محیط شناسی
سال:1402 | دوره:49 | شماره:4 |تعداد مقالات:7

آب دریای خلیج فارس به دلیل غلظت بالای یون های کلرید، کلسیم، منیزیم و سدیم دارای قلیاییت، هدایت و شوری بالایی می باشد و در نیروگاه بندرعباس از این آب به منظور تأمین آب چرخه خنک کن استفاده می شود. بررسی و ارزیابی آزمون های میکروبی نشان دهنده غلظت های بالای انواع گونه های میکروبی می باشد که دلیل اصلی آن یون های فلوراید، سولفات و غلظت بالای رسوب گذارها می باشد. آزمون شمارش کل باکتری ها نشان دهنده عدد cfu/ml 104 می باشد که مقدار بالایی به حساب می آید. عامل اصلی تغذیه عوامل میکروبی غلظت بالای یون ها بویژه یون کلرید در نمونه آب خنک کن می باشد و با توجه به غلظت بالای منیزیم به عنوان عامل رسوب گذار بایستی میزان آن در آب خنک کن کنترل شود. همچنین عامل رشد باکتری های احیا کننده سولفات، غلظت بالای سولفات در آب سیستم خنک کننده در این نیروگاه می باشد. از اینرو راهکار کاهش غلظت عمومی یون ها با استفاده از روش هایی از قبیل اسمز معکوس و رزین های تبادل یونی به عنوان اولویت اول در جهت جلوگیری از خوردگی های میکروبی پیشنهاد می گردد. همچنین روش های کلرزنی به دلیل به عنوان اولویت دوم و روش ازن زنی به دلیل هزینه بالاتر نسبت به کلرزنی، به عنوان اولویت سوم پیشنهاد می گردد. استفاده از روش های کاهش غلظت و حذف گزینش پذیر سولفات به عنوان اولویت سوم می باشد.

در سال های اخیر رویکردهای غالب در حوزه برنامه ریزی و طراحی شهری از تمرکز بر موضوع کاهش آسیب پذیری، به برنامه های افزایش تاب آوری در برابر سوانح تغییر کرده است. مفهوم تاب آوری شهری از زمان پیدایش، با برنامه ریزی شهری سروکار داشته است و رویکرد های طراحی شهری تاب آور یک زمینه کمتر توسعه یافته است. پژوهش حاضر که از نوع کاربردی است و از روش های توصیفی- تحلیلی استفاده کرده است به تاب آوری شهری در حوزه طراحی شهری می پردازد. هدف پژوهش بررسی تاثیر فرم های شهری بر تاب آوری شهری در برابر سانحه سیل و آبگرفتگی است لذا شاخص هایی برای ارزیابی تاب آوری انواع فرم های شهری در برابر این سوانح تبیین شده است. محدوده ی مطالعه در مساحتی به وسعت 320 هکتار در شهر نور قرار داد و شاخص ها در مقیاس محلات و بلوک های محدوده ی مطالعه مورد سنجش قرار گرفته اند تا میزان تاب آوری هریک از شاخص ها در برابر سیل و آبگرفتگی مشخص شود. برای تحلیل اطلاعات از تکنیک تاپسیس استفاده شد. نتایج حاکی از آن بود که 27.7هکتار از محدوده ی مطالعه دارای تاب آوری بسیار پایین، 62.6 هکتار تاب آوری پایین، 48.4 هکتار تاب آوری متوسط، 53 هکتار تاب آوری بالا و 16.8 هکتار تاب آوری بسیار بالا داشتند. بیشترین مساحت مربوط به سطح تاب آوری پایین با 62.6 هکتار است. در مجموع 90.3 هکتار از محدوده مطالعه تاب آوری پایین و بسیار پایین دارند که حدود 43 درصد از مساحت کل مورد بررسی است.

نیروگاه های حرارتی از مهمترین منابع انتشار جیوه می باشند. ترسیب جیوه به عنوان یک آلاینده محیط زیستی در طبیعت تاثیر منفی بر سلامت انسان دارد. مطابق ماده 8 کنوانسیون میناماتا کشورهای عضو موظف به تخمین انتشار جیوه از منابع انسان ساخت و ارائه بهترین روش های کنترلی هستند. در این تحقیق تحلیل و ارزیابی انتشار جیوه از بخش تولید برق کشور در افق زمانی سال های 2011 تا 2021 با استفاده از داده های سوخت مصرفی نیروگاه ها، جعبه ابزار ارائه شده توسط UNEP و مدل STIRPAT انجام شده است. مطابق نتایج این تحقیق، میزان میانگین انتشار جیوه و ضریب انتشار جیوه در بخش تولید برق کشور در بازه زمانی مورد مطالعه به ترتیبkg 6/505 و kg/TWh 85/1 بوده است. میانگین ضریب انتشار جیوه برای گاز طبیعی، مازوت و گازوئیل به ترتیبkg/TWh 05/0، kg/TWh 14 و kg/TWh 29/1 محاسبه شده است. میانگین هزینه خارجی ناشی از انتشار جیوه در حدودU$/TWh 67/2616 و US$/TWh 11/5931 به ترتیب با لحاظ حداقل میزان مواجه و بدون لحاظ حداقل میزان مواجه محاسبه گردیده است. نتایج مدل STIRPAT نشان داد که افزایش یک درصدی عواملی مشتمل بر جمعیت ، سهم تولید برق از مصرف گاز طبیعی و سهم تولید برق از مصرف سوخت های مایع موجب افزایش به ترتیب 83/14، 3/0 و 49/1 درصدی در میزان انتشار جیوه شده است. همچنین افزایش یک درصدی عواملی مشتمل بر تولید ناخالص ملی، شدت تولید انرژی الکتریکی و سهم تولید برق با استفاده از منابع غیر فسیلی موجب کاهش به ترتیب 8/4، 74/4 و 15/0 درصدی در میزان انتشار جیوه گردیده است.

این تحقیق با بررسی تأثیر کاربری اراضی شهری بر میزان آلودگی زیستی رواناب شهری، امکان استفاده مجدد از آن و یافتن میزان آلودگی در کیفیت رواناب شهری منطقه 6 تهران انجام شد. برای انجام این پژوهش ابتدا زیرحوضه های شهری با کاربری های غالب متفاوت در منطقه ای با شرایط تغییر دمای یکسان در منطقه 6 تهران تعیین و توزیع کاربری اراضی. هر زیرحوضه مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. سپس نقاط نمونه برداری در موقعیت های خروجی رواناب ناشی از بارندگی در زیرحوضه های تعریف شده و نمونه برداری لحظه ای رواناب خروجی حوضه شهری پس از بارندگی در فصل بهار و اندازه گیری های میدانی و آزمایشگاهی پارامترها و متغیرهای کیفی. (شیمیایی و بیولوژیکی) و کمی (سرعت جریان و عمق جریان) انجام شد. برای شناسایی رابطه بین کاربری اراضی و نتایج اندازه گیری های آزمایشگاهی از روش های آماری پیرسون و تحلیل واریانس یک طرفه استفاده شد. نتایج حاکی از تأثیر کاربری اراضی سبز، مسکونی و اداری در افزایش میزان کلیفرم کل به عنوان شاخص آلودگی میکروبی رواناب شهری بود. بیشترین میزان کلیفرم در کاربری فضای سبز 14 MPM بود که به دلیل استفاده از کودهای شیمیایی است. همچنین EC با مقدار 889 us و TDS با مقدار 640 میلی گرم در لیتر در کاربری فضای سبز بیشتر از سایر کاربری ها بود که می توان آن را به شستشوی خاک توسط رواناب نسبت داد. بر اساس نتایج تحلیلی، متغیرهای مؤثر بر تعداد آلاینده های میکروبی شناسایی و روابط برآورد و پیش بینی مقدار آن بر اساس متغیرهای مؤثر در قالب معادلات برآورد کلیفرم کل معرفی شد

پارک های جنگلی از مهمترین اکوسیستم های طبیعی هر کشور است که فراهم کننده کارکردها و خدمات مختلف برای جوامع انسانی هستند. لذا حفظ و نگهداری از آنها به عنوان هدف اساسی فعالیت های انسان به حساب می آید. امروزه به دلیل نقش اکوسیستم های جنگلی پارک ها در جذب گردشگران، ارزیابی کیفیت بصری آن ها اهمیت زیادی پیدا نموده است. کیفیت زیباشناختی به عنوان زیبایی نسبی سیمای سرزمین تعریف می شود که به ویژگی های بصری شامل فاکتورهای زیستی، فیزیکی و انسان ساخت موجود در یک مکان بستگی دارد. شناخت پارامترها و معیارهای مؤثر در کیفیت بصری سیمای سـرزمین مــی توانــد مــدیران و برنامه ریزان را در ارزیـابی، مکـان-یـابی منـاطق دارای ارزش زیبــایی شــناختی، انتخاب لکه های حفاظتی و مـدیریت مــؤثر ســیماهای دارای ارزش بصــری یــاری رســاند. از این رو هدف پژوهش حاضر، ارزیابی کیفیت بصری منظر پارک جنگلی چالدره از توابع شهرستان تنکابن واقع در استان مازندران می باشد. به همین منظور از روش طبقه بندی کیفیت بصری (Q-Sort) استفاده شده است. داده های این مطالعه به صورت پیمایش میدانی ، نمونه گیری تصادفی و از تکمیل پرسشنامه Q-Sort توسط 60 بازدیدکننده از پارک جنگلی جمع آوری گردید. نتایج ارزیابی کیفیت بصری منظر پارک جنگلی چالدره تنکابن با روش طبقـه بنـدی کیفیت بصری نشان داد مهمترین معیارهای ارتقاءدهندة کیفیت بصری پارک جنگلی چالدره تنکابن، معیارهای حضور عوارض طبیعی (کوه و تپه)، آرامش بخش بودن فضا، دیدهای باز و دورنمای وسیع به مناظر اطراف است و معیارهایی نظیـر تلفیق نبودن ابنیه و پوشش گیاهی و نبودن تعادل، آشفتگی بصری و عناصر انسان ساخت از مهمترین ویژگی هایی است که سـبب کاهش شـدید کیفیـت منظر این پارک شده است.

ابعاد اجتماعی و ارتباطی از دهه 70 و به ویژه دهه 90 میلادی به عنوان ارکان اصلی رهیافت های نوین برنامه ریزی شهری مورد تاکید قرار گرفته است. ضرورت توجه به مولفه های اجتماعی و ارتباطی در برنامه ریزی شهری با مطرح شدن مباحث توسعه پایدار اهمیت دوچندان یافته است. دلیل این امر این است که در متون متاخر پایداری، مسئولیت پذیری، تعامل و آگاهی اجتماعی از زیرساخت های اصلی توسعه پایدار شهری به حساب می آید. با این حال علی رغم تاکید بر ضرورت پیوند رویکردهای اجتماعی و ارتباطی برنامه ریزی با مولفه های توسعه پایدار شهری، توجه چندانی به چگونگی پیوند میان این دو جنبه در پژوهش های برنامه-ریزی صورت نگرفته است. پرسش اصلی در مقاله پیش رو این است که ابعاد اجتماعی مستتر در رهیافت های جدید برنامه ریزی چیست و چه ارتباطی میان این ابعاد و معیارهای توسعه پایدار می توان برقرار نمود. در راستای پاسخ به این سوال، ابتدا مبانی رهیافت های جدید برنامه ریزی به اختصار جمع آوری شده و سپس با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی به فهم ابعاد اجتماعی و ارتباطی این رهیافت ها پرداخته شده است. در گام بعدی، تحلیل محتوا و کدگذاری مولفه های کلیدی نظریات و دستورالعمل های توسعه پایدار انجام شده است. در گام پایانی تحلیل، تبیین رابطه مفهومی و برهم کنش میان نتایج حاصل از گام های پیشین با استفاده از روش فراترکیب کیفی استنتاج شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که الگوها و نظریات رویه ای برنامه ریزی شامل رهیافت های ارتباطی، مشارکتی و عمل گرایی، از ظرفیت مطلوبی برای تحقق معیارهای توسعه پایدار به عنوان محتوا و هدف نهایی توسعه در برنامه ریزی شهری برخوردارند

وجود تفاوت های متعدد فرهنگی، جغرافیایی، اقتصادی و اجتماعی منجر به مصرف متفاوت منابع و در نتیجه فشار متفاوت بر محیط زیست می شود. ردپای اکولوژیک یکی از ابزارهایی است که تلاش دارد تا فشار انسان بر محیط زیست را کمی سازی نماید. مهاجرت از جمله پویایی های جمعیتی است که می تواند بر روند و الگوی فضایی ردپای اکولوژیک مؤثر باشد. شناسایی و تحلیل جریان و الگوهای فضایی ردپای اکولوژیک مهاجرت می تواند به شناسایی پویایی ردپای اکولوژیک کشور ناشی از مهاجرت های داخلی کمک نماید. بدین سان پژوهش حاضر با توجه به نقش مهم مهاجرت بین استانی در پویایی جمعیت کشور به دنبال تحلیل این مهم و تأثیر آن بر جریان و الگوی فضایی کلی ردپای اکولوژیک کشور می باشد. بدین منظور از داده های ثانویه در خصوص بررسی این مهم استفاده شده و جریان های مهاجرتی شامل مبدأ اول، مقصد اول و نیز الگو و جریان فضایی ردپای اکولوژیک مهاجرین در سیستم اطلاعات جغرافیایی ترسیم شد. نتایج به دست آمده نشان داد که الگوی فضایی مشخصی در خصوص مبدأ اول، مقصد اول و روند افزایشی ردپای اکولوژیک مهاجرت در کشور وجود دارد. الگویی که قطبیت و نقش دو استان صنعتی و توسعه یافته کشور یعنی استان های تهران و اصفهان را به خوبی نشان می دهد. این دو استان دو مرکز ثقلی هستند که علاوه بر داشتن ردپای اکولوژیک بالاتر نسبت به میانگین کشوری، جاذب مهاجرین استان های دیگر نیز هستند.