پژوهش های تولید گیاهی
سال:1401 | دوره:29 | شماره:3 |تعداد مقالات:10

سابقه و هدف: هیبریدهای ماده گل خیار از مزیت پرمحصول بودن برخوردار هستند؛ بنابراین صفت ماده گل بودن باید همواره در تولید ارقام هیبرید خیار مد نظر قرار گیرد. حداقل پنج ژن وجود دارد که بیان جنسیت ماده گلی را تحت تاثیر قرار می دهد. جهت اصلاح خیار برای تولید ارقام جدید با عملکرد بالاتر و کیفیت بهتر، استفاده از تنوع ژنتیکی و ژرم پلاسم این گیاه بشدت ضروری است. اطلاع از اهمیت و میزان اثرات ژنتیکی کنترل کننده توارث صفات می تواند به انتخاب روش مناسب اصلاحی گیاه بیانجامد. بنابراین تحقیق حاضر با هدف نحوه وراثت صفت ماده گلی و بررسی اثرات ژن های کنترل کننده در این صفت و دیگر اجزای عملکرد، در نتاج حاصل از تلاقی یک لاین ماده با یک لاین منتخب نر صورت گرفت تا در نهایت برنامه اصلاحی مناسبی اتخاذ شود. مواد و روش ها: به منظور ارزیابی ژنتیکی و برآورد وراثت پذیری صفت ماده گلی در خیار، هفت نسل (P1, P2, F1, F2, BC1, BC2, F3) از تلاقی دو لاین ماده گل N10 و نرگل A11 تهیه و صفات تعداد گل ماده، تعداد گل نر، تعداد میوه در بوته، ارتفاع بوته و طول میانگره در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار اندازه گیری شدند. جهت ایجاد جمعیت ها، آزمایش هایی در بهار و پاییز 1396 تا 1397 طی سه مرحله در گلخانه ی دانشکده علوم کشاورزی دانشگاه گیلان صورت گرفت و ارزیابی جمعیت ها در سال 1398 در مزرعه پژوهشی دانشکده علوم کشاورزی دانشگاه گیلان انجام شد، سال اول به منظور تولید بذرهای هیبرید تلاقی بین دو لاین ماده گل N10 و نرگل A11 صورت گرفت، پس از تولید و کشت بذر هیبرید در مرحله دوم، خودگشنی و تلاقی برگشتی هیبرید با والدین انجام شد و جمعیت های F2 و تلاقی های برگشتی با هر دو والد ایجاد شدند. در سال دوم، نمونه هایی از بذور نسل دوم به منظور خودگشنی و ایجاد جمعیت نسل سوم در گلخانه کشت شدند. در گلخانه از سیستم کشت هیدروپونیک استفاده و کوددهی و آبیاری گیاهان با فواصل زمانی منظم انجام شد. در سیستم کشت مزرعه ای مراحل داشت با استفاده از سیستم آبیاری قطره ای و مالچ پوششی جهت کاشت استفاده شد. تست نرمال بودن داده ها توسط آزمون چولگی و کشیدگی در نرم افزار SPSS و آنالیز داده ها توسط نرم افزار SAS انجام شد. مقایسه میانگین نسل ها نیز با استفاده از آزمونLSD در سطح احتمال 5% و 1% صورت گرفت. یافته ها: در مورد صفت ماده گلی تفاوت معنی داری بین نسل های مورد بررسی وجود داشت. بررسی آزمون های مقیاس نیز برای این صفت نشان داد که ممکن است آثار متقابل غیرآللی نیز در بین ژن های کنترل کننده این صفت وجود داشته باشد. برآورد پارامترهای ژنتیکی و انجام آزمون مقیاس مشترک نشان داد که برای تمامی صفات مورد مطالعه، انواع مختلفی از اپیستازی وجود دارد. نتایج نشان داد در مورد صفت تعداد گل ماده تمام آثار ژنتیکی معنی دار شد. برای صفات تعداد گل نر، تعداد میوه در بوته و طول میانگره، مدل شش پارامتری شامل تمامی آثار ژنتیکی به غیر از اپیستازی غالبیت-غالبیت، کنترل صفات را به عهده داشت، در حالی که برای صفت ارتفاع بوته، مدل شش پارامتری شامل تمام آثار ژنتیکی بدون اپیستازی افزایشی-افزایشی بهترین مدل ژنتیکی توجیه کننده تنوع بود. نتیجه گیری: ارزیابی وراثت پذیری و درجه غالبیت نشان داد واریانس افزایشی در صفات تعداد گل ماده و تعداد میوه دارای اهمیت بیشتری بود به این معنی که می توان برای اصلاح این صفات در جمعیت مورد مطالعه ژنوتیپ های برتر را انتخاب کرد.

سابقه و هدف: گیاه خار مریم یا ماریتیغال (Silybum marianum L. ) عضوی از خانواده کاسنی (Asteraceae) است که معمولا به عنوان علف هرز شناخته می شود، اما وجود سیلیمارین به عنوان یکی از متابولیت های ثانویه اصلی این گیاه اثرات مثبتی بربیماری های کبد، قلب و سرطان دارد. این تحقیق با هدف تولید ریشه مویین در گیاه ماریتیغال به منظور افزایش سیلیمارین در ریشه های تراریخت شده و استفاده از الیسیتورها در راستای تسریع تولید این ماده صورت گرفت. مواد و روش ها: به منظور القای ریشه مویین در گیاه ماریتیغال با استفاده از سالیسیلیک اسید و فنیل آلانین به عنوان الیسیتور در راستای افزایش تولید سیلیمارین بود. تحقیقات به صورت دو آزمایش مجزا در دانشگاه زنجان انجام شد. آزمایش اول در قالب طرح کاملا تصادفی با 9 تکرار برای ارزیابی تولید ریشه مویین با استفاده از سه سویه باکتری آگروباکتریوم رایزوژنز شامل A7، R1000و ATCC صورت گرفت. صفات مورفولوژیکی شامل تعداد ریشه و طول ریشه اندازه گیری شد. آزمایش دوم نیز به صورت طرح کاملا تصادفی بر روی تیمار اسید سالیسیلیک در سه سطح (0، 50 و 100 میکرو مولار) و فنیل آلانین در سه سطح (0، 100 و 200 میکرومولار) در سه تکرار، به منظور بررسی اثرات این تیمارها بر روی ریشه های مویین بدون تلقیح باکتری و حاصل از باکتری های ATCC و A7 و R1000 به منظور اندازه گیری صفات میزان فنل کل، فلاونویید، آنتی اکسیدان و میزان سیلیمارین انجام شد. یافته ها: بیشترین طول و تعداد ریشه های مویین نسبت به شاهد توسط سویهATCC نسبت به سویه های دیگر بود. همچنین نتایج نشان داد که تمامی صفات فیزیولوژی و بیوشیمیایی اندازه گرفته در سطح احتمال یک درصد معنی دار شد. میزان فنل کل ریشه های مویین در تیمار فنیل آلانین 200 میکرومولار به همراه باکتری ATCC بیشترین میزان فنل کل را نشان داد. میزان سیلیمارین در ریشه های مویین تراریخت شده با باکتری R1000 و ATCC با فنیل آلانین با غلظت های 200 میکرومولار بیشترین میزان را نشان داد. نتیجه گیری: از آن جایی که توانایی آگروباکتریوم رایزوژنز در القاء ریشه های مویین در گستره ای از گیاهان میزبان، نسبت به سایر سویه ها سیستم مناسبی را جهت مطالعه تولید متابولیت های ثانویه فراهم آورد. همچنین سهولت به دست آوردن ریشه های مویین و قابلیت سنتز مداوم ترکیبات شیمیایی مختلف را ایجاد نمود. این عوامل سبب برتری آن نسبت به سابر روش ها در راستای افزایش متابولیت های ثانویه در ریشه گردیده است. از طرفی اضافه کردن الیسیتور در کنار حضور باکتری ها به عنوان عامل تراریختگی سبب بهبود در صفات بیوشیمیایی و فیزیولوژیکی ماریتیغال شد. از جمله میزان متابولیت ثانویه سیلیمارین که در ریشه های مویین تراریخت شده با باکتری R1000 و ATCC همراه با تیمار فنیل آلانین در غلظت 200 میکرومولار بیشترین میزان را نشان داد.

سابقه و هدف: آنغوزه تلخ Ferula pseudalliacea گیاهی از خانواده چتریان، چند ساله و مونوکارپیک می باشد. رویشگاه این گیاه آسیای مرکزی تا نوار شمالی اروپا می باشد. ترکیبات اصلی تشکیل دهنده متابولیت های ثانویه این جنس شامل کومارین ها، سزکویی ترپن کومارین ها و دی سزکویی ترپن کومارین ها می باشد. با توجه به ترکیبات موجود در این گیاه از گذشته های دور توسط مردم بومی در طب سنتی به صورت گسترده استفاده شده است. مسیر اصلی بیوسنتز ترکیبات موثر این گیاه مسیر فنیل پروپانویید است. یکی از آنزیم های اصلی و کلیدی این مسیر سینامات-4-هیدروکسی لیاز است. هیچ اطلاعات ژنومی از ژن های این گیاه دارویی با ارزش وجود ندارد و به عنوان اولین گزارش، ژن C4H از این گیاه همسانه و توالی یابی شد و میزان بیان آن در ریشه، ساقه، برگ، گل آذین و بذر نارس مورد بررسی قرار گرفت. مواد و روش ها: قسمت های مختلف گیاه Ferula pseudalliacea در اوایل خردادماه از جنوب شرقی روستای گزنه در 20 کیلومتری سنندج جمع آوری گردید. استخراج RNA از بافت های مختلف گیاه Ferula pseudalliacea با روش لیتیم کلرید انجام گرفت. جهت سنتز cDNA، از کیت سنتز cDNA شرکت یکتا تجهیز در حجم 20 میکرولیتر استفاده شد. محصول پی سی آر با استفاده از آغازگر طراحی شده از نواحی حفاظت شده ژن C4H، درون ناقل pTG19 همسانه شد. نمونه های پلاسمید نوترکیب بعد از تایید مولکولی، جهت تعیین توالی به شرکت آپلاید بیوسیستم ارسال شد. جهت ارزیابی میزان بیان ژن C4H از دو روش واکنش زنجیره ای پلیمراز در زمان واقعی و روش نیمه کمی استفاده شد. دندروگرام داده های به دست آمده از توالی یابی هر ژن، با استفاده از نرم افزار مگا با روش آماری اتصال همسایگی با میزان بوت سترپ برای توالی پروتیینی رسم شد. یافته ها: توالی های به دست آمده از کلون های ژن C4H در پایگاه داده ان سی بی آی با استفاده از BlastX همردیف شد و با توجه به نتیجه بلاست، توالی های دو ژن ذکر شده تایید گردید. این ژن با ژن های C4H سایر گیاهان هم خانواده خود در یک گروه قرار گرفت. این ژن بالاترین تشابه را در هر دو سطح توالی نوکلیوتیدی و پروتیین با ژن C4H هویج نشان داد که با هم در یک زیر گروه قرار گرفتند. ژن C4H دارای 7 موتیف بوده که موتیف حفظ شده سیتوکروم سیستیین P450 با توالی FGVGRRSCPG در خانواده سیتوکروم P450 جز آنها می باشد. بررسی بیان ژن با واکنش زنجیره ای پلیمراز در زمان واقعی بالاترین سطح رونویسی را در گل آذین و کمترین میزان بیان را در برگ نشان داد. نتیجه گیری: C4H به عنوان دومین ژن کلیدی مسیر فنیل پروپانویید نقش انکارناپذیر در تولید ترکیبات فنلی در بافت های ویژه همانند گل آذین که بیشترین میزان بیان را نشان داد، دارد. سایر پژوهش های انجام شده درگیاهان مختلف در زمینه بیان ژن C4H نشان از اختصاصی عمل کردن در تولید ترکیب های خاص، در بافت خاصی بوده است. با توجه به اینکه ترکیبات فنلی دامنه وسیعی از متابولیت های ثانویه را به صورت مواد فرار (اسانس) و عصاره شامل می شود برای پی بردن به نقش دقیق آنزیم C4H در اندام های مختلف نیاز به تحقیق بیشتر می باشد. با توجه به نقش انکارناپذیر ژن C4H در بیوسنتز بسیار از ترکیبات با ارزش دارویی، از توالی شناسایی شده می توان در تولید ترکیبات نوترکیب در سایر گونه های گیاهی که پیش ماده های مورد نظر را دارند، استفاده نمود.

سابقه و هدف: آلودگی خاک با فلزات سنگین و انتقال آن به محصولات کشاورزی به عنوان یک مشکل جهانی در حال گسترش می باشد. کادمیم یکی از فلزات سنگین است که افزایش غلظت آن در محیط ریشه گیاه سبب بروز اختلالات متابولیسمی در گیاه می شود. بررسی ها نشان داده است به کارگیری نظام های کشت مخلوط ضمن بالا بردن تنوع، افزایش عملکرد، بهبود کارایی استفاده از منابع، کاهش خسارت علف های هرز، آفات و بیماری ها (نظیر زنگ و لکه-شکلاتی باقلا)، افزایش ثبات و پایداری نظام را به دنبال دارد. این پژوهش به بررسی اثر سطوح متفاوت کادمیم بر رنگدانه های گیاهی به-عنوان یکی از عامل های موثر در فرایند فتوسنتز، همچنین مقادیر ترکیبات فنل و فلاونویید و فعالیت آنتی اکسیدانی در حبوبات (باقلا، نخود) و سیب زمینی به صورت کشت خالص و مخلوط می پردازد. مواد و روش ها: این آزمایش گلدانی به صورت فاکتوریل در قالب طرح کاملا" تصادفی در پنج سطح کادمیم(0، 5، 10، 20 و 30 میلی گرم در کیلوگرم خاک) و پنج سطح کشت شامل تک کشتی باقلا، تک کشتی نخودفرنگی، تک کشتی سیب زمینی و کشت مخلوط سیب زمینی+ باقلا(1: 1) و سیب زمینی+ نخودفرنگی(1: 1) در4 تکرار طی دو سال زراعی 97-1396 و 98-1397 در ایستگاه باغبانی قایم شهر مورد بررسی قرار گرفت. بدین منظور از برگ های خشک گیاهان مورد مطالعه عصاره متانولی تهیه شد. سنجش فنول و فلاونویید کل به روش اسپکتروفتومتری صورت گرفت و فعالیت آنتی اکسیدانی عصاره ها ازروش های احیاء رادیکال آزاد DPPH مورد ارزیابی قرار گرفت. تجزیه و تحلیل آماری با استفاده از نرم افزار SAS و مقایسه میانگین ها از طریق آزمون چند دامنه ای دانکن در سطح احتمال یک و پنج درصد انجام شد و نمودارها با استفاده از نرم افزارSigmaPlot و Excel رسم شدند. یافته: نتایج نشان داد که غلظت های مختلف کلرید کادمیوم بر میزان رنگیزه های فتوسننتزی تاثیر معنی داری داشت (P≤, 0/01). کاهش کاروتنویید، کلروفیل a و کلروفیل b به شکل پلینومیال بود. با کاربرد بالاترین سطح کادمیم (30 میلی گرم کادمیم در خاک) کاروتنویید، کلروفیل a و کلروفیل b کاهش چشمگیری داشت. در غلظت30 میلی گرم کادمیم در خاک، مقدار کلروفیل a موجود در گیاه باقلا به 84/3 میلی گرم در کیلوگرم رسید. به عبارت دیگر، با افزایش غلظت کادمیم در خاک، مقدار کلروفیل a 07/83 درصد نسبت به شاهد کاهش یافت. کاهش کادمیم در میزان کلروفیل کل می تواند به علت اثر بازدارندگی روی فعالیت مولکول های آن باشد. کلرفیل کل گیاه باقلا با افزایش غلظت کادمیوم (از 5 تا 30 میلی گرم در خاک) دچار افت قابل توجهی شد. حساسیت تیمارها نسبت به افزایش غلظت کادمیوم به-ترتیب باقلا (66/7 میلی گرم در کیلوگرم)، سیب زمینی (19/9 میلی گرم در کیلوگرم) و نخود (28/9 میلی گرم در کیلوگرم) بودند. در این مطالعه گیاه باقلا بیشترین میانگین فنل(1643/0 میلی گرم اسیدگالیک بر گرم وزن خشک) و کشت مخلوط (سیب زمینی+ باقلا) بیشترین فلاونویید (00814/0 میلی گرم کویرستین بر گرم وزن خشک) و همچنین آنتی اکسیدان (03/56 درصد) در تیمار 30 میلی گرم کادمیم در خاک به دست آمد. بیشترین مقدار فلاونویید را در بین گیاهان به مقدار (00822/0 میلی گرم کویرستین بر گرم وزن خشک) گیاه باقلا به خود اختصاص داد. در مجموع با افزایش غلظت کادمیم در هر پنج تیمار الگوی کشت شامل (تک کشتی سیب زمینی، باقلا و نخودفرنگی و مخلوط سیب زمینی+ باقلا و سیب زمینی+ نخود) روند افزایشی در میزان فنل، فلاونویید و ظرفیت آنتی اکسیدان وجود دارد. نتیجه گیری: نتایج به دست آمده از پژوهش حاضر، نشاندهنده وجود تفاوت معنی دار بین تیمارهای مختلف (تک کشتی باقلا، نخودفرنگی، سیب زمینی و مخلوط سیب زمینی+ باقلا و سیب زمینی+ نخودفرنگی) از نظر مقدار کل ترکیبات فنولی و فلاونوییدی بوده که وجود چنین تنوعی می تواند بیانگر نقش گیاه و ژنتیک در تولید این ترکیبات باشد. همچنین با افزایش غلظت کادمیم به طور معنی داری از میزان رنگدانه های کلروفیل a و کلروفیل b کاسته شد. به طور کلی از یافته ها: ی این تحقیق، می توان چنین نتیجه گیری: کرد که این گیاهان مانند بیشتر گیاهان به تنش عناصر سنگین واکنش نشان داده اند و سمیت با کادمیم در هر سه گیاه (باقلا، نخودفرنگی، سیب زمینی) منجر به القاء ترکیبات فنلی شد.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

سابقه و هدف: روند کاهشی منابع آبی و تشدید تدریجی شوری خا ک های کشور، معرفی گیاهان متحمل به تنش را اجتناب ناپذیر نموده است. برای این منظور گیاه زراعی کینوآ به دلیل تحمل به خشکی و شوری و نیاز اندک به نهاده های کشاورزی از جمله کود، و قابلیت رشد در خاکهای فقیر جایگاه ویژه ای دارد. دانه کینوا دارای ارزش غذایی بالایی بوده و در تامین اسید آمینه های ضروری و عناصر غذایی و ویتامین ها دارای اهمیت است. سطح زیر کشت کینوآ در کشور و در جهان در حال گسترش است. علف های هرز از موانع اصلی افزایش تولید کینوآ هستند و برای جذب مواد غذایی، آب، نور و فضای رشد با کینوآ رقابت و در کاهش کیفیت و کمیت دانه تولیدی نقش به سزایی دارند. تاکنون تحقیق جامعی در مورد امکان استفاده از علف کش ها در کنترل علف های هرز مزارع کینوآ در کشور انجام نشده است. بنابراین هدف از انجام این تحقیق، گزینش علف کش های باریک برگ کش، پهن برگ کش و دو منظوره (باریک برگ و پهن برگ کش)، قابل مصرف در مزارع کینوآ بود. مواد و روش ها: به منظور گزینش علف کش های قابل مصرف در گیاه زراعی کینوآ، این آزمایش در مزرعه آستان قدس رضوی در انابد شهرستان بردسکن خراسان رضوی، در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار در سال 1398 اجرا شد. علف کش ها به صورت پس رویشی (برگ پاش) در مرحله 4 تا 6 برگی کینوآ با سمپاش ماتابی پشتی با مصرف 350 لیتر آب در هکتار سمپاشی شدند. مبارزه شیمیایی با علف های هرز شامل علف کش های کلتودیم (96 گرم در هکتار)، سولفوسولفورون (95/19 گرم در هکتار)، کوییزالو فوپ پی تفوریل (60 گرم در هکتار)، استوکلر (228 گرم در هکتار)، کلودینافوپ (192 گرم در هکتار)، آترازین (800 گرم در هکتار)، هالوکسی فوپ متیل (104 گرم در هکتار)، تری بنورون متیل (15 گرم در هکتار)، ریم سولفورون+ نیکوسولفورون (25/131 گرم در هکتار)، ستوکسی دیم (375 گرم در هکتار)، متری بیوزین (525 گرم در هکتار)، پندیمتالین (675 و 1350 گرم در هکتار)، اکسی فلوروفن (360 گرم در هکتار)، ایمازاتاپیر (100 گرم در هکتار)، توفوردی+ دایکمبا (698 گرم در هکتار)، کلوپیرالید (225 گرم در هکتار)، اتوفومزیت (1250 گرم در هکتار)، ایزوکسافلوتول+ تین کاربازون متیل (5/232 گرم در هکتار)، کویین مراک+ متازاکلر (1040 گرم در هکتار)، فن مدیفام+ دسمدیفام+ اتوفومزیت (822 گرم در هکتار)، بنتازون (1440 گرم در هکتار)، اگزادیازون (360 گرم در هکتار) و بن سولفورون متیل (30 گرم در هکتار) (تمامی دزها بر اساس ماده موثره) به همراه شاهد بدون کنترل و شاهد وجین دستی بود. یافته ها: ارزیابی گیاه سوزی دو هفته پس از سمپاشی نشان داد که کلتودیم، کوییزالو فوپ پی تفوریل و کلودینافوپ، هالوکسی فوپ متیل، ستوکسی دیم و پندیمتالین (دز 675 گرم ماده موثره در هکتار) فاقد گیاه سوزی و آترازین، متری بیوزین، اکسی فلوروفن، بنتازون، اگزادیازون، فن مدیفام+ دسمدیفام+ اتوفومزیت دارای 100 درصد گیاه سوزی بر روی کینوآ بودند. دیگر علفکشها مابین این دو گروه قرار گرفتند. عملکرد تیمارهای علف کشی کلتودیم (7/3190 کیلوگرم در هکتار) و کوییزالو فوپ تفوریل (7/2674 کیلوگرم در هکتار) فاقد اختلاف آماری معنی دار با تیمار شاهد وجین دستی (7/3346 کیلوگرم در هکتار) بود. عملکرد دانه در مصرف علف کش های بن سولفورون متیل (7/1402 کیلوگرم در هکتار)، ایمازاتاپیر (1184کیلوگرم در هکتار)، کلوپیرالید (7/1126 کیلوگرم در هکتار) و پندیمتالین (784 و 964 کیلوگرم در هکتار به ترتیب در دز 675 و 1350 گرم ماده موثره در هکتار) امیدوار کننده بود. نتیجه گیری: علفکش های کلوتیدیم و کوییزالو فوپ پی تفوریل به ترتیب با 96 و 81 درصد کاهش وزن خشک علف های هرز باریک برگ و بدون گیاه سوزی بر کینوآ بودند و بنابراین به نظر می رسد مصرف آنها در کینوآ قابل توصیه است. بن سولفورون متیل، ایمازاتاپیر، کلوپیرالید و پندیمتالین (دز 675 و 1350 گرم ماده موثره در هکتار) اگرچه به ترتیب باعث کاهش 58، 64، 66 71 و 76 درصد عملکرد دانه کینوآ شدند اما از جمله علفکش های امید بخش بودند که توصیه نهایی آنها مستلزم انجام تحقیقات تکمیلی است.

سابقه و هدف: مطالعات گیاهان بومی به عنوان ذخایر ارزشمند و گونه های بکر در پژوهش های تنوع بسیار جذاب هستند. خانواده زنبق در صنعت گیاهان زینتی-دارویی ارزشمند بوده و دارای جایگاه ویژه ای است. زنبق مردابی غالبا در تالاب ها و مکان های بسیار مرطوب رشد کرده، از گیاهان زینتی معروف و دارای ارزش اقتصادی در صنعت عطر سازی می باشد. بررسی صفات ریخت شناسی گیاهان به عنوان پایه تنوع ژنتیکی بسیار کارا بوده و بر همین اساس در پژوهش حاضر تنوع زنبق مردابی بر پایه صفات ریخت شناسی مورد مطالعه و بررسی قرار گرفته است. مواد و روش ها: در این مطالعه، 16 توده از گونه های زنبق مردابی در دو استان گیلان و مازندران از سواحل منتهی به آستارا تا جویبار به کمک مطالعات میدانی شناسایی و جمع آوری شده و همچنین بر اساس موقعیت جغرافیایی آنها در سه جمعیت گروه بندی شدند. سیزده ویژگی ریخت شناسی شامل طول، عرض و تعداد برگ، طول و قطر دمگل، طول و عرض آویز، طول و عرض خامه، طول و عرض گلبرگ، تعداد گل روی شاخه و طول شاخه گل دهنده به دقت سنجش گردیدند. جهت انجام تجزیه واریانس و مقایسه میانگین داده های صفات ریخت شناسی در قالب طرح کاملا تصادفی در سه تکرار با استفاده از نرم افزار SAS و تجزیه به مولفه های اصلی به کمک نرم افزار SPSS مورد ارزیابی قرار گرفتند. داده ها برای تولید ماتریس در نرم افزار NTedit قرار گرفتند. برای تعیین شباهت 16 توده مورد مطالعه و گروه-بندی آنها از نظر ویژگی های فنوتیپی (ریخت شناسی)، تجزیه خوشه ای انجام شد. یافته ها: نتایج حاصل از تجزیه واریانس داده ها نشان داد همه ی صفات ریخت شناسی زینتی زنبق مردابی (طول، عرض و تعداد برگ، طول و قطر دمگل، طول و عرض آویز، طول و عرض خامه، طول و عرض گلبرگ، تعداد گل روی شاخه و طول شاخه گل دهنده) در توده های مورد بررسی تفاوت معنی داری در سطح احتمال یک و پنج درصد نشان دادند. در تجزیه خوشه ای مشخص شد برای جمعیت های مورد بررسی از لحاظ صفات سنجش شده از بین نقاط برش بدست آمده در خوشه بندی کل جمعیت ها به چهار گروه اصلی تقسیم شدند. بدین صورت که توده های F، P، H، M، O، K، E، و G در گروه اول، توده های B، J، I، L، A و N گروه دوم، توده C گروه سوم و توده Q گروه چهار خوشه بندی شدند. نتایج بدست آمده از جدول همبستگی صفات کمی نشان می دهد که بیشترین همبستگی مثبت و معنی دار مربوط به طول آویز و عرض آویز (62%= r)، عرض آویز و عرض گلبرگ (68%= r) و همچنین عرض آویز و عرض خامه (61% =r) وجود دارد. پارامترهای نامبرده از صفات زینتی شاخص در زنبق بوده و همبستگی های موجود نشان می دهد عواملی که سبب بهبود هریک شوند، احتمالا می تواند سبب ارتقاء صفات همبسته با آنان نیز گردد. نتیجه گیری: نتایج بدست آمده حاکی از آن است که توده های مورد بررسی از نظر صفات ریخت شناسی تنوع قابل ملاحظه ای می باشند. در مجموع صفات رویشی و زایشی مورد سنجش می توان استنباط کرد که توده رامسر پتانسیل بیشتری در حوزه مطالعات ریخت شناسی زنبق مردابی دارد. نتایج پژوهش حاضر نشان داد که پتانسیل ژنتیکی خوبی بین توده های زنبق مردابی در دو استان گیلان و مازندران به عنوان یکی از قطب های پراکنش زنبق مردابی در ایران وجود دارد. از این رو پژوهش گران به نژادگر در حوزه اصلاح گیاهان زینتی می توانند با شناسایی صفات و ویژگی های مورد نظر در گیاهان زینتی تجاری به جمع آوری ذخایز توارثی اهتمام ورزند.

سابقه و هدف: اثر متقابل ژنوتیپ × محیط باعث ایجاد پیچیدگی در پیش بینی عملکرد می شود و چالشی برای برنامه های به زراعی و به نژادی است. پایداری عملکرد برای به دست آوردن عملکرد بالا و یکنواخت در دامنه ی وسیعی از محیط ها، اهمیت بسیاری دارد. هدف از این تحقیق بررسی اثر متقابل ژنوتیپ × محیط و مطالعه سازگاری و پایداری عملکرد دانه هفت لاین پیشرفته گندم نان (BC2F6) حاصل از تلاقی برگشتی رقم محلی طبسی و واریته ی اروپایی اصلاح شده ی تایفون با استفاده از مدل AMMI و برخی آماره های پایداری بوده است. مواد و روش ها: آزمایش در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار در طی سال های زراعی (97-1396) و (98-1397) در گرگان، تهران و کرمانشاه به اجرا درآمد و تجزیه ی پایداری برای 6 محیط انجام شد. در مزرعه هر کرت با تراکم چهارصد بذر در متر مربع کشت شد. هر یک از لاینها در کرتهایی با هشت خط چهار متری با فاصله خطوط 25 سانتیمتر کاشته شد. در پایان فصل محصول سنبله های هشت ردیف چهار متری از هر کرت به صورت دستی برداشت و خرمنکوبی شد و وزن دانه های بدست آمده توسط ترازوی دیجیتال اندازه گیری و در متر مربع گزارش شد. یافته ها: نتایج حاصل از تجزیه واریانس آثار اصلی جمعپذیر و اثر متقابل ضربپذیر (مدل AMMI) اختلاف معنی داری را در سطح احتمال یک درصد برای محیط و اثر متقابل ژنوتیپ × محیط نشان داد که بیانگر عملکرد متفاوت ژنوتیپ ها در محیط های مختلف است و بنابراین می توان پایداری را بررسی نمود. اثر متقابل ژنوتیپ × محیط توسط مدل AMMI به دو مولفه ی اصلی تفکیک شد. دو مولفه ی اول جمعا 36/81 درصد و مولفه های باقیمانده در مدل 63/18 درصد از تغییرات کل اثر متقابل ژنوتیپ × محیط را توجیه کردند. بر اساس مدل AMMI1 لاین های L4 و L6 و بر اساس مدل AMMI2 لاین های L4 و L7 به عنوان لاین هایی با عملکرد و پایداری بالا معرفی شدند. بر اساس نتایج حاصل از شاخص ارزش پایداری امی ASV)) لاین های L4 و L5 و بر اساس شاخص انتخاب ژنوتیپ (GSI) لاین های L4 و L6 به عنوان لاین هایی پایدار معرفی شدند. نتایج حاصل از روش اکووالانس ریک نشان داد که لاین های L4، L7 و L3 دارای کمترین مقدار این شاخص بودند. بر اساس مدل AMMI1 لاین های L2 و L7 با محیط E1 (گرگان، 97-96)، و E4 (تهران، 98-97) و لاین های L1، L5و L3 با محیط E3 (تهران، 97-96) و بر اساس مدل AMMI2 لاین L2 با محیط E1 (گرگان، 97-96)، E2 (گرگان، 98-97) وE4 (تهران، 98-97) و لاین های L3 و L5 با محیط E3 (تهران، 97-96) و لاین L1 با محیط های E6 (کرمانشاه، 98-97)و E5 (کرمانشاه، 97-96) دارای سازگاری خصوصی بودند. نتیجه گیری: بر اساس تمامی روش های اندازه گیری پایداری در این تحقیق و با در نظر گرفتن پتانسیل عملکرد دانه، لاین L4 بیشترین پایداری عمومی را به محیطهای مورد ارزیابی داشت و به عنوان لاین پایدار با عملکرد بالا معرفی شد. بنابراین میتوان این لاین را برای استفاده در برنامه های اصلاحی آتی جهت معرفی ارقام جدید پیشنهاد نمود. بر اساس هر دو مدل AMMI1 و AMMI2 لاین L2 با محیط های E1 و E4 و لاین های L3 و L5 با محیط E3 بیشترین سازگاری خصوصی را داشتند. اگر علت اثر متقابل ژنوتیپ × محیط، عوامل قابل پیش بینی مثل نوع خاک، عملیات کشت باشد، اثر متقابل ژنوتیپ × محیط را می توان با انتخاب ژنوتیپ-های دارای سازگاری خصوصی و اختصاص دادن آن ها به محیط ها، کاهش داد و حداکثر تولید را داشته باشیم.

سابقه و هدف: گیاه لوبیا به شرایط آب و خاک و کیفیت آن بسیار حساس بوده و عملکرد آن حتی در دوره های کوتاه مدت تنش صدمه می بیند. کمبود آب تاثیرات بسیار منفی بر عملکرد دانه و اجزای عملکرد لوبیا دارد. با توجه به این که تنش خشکی از مهم ترین تنش های محیطی در بخش کشاورزی است، تلاش های زیادی برای حفظ عملکرد گیاهان تحت شرایط خشکی صورت گرفته است. کم آبیاری، انتخاب یک راهبرد بهینه و برتر برای استفاده از آب تحت شرایط کمبود و یا بالا بودن قیمت آب است. بنابراین با توجه به اهمیت موضوع، این تحقیق با هدف بررسی تاثیر تنش خشکی بر عملکرد، اجزای عملکرد و کارآیی مصرف تابش در کشت انواع مختلف لوبیا در شرایط آب و هوایی مشهد انجام گردید. مواد و روش ها: برای بررسی تاثیر تیمارهای آبیاری بر عملکرد دانه و اجزای عملکرد و کارآیی مصرف تابش در سه نوع لوبیا آزمایشی بصورت کرت های خرد شده بر پایه بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار در بهار دو سال 96-1395 و 97-1396 در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد اجرا شد. فاکتورهای آزمایش شامل آبیاری بدون تنش (آبیاری بر اساس 100 درصد نیاز آبی گیاه) و سطوح تنش خشکی (آبیاری بر اساس 75 درصد نیاز آبی گیاه و آبیاری بر اساس 50 درصد نیاز آبی گیاه) بعنوان کرت اصلی و سه نوع لوبیا (قرمز، سفید و چیتی) بعنوان کرت فرعی بودند. تجزیه و تحلیل داده ها با استفاده از نرم افزار SAS و مقایسه میانگین تیمارها بر مبنای آزمونLSD در سطح احتمال پنج درصد انجام گردید. یافته ها: نتایج نشان داد اثر متقابل آبیاری و نوع لوبیا بر عملکرد دانه، عملکرد زیستی، شاخص برداشت، تعداد غلاف در بوته، تعداد دانه در غلاف و کارایی مصرف تابش معنی دار بود. بیشترین عملکرد دانه، عملکرد زیستی و شاخص برداشت (به ترتیب 44/1421 و 6/4126 کیلوگرم در هکتار و 76/35 درصد) مربوط به لوبیا قرمز و کمترین آن (به ترتیب 67/872 و 5/2225 کیلوگرم در هکتار و 52/30 درصد) مربوط به لوبیا چیتی بود. بیشترین عملکرد دانه، عملکرد زیستی و شاخص برداشت (به ترتیب 28/1602 و 9/4811 کیلوگرم در هکتار و 24/39 درصد) مربوط به آبیاری بدون تنش و کمترین آن (به ترتیب 22/1093 و 8/3388 کیلوگرم در هکتار و 06/33 درصد) مربوط به تنش خشکی (آبیاری بر اساس 50 درصد نیاز آبی) بود. نتایج اثر متقابل نشان داد بیشترین تعداد غلاف در بوته در آبیاری بدون تنش در لوبیا قرمز و سفید بود و کمترین تعداد غلاف در بوته در لوبیا چیتی (با 08/38 درصد کاهش) در آبیاری بدون تنش به دست آمد. بیشترین تعداد دانه در غلاف در تنش خشکی (آبیاری بر اساس 50 درصد نیاز آبی) در لوبیا قرمز و کمترین آن در لوبیا چیتی (با 78/63 درصد کاهش) در تنش خشکی (آبیاری بر اساس 50 درصد نیاز آبی) به دست آمد. بیشترین وزن صد دانه در آبیاری بدون تنش بود و کمترین وزن صد دانه در تنش خشکی (آبیاری بر اساس 50 درصد نیاز آبی) بود. بیشترین وزن صد دانه در لوبیای قرمز به دست آمد. بیشترین میزان کارایی مصرف تابش در شرایط آبیاری بدون تنش (8/1 گرم بر مگاژول) و کمترین آن در تیمار تنش خشکی (آبیاری بر اساس 50 درصد نیاز آبی) بود. کارایی مصرف تابش در لوبیا قرمز (9/1 گرم بر مگاژول) نسبت به لوبیا سفید (6/1 گرم بر مگاژول) و لوبیا چیتی (5/1 گرم بر مگاژول) بیشتر بود. نتیجه گیری: با توجه به نتایج حاصله آبیاری بدون تنش و لوبیای قرمز جهت حصول به عملکرد بالاتر، مطلوب به نظر می-رسد.

سابقه و هدف: کنجد از جمله مهمترین دانه های روغنی می باشد که حاوی منابع غنی از روغن، پروتیین، فسفر و کلسیم است. تنش کم آبی از جمله بارزترین عومل محیطی کاهش رشد و عملکرد کنجد در مناطق خشک و نیمه خشک به شمار می رود. . با توجه به اهمیت بالای اقتصادی کنجد از یک طرف، ارزانی و کارایی بالای پیش تیمار در تعدیل اثرات مخرب تنش خشکی از طرف دیگر، پژوهش در این زمینه اهمیت خاصی دارد. مطالعه حاضر با هدف ارزیابی تنش خشکی و روش های مختلف پیش تیمار بذر بر عملکرد، اجزای عملکرد و ویژگی های فیزیولوژیک سه رقم مختلف کنجد انجام گرفت. مواد و روش ها: آزمایش به مدت دو سال و به صورت اسپلیت فاکتوریل در قالب طرح بلوک کامل تصادفی با 3 تکرار در مزرعه مرکز تحقیقات استان بوشهر، انجام شد. فاکتور اصلی شامل تنش خشکی در سه سطح شامل آبیاری پس از تخلیه 45% ظرفیت زراعی (شاهد یا بدون تنش)، آبیاری پس از تخلیه 65% ظرفیت زراعی (تنش ملایم) و آبیاری پس از تخلیه 85% ظرفیت زراعی (تنش شدید)، 5 سطح پیش تیمار شامل شاهد (فاقد پیش تیمار)، پیش تیمار با آب، سولفات روی، سولفات پتاسیم و اسید سالیسیلیک و سه رقم کنجد (اولتان، داراب 14 و کرج) مورد بررسی قرار گرفت. پارامترهای متعدد عملکردی و فیزیولوژیکی نظیر میزان کلروفیل، قند محلول، فعالیت برخی آنزیم های آنتی اکسیدانت و غیره مورد بررسی قرار گرفت. یافته ها: با توجه به نتایج، با افزایش سطح تنش، وزن هزار دانه، شاخص برداشت، عملکرد دانه، تعداد کپسول در گیاه، کلروفیل کل، شاخص سطح برگ، محتوی نسبی آب روند نزولی داشت و میزان پرولین و قند محلول روند صعودی نشان داد. علاوه بر این مشخص شد که پیش تیمار تاثیر معنی داری بر صفات عملکردی و فیزیولوژیکی کنجد داشت. بیشترین میزان عملکرد (1153 کیلوگرم در هکتار)، شاخص برداشت (7/25) و وزن هزار دانه (66/2 گرم) در شرایط پیش تیمار با اسید سالیسیلیک مشاهده شد در حالی که کمترین مقدار در تیمار شاهد (فاقد پرایمینگ) به ترتیب با عملکرد (968 کیلوگرم در هکتار)، شاخص برداشت (8/23) و وزن هزار دانه (51/2 گرم) گزارش شد. همچنین رقم کرج و اولتان به ترتیب بیشترین و کمترین عملکرد دانه 1269 و 889 کیلوگرم در هکتار را نشان دادند. در حالی که بیشترین میزان پرولین در رقم کرج (29/1 میلی گرم بر گرم وزن تر)، کمترین مقدار پرولین در رقم اولتان (17/1میلی گرم بر گرم وزن تر) مشاهده شد. رقم اولتان بیشترین میزان قند محلول (03/1میلی گرم بر گرم وزن تر)، را نشان داد در حالی که کمترین میزان قند محلول، در رقم کرج (97/0 میلی گرم بر گرم وزن تر) گزارش شد. همچنین بیشترین و کمترین میزان محتوی نسبی آب و کلروفیل کل، به ترتیب در ارقام کرج و اولتان دیده شد. علاوه بر این ارقام آزمایشی واکنش های متفاوتی در برابر ویژگی های فیزیولوژیکی نشان دادند. در اکثر صفات عملکردی رقم کرج و اولتان به ترتیب بیشترین و کمترین میزان را نشان دادند. نتیجه گیری: تنش خشکی باعث کاهش عملکرد کنجد در همه ارقام شد اما واکنش ارقام مختلف کنجد به تنش خشکی یکسان نبود. تاثیرات مطلوب پرایمینگ بذور با اسید سالیسیلیک، سولفات روی و سولفات پتاسیم، از طریق حفظ میزان کلروفیل و نهایتا کمک به فرایند فتوسنتز شدند، قابل ذکر بود. رقم کرج رقم مقاوم تری نسبت به تنش خشکی در پژوهش حاضر نشان داد. با توجه به نقش اسید سالیسیلیک و روی در فتوسنتز، سنتز اسمولیت ها در تعدیل اثرات مخرب تنش خشکی و از طرفی تاثیر مطلوب پیش تیمار بر رشد و عملکرد کنجد توصیه می شود پرایمینگ با اسید سالیسیلیک، سولفات روی و پتاسیم جهت افزایش عملکرد در مناطقی که با تنش خشکی مواجه هستند، استفاده شود.