اقلیمی ‏و بوم شناختی در حال افزایش است. شناسایی این عوامل به منظور چاره جویی ضروری است. در این تحقیق که در بخشی از حوزه آبخیز قم انجام شده است، ضمن تهیه نقشه‏ های مورد نظر و تعیین میزان رسوب به روش MPSIAC عوامل اصلی و فرعی محیطی موثر در بیابان زایی بررسی شد. نتایج بررسی ژئومرفولوژی بیانگر وجود هفت رخساره به نام‏ های بدلند، دشت ریگی، دشت ریگی دانه ریز، کلوتک، نبکاء به عنوان منشاء برداشت، اراضی پف کرده و منطقه مرطوب است. خاک منطقه شور، سدیک و به دلیل فراوانی پهنه رسی به صورت کفه ‏های رسی سبب سنگین شدن بافت خاک و در نهایت غیرقابل نفوذ شدن آن می شود. تخمین رسوب حوزه آبخیز با استفاده از روش پسیاک اصلاح شده در سال 60944 تن است. بررسی متوسط وزنی ارزش کمی‏ عوامل بیابان‏ زایی نشان می‏ دهد که در منطقه مورد مطالعه، عوامل بیابان ‏زایی به ترتیب سه عامل تخریب منابع گیاهی، منابع آب و خاک و اقلیم با خطر بیابان‏ زایی خیلی شدید بیشترین تاثیر روی شدت بیابان ‏زایی دارند و در درجه اول اهمیت قرار دارند. عوامل فرسایش و رسوب، ژئومرفولوژی با کلاس بیابان ‏زایی شدید و امکان بیابان ‏زایی، تخریب منابع آب با کلاس بیابان‏ زایی متوسط و در نهایت تخریب منابع اراضی و خاک با کلاس بیابان ‏زایی کم در مراحل بعدی قرار دارند.

دشت یزد اردکان با مساحت حدود 650000 هکتار در مرکز ایران و حد فاصل شهرهای یزد و اردکان واقع شده است. متوسط بارندگی در بسیاری از نقاط این دشت کمتر از 65 میلیمتر در سال است. توزیع بارش در این دشت تک نمایی بوده و بیشتر از 70 درصد آن درفصل زمستان رخ می دهد. تراکم پوشش گیاهی از صفر تا 20 درصد متغییر بوده و گونه غالب آن را در حال حاضر درمنه دشتی تشکیل می دهد. بیش از 40 درصد مساحت دشت را اراضی لخت و بدون پوشش گیاهی با تراکم کمتر از 2 درصد در برمی گیرد. شرایط توپوگرافی و فرسایش پذیری خاک همراه با طوفان های غبارزا موجب شکل گیری رخساره های متنوع فرسایش بادی و یک مجموعه نسبتا بزرگ تپه ماسه ای (ارگ) با مساحت حدود 29000 هکتار در مرکز دشت یزد شده است. انواع تپه های ماسه ای اعم از هلالی (بارخان نامتقارن)، هلالی عرضی (بار خانویید)، شمشیری (سیف)، تپه های طولی (سیلک)، ستاره ای(قورد)، در ارگ یزد قابل مشاهده است. مرتفع ترین تپه ماسه ای 19 متر و طویل ترین آن 7 کیلومتر است. به جا ماندن سنگریزه ها (رگ) در سطح خاک و تشکیل سنگفرش بیابانی (هامادا) در اراضی دانه درشت پایکوهی (دشت سرهای لخت و پخش آب)، اشکال شلجمی شکل ناشی از باد ساییدگی، نبکا و ربدو (ماسه نباتی)، کلوتک (یاردانگ) نمونه هایی ازدیگر رخساره های فرسایش بادی در مراحل برداشت وحمل فرسایش بادی در دشت یزد است. هر چند که دربخش وسیعی از تپه های ماسه ای و اراضی برداشت (منشاء) آنها به وسیله انواع روش های تثبیت ماسه های روان عملیات کنترل فرسایش بادی صورت گرفته است، ولی خسارات ناشی از طوفان در بخش هایی از دشت همچنان باقی است. به عنوان مثال، بر اساس مطالعات اخیر هر ساله به طور متوسط بیش از 20000 متر مکعب رسوب به صورت غبار (کمتر از 80 میکرون) بر روی شهر 7000 هکتاری یزد فرو می ریزد. کاهش قدرت دید در روزهای طوفانی در پاره ای از نقاط دشت به کمتر از 6متر می رسد، که تصادف وسا یط نقلیه درمسیر جاده یزد - اردکان را به همراه دارد و بعضا موجب توقف پرواز هواپیماها می شود. برآورد انواع خسارات ناشی از فرسایش بادی و طوفان های غبارزا در دشت یزد، نشان می دهد که سالانه بالغ بر 54.6 میلیارد ریال به منابع زیستی و اقتصادی دشت یزد خسارت وارد می شود. درصورتی که مدیریت صحیحی بر این روند اعمال نشود، در سا لهای آتی با افزایش تصاعدی خسارات مواجه خواهیم بود.