پژوهشهای بذر ایران
سال:1400 | دوره:8 | شماره:2 |تعداد مقالات:12

مقدمه: تأمین عناصر مهم و مؤثر نظیر روی و بور در عملکرد کمی و کیفی به ویژه در مناطقی که خاک به دلایلی نمی تواند نیاز گیاه را تأمین کند، راهکاری مناسب برای بهبود کیفیت بذر و گیاهچه و وضعیت تغذیه و بهداشت جامعه خواهد بود. با توجه به اینکه در بخش قابل توجهی از مناطق تولید کننده گندم کشور مراحل نمو بذر با گرمای انتهای فصل مواجه می شود، بنابراین در تحقیق حاضر به بررسی تأثیر تنش گرما و تغذیه گیاه مادری با عناصر ریزمغذی روی و بور بر زوال بذر و کیفیت فیزیولوژیک گیاهچه گندم پرداخته شد. مواد و روش ها: در یک آزمایش مزرعه ای بذرهای گندم در دو تاریخ کاشت مناسب (30 آبان ماه) و تأخیری (15 دی ماه) برای اعمال تنش گرمای انتهای فصل در مرحله نمو بذر، در شهرستان رامهرمز با سه تکرار کشت شدند. تغذیه گیاه مادری با عناصر روی و بور در سه سطح (عدم استفاده، کاربرد روی و کاربرد بور) بصورت محلول پاشی اعمال شد. بذرها بعد از برداشت به آزمایشگاه منتقل و سلامت غشا سلول های بذر توسط آزمون هدایت الکتریکی به عنوان شاخصی از زوال پذیری بررسی شد. همچنین بخش دیگری از بذرها نیز برای بررسی کیفیت بذر و گیاهچه در گلخانه به صورت آزمایش فاکتوریل در قالب طرح بلوک کامل تصادفی با سه تکرار در گلدان کشت و ارزیابی شدند. یافته ها: نتایج نشان داد که مواجه شدن نمو بذر با تنش گرما سبب کاهش کیفیت بذر و همچنین گیاهچه های حاصل از آن شد. به طوری که غشا سلولی در بذر تولید شده در شرایط تنش گرما دچار آسیب شده و هدایت الکتریکی آنها 19% افزایش یافت. همچنین این بذرها در مواجه با تیمار فرسودگی، حساسیت بیشتری نشان دادند. درصد ظهور گیاهچه در بذرهای تنش دیده 66/21% کاهش یافت. همچنین تنش گرما شاخص های کیفیت گیاهچه نظیر میزان کلروفیل، وزن خشک بخش هوایی و ریشه را کاهش داد. استفاده از عناصر روی و بور بر گیاه مادری سبب شد تا علاوه بر بهبود کیفیت بذر و گیاهچه در شرایط عدم تنش، از اثرات بد تنش گرما بر کیفیت بذر و گیاهچه نیز کاسته شود. همبستگی منفی و معنی داری بین هدایت الکتریکی بذر و پارامترهای کیفی وجود داشت. لذا استفاده از این آزمون برای تعیین کیفیت بذر به ویژه بذرهای تولید شده در شرایط تنش گرمای انتهای فصل، قابل توصیه است. نتیجه گیری: با توجه به اثرات منفی گرما طی نمو بذر بر کیفیت بذر تولید شده، تاریخ کاشت حتی الامکان به گونه ای تنظیم شود که نمو بذر با تنش گرمای انتهای فصل مواجه نشود. نظر به اثرات مفید کاربرد روی و بور در گیاه مادری بر بسیاری از صفات مرتبط با کیفیت بذر و گیاهچه، مصرف آنها بویژه روی در شرایط خاکهای دچار کمبود و یا احتمال وقوع تنش گرمای آخر فصل قابل توصیه است.

مقدمه: زوال بذر با تنش اکسیداتیو و تجمع کنترل نشده گونه های فعال اکسیژن مرتبط می باشد. بذرها گروهی از آنتی اکسیدانت های آنزیمی و غیرآنزیمی را داشته که از آن ها در مقابل گونه های فعال اکسیژن محافظت کرده و در حفظ بنیه بذر و حمایت از فرایندهای جوانه زنی بذر کمک کننده می باشند. پاسخ ارقام مختلف به زوال بذر متفاوت می باشد. آگاهی از منابع و سازوکار زوال و چگونگی پاسخ ارقام مختلف می تواند ما را در انتخاب رقم مناسب منطقه کمک کرده، همچنین در انتخاب و اعمال روش های مدیریتی مناسب برای انبارداری و افزایش مدت زمان نگه داری بذرها در انبار به کار رود. مواد و روش ها: آزمایش به صورت فاکتوریل با دو عامل در طرح پایه کاملاً تصادفی با سه تکرار انجام شد. تیمارهای آزمایشی شامل یک و شش ماه انبارداری (دمای جهار درجه سلسیوس، رطوبت بذر 11 درصد و رطوبت نسبی انبار 60 درصد) و پیری تسریع شده (96 ساعت نگهداری بذرها در دمای 45 درجه سلسیوس و رطوبت نسبی 100 درصد) بودند که در چهار رقم برنج (خزر، هاشمی، گیلانه و دمسیاه) اعمال شدند. درصد و سرعت جوانه زنی، طول ساقه چه و ریشه چه، وزن خشک ساقه چه و ریشه چه و شاخص بنیه گیاهچه، فعالیت آلفاآمیلاز، کاتالاز ((CAT، پراکسیداز ((POX، سوپراکسیددیسموتاز SOD))، محتوای مالون دی آلدئید (MDA) و پراکسیدهیدروژن ((H2O2 صفات مورد ارزیابی قرار گرفتند. یافته ها: نتایج نشان داد که پیری تسریع شده و نگهداری بذرها در انبار به مدت شش ماه، درصد و سرعت جوانه زنی، طول ریشه چه و ساقه چه، وزن خشک ریشه چه و ساقه چه، شاخص بنیه گیاهچه و فعالیت آنزیم آلفاآمیلاز را در هر چهار رقم کاهش دادند. این کاهش همراه با افزایش محتوای MDA و H2O2 و کاهش فعالیت آنزیم های آنتی اکسیدانت SOD و POX بود. محتوای MDA در بذرهای پیری تسریع شده کم تر از بذرهای با طول عمر 6 ماه در انبار بود. فعالیت آنزیم CAT بعد از اعمال تیمار زوال افزایش نشان داد، این افزایش در بذرهای دارای طول عمر شش ماه بیش تر بود. این بذرها همچنین H2O2 کم تری را در مقایسه با بذرهای پیری تسریع شده نشان دادند. رقم خزر محتوای H2O2 کم تری را در نتیجه فعالیت بیش تر آنزیم CAT نشان داد. علاوه بر این، رقم خزر درصد و سرعت جوانه زنی بالاتری را بعد از اعمال تیمار زوال در مقایسه با ارقام دیگر نشان داد. افت درصد جوانه زنی ناشی از زوال در رقم دمسیاه بسیار شدید بود. این رقم کم ترین درصد جوانه زنی، سرعت جوانه زنی، بنیه بذر و فعالیت آنزیم آلفاآمیلاز را در تیمار پیری تسریع شده نشان داد. رقم گیلانه و هاشمی در ابتدای آزمایش جوانه زنی و فعالیت آلفاآمیلاز، سوپراکسیددیسموتاز و پراکسیداز بالاتری را نشان دادند، اما در جریان زوال قابلیت جوانه زنی در آن ها همسو با فعالیت آنزیم های آنتی اکسیدانت کاهش نشان داد. نتیجه گیری: تیمارهای قراردادن شش ماهه بذرها در انبار و پیری تسریع شده، اثرات منفی بر سرعت جوانه زنی چهار رقم مورد مطالعه گذاردند. این افت در سرعت جوانه زنی همراه با افزایش رادیکال آزاد در بذرها و افت فعالیت آنزیم های آنتی اکسیدانت SOD و POX بود که این اثرات در رقم خزر با شدت کم تر و و در رقم دمسیاه شدیدتر بود که این نتایج اهمیت بیش تر شرایط انبار را در نگهداری رقم دمسیاه نشان می دهد.

مقدمه: گل سازویی یا تشنه داری (Schrophularia striata) یکی از گیاهان دارویی خانواده گل میمونی و دارای ترکیبات فنلی می باشد. مردم محلی به صورت سنتی از این گیاه دارویی برای درمان عفونت ناشی از زخم ها، بیمارهای دستگاه گوارش و بیماری های چشمی استفاده می کنند. به علت مصرف بی رویه توسط مردم بومی و همچنین تغییرات اقلیم منطقه رویش که باعث افزایش دما شده است سرمای کافی برای شکست خواب بذر آن در شرایط حاضر فراهم نبوده و جوانه زنی و رویش آن کاهش یافته است، این گیاه در معرض خطر انقراض قرار گرفته است. از آنجایی که تکثیر این گیاه در رویشگاه های طبیعی از طریق بذر صورت می گیرد و با توجه به خواب عمیق بذر گیاه تشنه داری، بررسی روش های مختلف شکست خواب بذر، برای حفاظت و اهلی سازی از این گونه ضروری به نظر می رسد. در این تحقیق، روش های مناسب شکست خواب بذر این گیاه با استفاده از تیمارهای سرمادهی و اسید جیبرلیک روی بذرهای جمع آوری شده از رویشگاه های مختلف استان ایلام مورد مطالعه قرار گرفت. مواد و روش ها: به منظور بررسی اثر سرمادهی و اسید جیبرلیک بر شکست خواب بذر تشنه داری، آزمایشی به صورت اسپلیت پلات فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی، با چهار تکرار در دانشکده کشاورزی دانشگاه یاسوج در سال 1397 انجام شد. عامل اول آزمایش شامل طول دوره سرمادهی مرطوب با زمان های 0، 4، 8، 12 و 16 هفته، عامل دوم شامل اسید جیبرلیک (0، 300 و 600 میلی گرم بر لیتر) و عامل سوم پنج رویشگاه شامل ایلام، ایوان، مهران، آبدانان و دهلران بودند. یافته ها: نتایج نشان داد که تیمار 16 هفته سرمادهی و غلظت اسیدجیبرلیک صفر بیشترین درصد جوانه زنی در همه رویشگاه ها را داشت، بطوریکه درصد جوانه زنی در رویشگاه های مهران، ایوان، ایلام، آبدانان و دهلران بترتیب 66، 50، 36، 30 و 25 درصد بود. همچنین بیشترین میزان سرعت جوانه زنی در همه رویشگاه ها در سرمادهی 16 هفته و غلظت اسیدجیبرلیک صفر میلی گرم بر لیتر بدست آمد. در مورد یکنواختی جوانه زنی بیشترین میزان در سرمادهی 16 و 12 هفته به دست آمد. نتیجه گیری: طول دوره سرمادهی بر درصد و سرعت جوانه زنی بذر گیاه تشنه داری مؤثر بود و با افزایش آن درصد و سرعت جوانه زنی نیز افزایش یافت که نشان دهنده این موضوع است که بذور تشنه داری مورد مطالعه دارای درجاتی از خواب فیزیولوژیک بودند و بذر رویشگاه های مرتفع تر به طول دوره سرمادهی بیشتری نسبت به رویشگاه های پست تر برای جوانه زنی نیاز دارند. همچنین با توجه به نتایج این آزمایش، جهت افزایش درصد جوانه زنی از دوره های سرمادهی بالاتر از 16 هفته استفاده گردد.

مقدمه: شنبلیله، یکی از گیاهان دارویی است که به عنوان یک گیاه متحمل به شوری مورد توجه بوده است. این تحقیق، به منظور بررسی اثرات تنش شوری بر ویژگی های سبز شدن گیاهچه و تعیین حد آستانه تحمل به شوری، شیب کاهش سبز شدن و شاخص تحمل به شوری برخی توده های شنبلیله انجام گرفت. مواد و روش ها: بذرهای پنج توده (اردستانی، اصفهانی، هندی، مشهدی و نی ریزی) در هفت سطح شوری (5/0، 3، 6، 9، 12، 15 و 18 dS/m) بصورت آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار قرار گرفتند. در این تحقیق، از مدل های تجربی (خطی، سیگموئیدی، نمایی و چند جزئی) استفاده شد. یافته ها: نتایج نشان داد که با افزایش شوری، درصد و سرعت سبز شدن گیاهچه کاهش یافت. در توده های اردستانی و اصفهانی، افزایش شوری تا dS/m3 تاثیری بر درصد سبز شدن گیاهچه نداشت و پس از آن کاهش معنی داری پیدا کرد. بیشترین درصد سبز شدن (62/94 درصد) از توده هندی در تیمار شاهد بدست آمد. توده هندی در dS/m 18 نیز بیشترین درصد سبز شدن (81/25 درصد) را داشت. اگرچه بیشترین سرعت سبز شدن گیاهچه (93/5 عدد در روز) متعلق به توده مشهدی در تیمار شاهد بود، اما تفاوت معنی داری با توده های هندی، نی ریزی و اصفهانی نشان نداد. در توده های اردستانی، مشهدی و نی ریزی، با افزایش شوری طول گیاهچه به طور معنی داری کاهش یافت، ولی این کاهش در توده اصفهانی بین سطوح شوری 3 و dS/m 6 و نیز 12 و dS/m 15 معنی دار نبود. در توده هندی، طول گیاهچه در dS/m 3 با شاهد مشابه بود، ولی شوری های بالاتر موجب کاهش معنی دار آن گردید. بیشترین شاخص بنیه گیاهچه (44/20) متعلق به توده های مشهدی و نی ریزی در تیمار شاهد بود و توده اردستانی در dS/m 18 کمترین مقدار (39/0) را دارا بود. نتایج نشان داد که وزن خشک گیاهچه ابتدا تا سطح شوری dS/m 3 بدون تغییر بود و سپس با افزایش شوری به تدریج کاهش یافت. در توده های هندی و نی ریزی، شوری های بالاتر از dS/m6، وزن خشک گیاهچه را به تدریج کاهش دادند. حد آستانه تحمل به شوری شنبلیله برای توده های اردستانی، اصفهانی، هندی، مشهدی و نی ریزی به ترتیب، 69/4، 90/4، 83/7، 69/1 و 57/1 dS/m بدست آمد. به این ترتیب، بیشترین حد آستانه تحمل به شوری (dS/m 83/7) و شیب کاهش درصد سبز شدن (55/7 درصد) از توده هندی و کمترین مقدار آن از توده نی ریزی (به ترتیب dS/m 57/1 و 63/4 درصد) حاصل گردید. نتایج مدل های غیرخطی نشان داد که بیشترین شوری که در آن گیاهچه ها به مقدار 50 درصد جوانه زدند (dS/m 24/14) از توده هندی حاصل گردید. نتیجه گیری: بر اساس نتایج، مقایسه شاخص تحمل به شوری توده های شنبلیله و نیز ارزیابی مدل های تجربی نشان داد که توده هندی در مرحله سبز شدن می تواند به عنوان متحمل ترین توده به شوری برای بهره برداری از منابع آب و خاک شور معرفی گردد.

مقدمه: شواهد آزمایشی زیادی نشان گر تأثیر مثبت پرتودهی بذر با موج های فراصوت می باشد؛ به طوری که این پرتودهی می تواند باعث تولید گیاه چه قوی تر شود. در مقابل، پرتودهی با شدت و مدت نامناسب می تواند از طریق تأثیر مخرب بر فعالیت آنزیمی، تأثیری زیان بار بر گیاه چه به جای گذارد. بین مؤلفه های پرتودهی (مدت خیساندن بذر قبل از پرتودهی، مدت و دمای پرتودهی) با یک دیگر و با متغیرهای پاسخ (وزن خشک گیاه چه و درصد گیاه چه های غیرطبیعی) رابطه پیچیده ای وجود دارد. از این رو نمی توان با مقایسه میانگین، یک ترکیب تعادلی دقیق را برای حصول مقادیر مطلوب وزن خشک گیاه چه و درصد گیاه چه های غیرطبیعی به دست آورد. هدف از این بررسی، بهینه سازی (پیدا کردن ترکیب تعادلی) مؤلفه های پرتودهی برای حصول وزن خشک زیادتر گیاه چه و درصد کم تر گیاه چه های غیرطبیعی در ماش با استفاده از شبکه عصبی مصنوعی بود. مواد و روش ها: آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح پایه کاملاً تصادفی با سه تکرار انجام شد که در آن، فاکتورها شامل شش مدت خیساندن بذر (دو، چهار، شش، هشت، ده و دوازده ساعت) قبل از پرتودهی، پنج مدت پرتودهی (صفر، سه، شش، نه و دوازده دقیقه) و چهار دمای پرتودهی (17، 22، 27 و 32 درجه سلسیوس) بود. 25 عدد بذر برای هر ظرف پتری انتخاب گردید. برای کمی کردن روابط بین متغیرها از شبکه عصبی چند لایه پرسپترون استفاده شد که در آن، فاکتورهای آزمایش به عنوان ورودی (متغیرهای تأثیرگذار)، و درصد گیاه چه های غیر طبیعی و وزن خشک گیاه چه به عنوان خروجی مدل (متغیرهای پاسخ) در نظر گرفته شدند. یافته ها: نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اثرات ساده و برهمکنش فاکتورها بر وزن خشک گیاه چه و درصد گیاه چه های غیر طبیعی معنی دار بود. ساختار 3: 3: 2 مدل شبکه عصبی مبتنی بر تابع فعال سازی سکانت هایپربولیک مناسب به دست آمد. وزن خشک گیاه چه و درصد گیاه چه های غیر طبیعی از لحاظ میزان مشارکت فاکتورها در توجیه تغییرات آنها تفاوت قابل اغماضی داشتند؛ ترتیب اولویت فاکتورها از نظر تحت تأثیر قرار دادن این صفات به صورت مدت پرتودهی> دمای پرتودهی> مدت خیساندن بذر بود. ترکیب تعادلی مؤلفه های به دست آمده توسط شبکه عصبی شامل دمای پرتودهی 96/17 درجه سلسیوس، مدت پرتودهی 3/5 دقیقه و خیساندن 25/11 ساعته بذر بود که در مقایسه با دو ترکیب تعادلی به دست آمده توسط مقایسه میانگین، وزن خشک گیاه چه 27% بالاتر و درصد گیاه چه های غیرطبیعی 6/0% پایین تر به دست آمد. نتیجه گیری: به لحاظ شدت بالای برهمکنش مؤلفه های پرتودهی بر رشد گیاه چه، با تغییر کمیت هر مؤلفه، اثر مؤلفه (های) دیگر نیز تغییر شدیدی می یابد. از لحاظ یافتن بهترین ترکیب مؤلفه های پرتودهی، شبکه عصبی کارآمدتر از مقایسه میانگین بود. از این رو می توان از شبکه عصبی به عنوان روش تکمیلی در این گونه بررسی ها استفاده نمود. بهترین ترکیب تیماری شامل دمای حدود 96/17 درجه سلسیوس، خیساندن 25/11 ساعت و پرتودهی به مدت 3/5 دقیقه بود.

مقدمه: جوانه زنی از مهم ترین عامل های تعیین کننده موفقیت و یا شکست در استقرار گیاهان بوده و در صورت عدم وجود محدودیت در سایر عوامل محیطی محدود کننده، مانند رطوبت و دمای محیط، تعیین کننده سرعت و درصد نهایی جوانه زنی بذرها خواهد بود. این پژوهش با هدف بررسی برخی شاخص های جوانه زنی و ارزیابی مدل های رگرسیون غیرخطی برای برآورد دماهای کاردینال جوانه زنی دو واریته جدید گوجه فرنگی انجام پذیرفت. مواد و روش ها: آزمایش به صورت فاکتوریل دو عاملی شامل هفت سطح دما (5، 10، 15، 20، 25، 30 و 35 درجه سلسیوس) و دو رقم گیاه گوجه فرنگی (قرمز گیلاسی و زرد گلابی شکل ) در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار در آزمایشگاه تکنولوژی بذر دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان در سال 1398 اجرا گردید. برای تعیین رابطه میان سرعت جوانه زنی و دما از توابع بتا، دندانه ای و دوتکه ای و از تابع لجستیک به منظور توصیف الگوی مناسب جوانه زنی دو رقم این گیاه در پاسخ به هر سطح دما در طی زمان استفاده گردید. یافته ها: نتایج تجزیه واریانس نشان دهنده اثر معنی دار برهمکنش دما و رقم بر تمام صفات اندازه گیری شده در این آزمایش بود. نتایج نشان داد که درصد جوانه زنی در رقم گوجه فرنگی زرد گلابی شکلدر دماهای 15، 20، 25 و 30 درجه سلسیوس به ترتیب برابر 93، 96، 95 و 86 درصد و در رقم قرمز گیلاسی در بازه دمایی اشاره شده به ترتیب برابر 95، 98، 93، 98 درصد بود. هیچکدام از دو رقم گوجه فرنگی در دماهای 5، 10 و 35 درجه سلسیوس قادر به جوانه زنی نبودند. بر اساس نتایج خروجی از توابع برازش داده شده، مشخص شد که در بین تابع های رگرسیونی غیر خطی آزمون شده در این پژوهش، تابع دوتکه ای به خوبی سرعت جوانه زنی بذر رقم های گوجه فرنگی مورد مطالعه را در برابر دما، توصیف نمود (ضریب تبیین≥, 93/0 و شاخص آکاییک≤, 70-). هم چنین تابع لجستیک نیز برازش مناسبی بر جوانه زنی دو رقم در سطوح بین 15 تا 30 درجه سلسیوس (R2≥, 0. 96) در برابر زمان داشت. بر اساس تابع دو تکه ای، دماهای پایه، بهینه و سقف به ترتیب برای رقم زرد گلابی شکل 25/11، 72/28 و 0/35 و برای رقم قرمز گیلاسی شکل 97/10، 61/28 و 0/35 درجه سلسیوس تخمین زده شد. نتیجه گیری: جوانه زنی هر دو رقم گیاه گوجه فرنگی نسبت به تغییرات دما حساسیت نشان می دهد. در دماهای بالاتر از دمای حداقل، با افزایش دما هم نرخ جوانه زنی و هم سرعت آن افزایش پیدا کرد و این افزایش تا دمای مطلوب ادامه داشت و پس از آن روند تغییرات درصد و سرعت جوانه زنی به ازای دما کاهشی گردید. هم چنین نتایج به دست آمده از تابع لجستیک نشان داد که رقم زرد گلابی در مقایسه با قرمز گیلاسی، به افزایش دماهای بیش بهینه، حساس تر است و با افزایش دما از 25 به 30 درجه سلسیوس جوانه زنی از 79/97 به 09/85 درصد کاهش یافت.

مقدمه: امروزه پیش تیمار بذر به طور گسترده، برای بهبود میزان جوانه زنی بذرها در تعداد زیادی از گونه های گیاهی استفاده می شود. در نتیجه پیش تیمار بذر، تغییرات مولکولی و بیوشیمیایی متعددی شامل افزایش ساخت درشت مولکول ها، فعالیت آنزیم ها و تشکیل متابولیت های مختلف رخ می دهد. فعالیت های آنزیمی و متابولیکی، ساخت پروتئین ها از جهت کمی و کیفی و فعالیت های تنفسی و تشکیل آدنوزین تری فسفات برای ساخت درشت مولکول ها، غشاها و مواد لازم برای دیواره سلولی در طول و بعد از آماده سازی بذر افزایش می یابد. هدف از این تحقیق بررسی اثر پیش تیمار بذر با برخی تیمارهای هورمونی و تغذیه ای بر بهبود خصوصیات جوانه زنی و همچنین تأثیر نوع بستر کشت بر کیفیت نشاء تولیدی گوجه فرنگی رقم کارون می باشد. مواد و روش ها: دو آزمایش جداگانه بصورت آزمایشگاهی و گلدانی به صورت طرح کاملاً تصادفی در سه تکرار اجرا شد. در آزمایش اول تیمار مورد استفاده شامل پیش تیمار بذر در 6 سطح (آب مقطر، 2/0 میلی مولار اسید سالیسیلیک، 2/0 میلی مولار پوتریسین، 5/1 درصد اسید هیومیک، 03/0 درصد سولفات روی و 2/0 میلی مولار نیترات پتاسیم) و در آزمایش دوم تیمارهای مورد استفاده شامل نوع بستر کشت در 6 سطح (کوکوپیت، پرلایت، پیت ماس، 50% کوکوپیت+50% پرلایت 50% کوکوپیت+50% پیت ماس و 50% پرلایت+50% پیت ماس) بود. یافته ها: تجزیه واریانس داده ها نشان داد که تأثیر سطوح مختلف پیش تیمار بذر بر درصد جوانه زنی بذر و طول ریشه چه معنی دار بود. بیشترین درصد جوانه زنی بذر، به ترتیب پس از 6 روز کاشت در تیمار 2/0 میلی مولار اسید سالیسیلیک معادل 1/97 درصد، بدست آمد. بیشترین وزن خشک اندام هوایی در تیمار پیت ماس معادل 7/1 گرم و کمترین وزن خشک اندام هوایی در تیمار پرلیت معادل 3/0 گرم بدست آمد. بیشترین میزان جذب عناصر معدنی (نیتروژن، فسفر، پتاسیم، کلسیم و منیزیوم) در بستر کشت پیت ماس مشاهده گردید. استفاده از پیت ماس در مقایسه با کوکوپیت منجر به افزایش طول گیاهچه معادل 3/31 درصد گردید. نتیجه گیری: استفاده از تیمار 2/0 میلی مولار اسید سالیسیلیک و پوترسین و پس از آن اسید هیومیک در مقایسه با سولفات روی و نیترات پتاسیم درصد جوانه زنی بذر را افزایش داد. همچنین با بکاربردن پیت ماس و استفاده از تیمارهای تلفیقی پیت ماس در مقایسه با کوکوپیت و پرلیت علاوه بر افزایش جذب عناصر مختلف، باعث افزایش وزن خشک ریشه و اندام هوایی گیاه گردید.

مقدمه: جوانه زنی اولین و مهم ترین مرحله استقرار و متعاقب آن رقابت موفقیت آمیز به شمار می رود که متأثر از عوامل ژنتیکی و محیطی است. از بین عوامل محیطی مؤثر بر جوانه زنی، دما و نور مهم ترین عوامل هستند. با استفاده از مدل های مختلف می توان پاسخ جوانه زنی بذر به دما را کمی سازی کرد؛ بنابراین، این تحقیق به منظور بررسی اثر دما بر جوانه زنی و کمی سازی پاسخ جوانه زنی بذر دیلار (Fagopyrum esculentum Moenc. ) به دما با استفاده از مدل های رگرسیون غیرخطی و مدل زمان دمایی به اجرا درآمد. مواد و روش ها: بذرها در چهار تکرار 25 بذری تحت 8 تیمار دمایی ثابت (5، 10، 15، 20، 25، 30، 35 و 40 درجه سلسیوس) مورد آزمون جوانه زنی قرار گرفتند. با استفاده از مدل لجستیک سه پارامتره، جوانه زنی بذر دیلار به سطوح مختلف دما کمی سازی شد و درصد و زمان رسیدن به 50 درصد جوانه زنی به دست آمد. جهت کمی سازی واکنش سرعت جوانه زنی بذر دیلار به دما از 4 مدل رگرسیون غیرخطی و مدل زمان دمایی استفاده شد. جهت مقایسه مدل ها و تعیین مناسب ترین مدل از شاخص ریشه میانگین مربعات خطا (RMSE)، ضریب تبیین (R2)، ضریب تغییرات (CV) و خطای استاندارد (SE) برای سرعت جوانه زنی مشاهده شده در مقابل سرعت جوانه زنی پیش بینی شده استفاده شد. یافته ها: نتایج نشان داد که دما علاوه بر درصد جوانه زنی بر طول گیاهچه، درصد گیاهچه طبیعی، بنیه بذر و سرعت جوانه زنی نیز اثر گذار بود. همچنین نتایج نشان داد که با افزایش دما تا دمای 20 و 25 درجه سلسیوس شاخص های جوانه زنی افزایش یافت. در مقایسه 3 مدل استفاده شده با توجه به پارامترهای RMSE، CV، R2، SE مناسب ترین مدل جهت تخمین دماهای کاردینال دیلار مدل دندان مانند بود. نتایج استفاده از مدل زمان دمایی نشان داد که دمای پایه بذر دیلار 01/4 درجه سلسیوس و ضریب زمان دمایی 6/1242 ساعت درجه سلسیوس بود. نتیجه گیری: استفاده از مدل های رگرسیون غیرخطی (دو تکه ای، دندان مانند و بتا) و مدل زمان دمایی جهت کمی سازی پاسخ جوانه زنی بذر دیلار در دماهای مختلف دارای نتایج قابل قبولی بود. بنابراین با استفاده از خروجی این مدل ها در دماهای مختلف می توان سرعت جوانه زنی و درصد جوانه زنی را پیش بینی نمود.

مقدمه: بذرها برای بقا و ماندگاری نیازمند جوانه زنی موفق در زمان و شرایط مطلوب می باشند. گاهی اوقات حتی در شرایط مطلوب محیطی و ژنتیکی بذر، عدم جوانه زنی یا جوانه زنی همراه با تأخیر اتفاق می افتد که به چنین بذرهایی، بذرهای دارای خفتگی گفته می شود. خفتگی بذر می تواند آثار مثبت در گریز از شرایط نامطلوب و تضمین بقا در آن محیط داشته باشد. با این حال خفتگی بذر گیاهان زراعی از طریق جلوگیری از جوانه زنی، سبب کاهش سبز شدن و کاهش عملکرد می شود. در ایجاد خفتگی بذر ترکیبی از عوامل محیطی و عوامل ژنتیکی بذر دخیل است. به طورکلی خفتگی بذر شامل خفتگی فیزیکی، خفتگی فیزیولوژیک، خفتگی مورفولوژیک، خفتگی مورفوفیزیولوژیک و خفتگی چندگانه می باشد که جهت رفع خفتگی بذر می توان از تیمارهای خراش دهی فیزیکی/شیمیایی، استراتیفیکاسیون سرد و گرم، آبشویی، تیمارهای هورمونی، پس رسی، نور و تیمارهای ترکیبی، بسته به نوع خفتگی استفاده کرد. از این رو در این مطالعه با استفاده از مطالعات داخلی انجام شده در زمینه خفتگی بذر در گونه های مختلف گیاهی، به شناخت و بررسی انواع خفتگی در گونه های مختلف گیاهی پرداخته شده و اطلاعات کلی و کاربردی در این خصوص ارائه شده است. مواد و روش ها: در این مطالعه تعداد 168 گزارش منتشر شده روی 250 گونه گیاهی در 20 سال اخیر که در حوزه ی خفتگی بذر گیاهان دارویی، علف هرز، مرتعی، زینتی و زراعی منتشر شده بود، مورد بررسی قرار گرفت. سپس درصد گیاهان مورد مطالعه و تیره های گیاهی و هم چنین سهم انواع خفتگی بذر و تیمارهای مناسب جهت رفع خفتگی بذر، تعیین شد. یافته ها: در بین گونه های گیاهی مورد مطالعه بیشترین نوع خفتگی مربوط به خفتگی فیزیولوژیک (50 درصد) مشاهده شد و پس از آن خفتگی فیزیکی، خفتگی چندگانه، خفتگی مورفوفیزیولوژیک و کم ترین سهم خفتگی در گونه های گیاهی مورد مطالعه مربوط به خفتگی مورفولوژیک (61/1 درصد) بود. موثرترین تیمارها جهت رفع خفتگی فیزیولوژیک استفاده از تیمارهای استراتیفیکاسیون سرد، اسید جیبرلیک و نیترات پتاسیم بود. همچنین موثرترین تیمارها برای رفع خفتگی فیزیکی استفاده از تیمارهای خراش دهی فیزیکی و مکانیکی، خراش دهی شیمیایی و تیمار نیترات پتاسیم بود. با استناد بر نتایج: جهت رفع خفتگی مورفولوژیک استفاده از تیمارهای دمایی و سپس تیمارهای اسید جیبرلیک و نیترات پتاسیم قابل توصیه است. برای رفع خفتگی مورفوفیزیولوژیک استفاده از تیمارهایی جهت بلوغ بذرهای تمایز نیافته یا تمایز یافته کوچک (رفع خفتگی مورفولوژیک) و هم چنین تیمارهایی جهت مقابله با عوامل بازدارنده جوانه زنی یا جبران نبود تحریک کننده های جوانه زنی قابل توصیه می باشد. همچنین بیشترین تیمار استفاده شده برای رفع خفتگی مورفوفیزیولوژیک با بررسی های انجام شده تیمارهای استراتیفیکاسیون سرد و اسید جیبرلیک بود. نتیجه گیری: با شناسایی نوع خفتگی و اعمال تیمارهای مناسب می توان جوانه زنی گیاهان اقتصادی و ارزشمند را بهبود بخشید.

مقدمه: یکی از راهکارهای فائق آمدن بر محدودیت آب شیرین و نبود ذخایر آب کافی برای کشاورزی روی آوردن به بهره برداری از آب های نامتعارف همانند آب دریا می باشد. تنش شوری مهمترین تنش غیرزیستی در بکارگیری آب دریا است. شناسایی و کاشت ژنوتیپ های متحمل به شوری کنجد از راهکارهای مؤثر و قابل توجه در کاهش اثرات تنش شوری است. جوانه زنی، رشد و استقرار گیاهچه از مراحل حساس به شوری در اغلب گیاهان می باشد، بنابراین برای اصلاح گیاهان به تنش های محیطی می طلبد تا صفات و شاخص های مرتبط با تحمل در مرحله جوانه زنی مورد بررسی و مطالعه قرار گیرد. مواد و روش ها: آزمایش در سال 1399 در آزمایشگاه گروه اصلاح نباتات دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی ساری در سه تکرار، بصورت فاکتوریل و بر پایه طرح کاملاً تصادفی اجرا گردید بطوری که فاکتور اول شامل ارقام و فاکتور دوم شامل 5 سطح شوری (شاهد، 3، 6، 9 و 11 دسی زیمنس بر متر)، حاصل از اختلاط آب دریای خزر و آب شهری بود. تعداد بذرهای جوانه زده در طی هشت روز اعمال شوری مورد شمارش قرار گرفت و صفات درصد جوانه زنی، زمان لازم تا 50 درصد جوانه زنی، شاخص بنیه گیاهچه، سرعت جوانه زنی محاسبه گردید و در روز هشتم مقدار وزن خشک ریشه چه، وزن خشک ساقه چه، وزن تر ریشه چه، وزن تر ساقه چه، طول ساقه-چه، طول ریشه و وزن خشک گیاهچه اندازه گیری و مورد بررسی قرار گرفت. یافته ها: نتایج تجزیه واریانس بیانگر معنی داری اثر سطوح مختلف شوری، اثر ژنوتیپ و برهمکنش شوری و ژنوتیپ برای تمامی شاخص های محاسبه شده در سطح احتمال یک درصد بود. مقایسه میانگین برهمکنش سطوح مختلف شوری و ارقام و توده ها حاکی از آن بود که با افزایش شوری تمامی صفات مورد بررسی به غیر از زمان لازم تا 50 درصد جوانه زنی کاهش می یابند. در بین ارقام مورد مطالعه رقم اولتان دارای بیشترین مقدار در صفت درصد جوانه زنی (100 درصد)، سرعت جوانه زنی (17/24 عدد بذر در روز)، شاخص بنیه گیاهچه (03/5)، طول ساقه چه (67/55 میلی متر)، طول ریشه چه (70 میلی متر)، وزن تر ساقه چه (62 میلی گرم)، وزن تر ریشه چه (45 میلی گرم)، وزن خشک ساقه چه (77/4 میلی گرم)، وزن خشک گیاه چه (23/6 میلی گرم) و کمترین مقدار در زمان لازم تا 50 درصد جوانه زنی (17/24 ساعت) در سطح شوری شاهد بود و در مقابل رقم پاکستانی دارای کمترین مقدار در صفت سرعت جوانه زنی (06/3 عدد بذر در روز)، شاخص بنیه گیاهچه (1)، طول ساقه-چه (33/8 میلی متر)، طول ریشه چه (3 میلی متر)، وزن تر ساقه چه (10 میلی گرم)، وزن تر ریشه چه (2 میلی-گرم)، وزن خشک ساقه چه (57/0 میلی گرم)، وزن خشک گیاه چه (84/0 میلی گرم) و بیشترین مقدار در زمان لازم تا 50 درصد جوانه زنی (17/24 ساعت) در سطح شوری 11 دسی زیمنس بر متر بود. با استفاده از نتایج این آزمایش در بین ارقام مورد مطالعه رقم اولتان بعنوان متحمل ترین و رقم پاکستانی بعنوان حساس ترین رقم به تنش شوری در مرحله جوانه زنی انتخاب گردید. نتیجه گیری: ارقام و توده های مورد مطالعه واکنش های متفاوتی از نظر شاخص های جوانه زنی در تیمار با شوری حاصل از آب دریا از خود نشان دادند. اختلاف معنی دار بالا در این آزمایش بیانگر تنوع بالای ژنوتیپ ها بود. امکان انتخاب از بین این ژنوتیپ ها برای برنامه های اصلاحی تحمل به شوری در گیاه کنجد وجود دارد.

مقدمه: گواوا (Psidium guajava L. ) یکی از مهمترین میوه های مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری می باشد. گواوا از طریق بذر، خوابانیدن، پیوند، قلمه و کشت بافت قابل تکثیر می باشد. تکثیر گواوا از طریق بذر به منظور تولید نهال های بذری قابل استفاده در برنامه های اصلاحی و یا برای تولید پایه های بذری جهت پیوند صورت می گیرد. جوانه زنی بذرهای گواوا ضعیف و غیریکنواخت است و به زمان زیادی برای ظهور دانهال نیاز دارند. در گواوا، رکود بذر به علت پوشش سخت بذر بوده و از روش های مختلفی برای شکستن رکود بذر استفاده می شود. این پژوهش با هدف بررسی کارایی پیش تیمارهای مختلف بر شکست خواب و خصوصیات جوانه زنی بذر گواوا اجرا گردید. مواد و روش ها: این آزمایش در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار در آزمایشگاه ژنتیک و به نژادی پژوهشکده خرما و میوه های گرمسیری طی تابستان 1397 روی بذر گواوا اجرا گردید. تیمارها شامل آب مقطر (24 و 48 ساعت)، نیترات پتاسیم 5/0 و 1 درصد (24 ساعت)، آب گرم 70 درجه سلسیوس (5 و 10 دقیقه)، اسید سولفوریک 25 و 50 درصد (5 دقیقه) و شاهد (بدون تیمار) بودند. صفات مورد ارزیابی شامل درصد جوانه زنی، سرعت جوانه زنی، میانگین زمان لازم برای جوانه زنی، شاخص بنیه بذر، وزن و طول گیاهچه بود. تجزیه داده ها با استفاده از نرم افزار آماری SAS نسخه 2/9 و مقایسه میانگین ها به روش دانکن در سطح احتمال 5 درصد انجام شد. یافته ها: نتایج نشان داد اثر تیمارهای مختلف روی شاخص های جوانه زنی بذر (درصد جوانه زنی، سرعت جوانه زنی، میانگین روز برای جوانه زنی و شاخص قدرت بذر) گواوا در سطح احتمال 1% معنی دار بود. بیشترین درصد جوانه زنی (1/53 درصد) و سرعت جوانه زنی (6/6 بذر در روز) و قدرت بذر (7/2636) در تیمار نیترات پتاسیم 1 درصد به مدت 24 ساعت مشاهده شد. کمترین میانگین زمان لازم برای جوانه زنی (14 روز) در تیمار بذرها با آب مقطر به مدت 48 ساعت بدست آمد. تیمارهای آب گرم 70 درجه سلسیوس و اسیدسولفوریک 25 و 50 درصد در بهبود جوانه زنی بذر نسبت به شاهد مؤثر نبودند. بیشترین طول دانهال و وزن آن به ترتیب در تیمار نیترات پتاسیم 1 درصد و نیترات پتاسیم 5/0 درصد مشاهده شد. نتیجه گیری: نتایج حاصل از این پژوهش نشان می دهد که در بین تیمارهای مورد مطالعه، پیش تیمار بذر با نیترات پتاسیم 1 درصد مؤثرترین روش برای بهبود جوانه زنی بذر گواوا محسوب می شود. همچنین پیش تیمار بذر با آب مقطر به مدت 48 ساعت روشی آسان، کم هزینه و مؤثر برای افزایش شاخص های جوانه زنی بذر گواوا می باشد.

مقدمه: گیاه دم گاوی از گونه های درختچه ای ارزشمند بومی و سازگار در ماسه زارهای مناطق مرکزی ایران است که علاوه بر ایفای نقش مهم در پوشش بیابانی به منظور حفاظت خاک، چرای دام و تولید علوفه، به عنوان گیاهی دارویی نیز حائز اهمیت است. از آن جایی که جوانه زنی بذر این گیاه به دلیل داشتن پوسته ای سخت به راحتی انجام نمی گیرد، لذا در این تحقیق برای اولین بار از روش کشت بافت و استقرار بذر در محیط کشت درون شیشه ای به منظور غلبه بر مشکلات جوانه زنی گیاه دم گاوی استفاده شده است. مواد و روش ها: بذرهای بدون خراش، بذرهای خراش داده شده و جنین بذر گیاه دم گاوی به عنوان ریزنمونههای مختلف، پس از تیمار گندزدایی سطحی در دو نوع محیط کشت (MS و MS به همراه مخلوطی از اسیدهای آمینه) و همچنین در دو نوع تیمار نوری (16 ساعت روشنایی و 8 ساعت تاریکی و دیگری 24 ساعت تاریکی مطلق)، به صورت آزمایش فاکتوریل در قالب طرح پایه کاملاً تصادفی در شش تکرار مورد بررسی قرار گرفتند. در نهایت درصد جوانه زنی (10 روز پس از کشت بذر) و طول نوساقه رشد یافته (30 روز پس از جوانه زنی بذر) اندازه گیری شدند. یافته ها: نتایج به دست آمده مبین معنی دار بودن تأثیر تیمارهای مورد بررسی روی برخی صفات جوانه زنی درون شیشه ای بود. مشخص شد که کاشت جنین بذر در محیط کشت MS به همراه ترکیبی از اسید های آمینه در دوره نوری 16 ساعت روشنایی و 8 ساعت تاریکی، بهترین تیمار از نظر درصد جوانه زنی بذرها (83/78%) و طول نوساقه جوانه زده (83/44 میلی متر) می باشد. نتیجه گیری: از روش کشت درون شیشه ای می توان جهت بهبود جوانه زنی و تولید پایه های بذری این گیاه استفاده نمود.