پژوهش ادبیات معاصر جهان
سال:1401 | دوره:27 | شماره:1 |تعداد مقالات:24

سروده های ویلیام کارلوس ویلیامز به دلیل تصویرسازی زیبا و کارآمد و نیز ایجاز آن مشهور است. دستاورد شعری ویلیامز تنها در طول چند مصرع، چیزی شبیه به معجزه است. پیوند نزدیکی که این شاعر با جهان پیرامونش بنیان می گذارد، در حالی که به نظر می رسد اهمیت چندانی نداشته باشد، فضایی از امر شگرف را بر شعرهای او حاکم می کند؛ هرچند این احساس شگفتی و حیرت در شعرهای ویلیامز از موضوعاتی مجلل، خارق العاده، و بی کران سرچشمه نمی گیرد. ویلیامز به آشناترین، عادی ترین و ساده ترین لحظات زندگی روزانه، رنگ و بویی متعالی می بخشد. یافتن ویژگی های شگرف در عادی ترین مسائل و اشیاء زندگی مفهومی است که «شِگرفِ خُرد» نامیده می شود. این پژوهش با ترسیم نظریه های موجود پیرامون مفهوم امر «شگرف» (امر والا) و همچنین تعالی گرایی رمانتیک و ژانر هایکو می کوشد تا چگونگی این تعالی، شگفت انگیزی، و شگرف سازی سروده های ویلیامز را بررسی کند. در این راستا به نظریات ادموند برک و امانوئل کانت و نیز نظریه های متاخر دربارۀ امر شگرف اشاره خواهد شد و در کنار آنها از نظریه های ویلیامز نیز بهره خواهیم گرفت.

حادثه 11 سپتامبر در آمریکا باعث تحولات بسیاری در دنیا گردید که دنیای ادبیات و هنر نیز از آن بی بهره نماند و کتابهای زیادی تحت تاثیر این حادثه منتشر شد. . تندروی خشونت آمیز داخلی همانند تندروی خشونت آمیز خارجی فاجعه به بارآورده­است. در این مقاله رمان تروریست اثر جان آیدایک بر اساس تندروی داخلی بررسی می شود. برای تحلیل رفتارهای شخصیت اصلی داستان از دیدگاه مکالی و مسکالنکو استفاده شده­است که تندروی و رادیکالیسم را به سه دسته فردی، گروهی و جمعی و دارای دوازده مکانیسم تقسیم کرده­اند. در رمان تروریست مکانیسم های فردی کاربرد بیشتری دارند. بررسی نشان می دهد که مشکلات فراوانی از جمله  عدم حضور پدر، بی پروایی زندگی خانوادگی مادر، دردسرهای همکلاسی ها در دبیرستان و نیز محیط پیرامون نقش مهمی در ایزوله شدن وسردرگمی هویتی احمد و هدایت وی بسوی تروریست شدن دارند.  اما احمد در پایان رمان بمب را منفجر نمیکند زیرا که شک و تردید در نگرش وی به خود و نیز در چرایی انفجار وجود دارد.

زبان­شناسی شناختی، یکی از گرایش­های جدید و قدرتمند زبان، فکر و به تبع آن استعاره است که زبان را در تعامل با اندیشه، منطق و ادراک می­داند. در این رویکرد، مفاهیم انتزاعی و گنگ توسط مفاهیم ملموس و آشنا ساختاربندی می­شوند. نظریه­ی استعاره­ی مفهومی، از نظریه­های مهم زبان­شناسی شناختی است و در این میان احساس که مفهومی ذهنی است؛ یکی از حوزه­های مورد مطالعه می­باشد. بر این اساس، پژوهش حاضر به بررسی و مقایسه­ی استعاره­های مفهومی غم و شادی در آثار دو نویسنده­ی معاصر ایرانی و انگلیسی به نام­های افغانی و ایشی­گورو (برنده­ی جایزه­ی نوبل ادبی 2017) می­پردازد. برای انجام مراحل پژوهش، ابتدا 50 مورد از آثار دو نویسنده­ی فوق که در آن­ها مفهوم استعاری یکی از حوزه­های غم و شادی به کار رفته بود، استخراج گردید که از این مجموعه، 31 مورد به استعاره­های غم و 19 مورد به استعاره­های شادی مرتبط گردید و رایج­ترین حوزه­های مبدأ برای مفهوم­سازی دو احساس بیان و مشخص گردید فراوانی استعاره­های غم و تنوع معنایی آن­ها بیشتر از حوزه­ی شادی می­باشد. سپس استعاره­های غم و شادی بر اساس مدل کوچش، برای تشخیص این که غالب استعاره­ها در کدام گروه قرار می­گیرند، تقسیم­بندی شد. پس از تحلیل داده­ها، تلاش شد پربسامدترین نگاشت­های استعاری و حوزه­های مبدأ که در ساخت استعاره­های غم و شادی به کار می روند، تعیین گردد.

این مقاله با رویکرد تحلیل گفتمان به بررسی هم­گفت­گرایی در دو رمان پائیز فصل اخرسال است از نسیم مرعشی و سه زن توانمند از ماری ایندیای میپردازد. با مرور نظریات باختین در مورد هم­گفت­گرایی و جستجوی مفاهیمی نظیر تضاد گفتمانی، پراکندکی صداها، حضور دیدگاه راوی، حضور لحن های حاکی از دیدگاه منتقدانه راوی، حضور بینامتنی و نحوه هدایت گفتمان از جانب راوی به کمک مثال هایی از دو متن ذکر شده، توصیفی نظام­مند از شباهت ها و تفاوت های کارکرد های هم­گفت­گرایی در این آثار ارائه خواهد شد. همچنین، این نوشته، با اتکا به نظریات منگنو در مورد تحلیل گفتمان ادبی کوشیده است نسبت شخصیت های اصلی دو رمان و راوی های آنها را با کودکی، خانواده، سنت ها و نوگرایی به بوته نقدبکشد. این مقاله نشان میدهد که برعکس شخصیت­های زن ایندیای که در تلاشی بی پایان همواره درپی کشف هویت های متکثر خود هستند، شخصیت پردازی مرعشی به گونه­ای است که گویا شخصیت­های زن در گذشته زندگی می کنند ولی ذهنشان رو به آینده است یعنی نه کاملا وابسته به سنت­های گذشته اند و نه مدرن شده اند، اما نگاهی پر مهر به سنت­ها دارند و حاضر به از دست دادنشان نیستند.

سوسیوکریتیک که بر همراهی نوع بیان و محتوای اثر تأکید دارد برخلاف روش کلاسیک مطالعات جامعه­شناسانه، اثر ادبی را بیانه­ای اجتماعی نمی­داند و روشی مناسب جهت دستیابی به معنا از خلال پیچیدگی­ها و زیبایی­های زبان می­باشد. آثار ژرژ پرک، آثاری ارزشمند برای سوسیوکریتیک هستند چرا که به بهترین نحو از زبان برای ارائۀ مفاهیم موردنظر نویسنده بهره می­جویند. در مقالۀ حاضر با تعمق در قوانین ریاضی، فنون بلاغت و بینامتنیت که از عناصر ساختاری سوسیوکریتیک هستند، مفاهیم موردنظر پرک در چند اثر وی واکاوی می­شوند. هدف از این مطالعه دستیابی به مفهومی مشترک از ورای روش­های مختلف بیان خواهد بود که دغدغه­های اجتماعی پرک ملهم از جنگ و بحران هویت در جامعه­ای مبتنی بر ارزش­های ظاهری را در برمی­گیرد.

ویران­شهر، جامعه­ای خیالی است که در آن هرج و مرج به نهایت خود رسیده و امید چندانی به بهبودی آن نیست. نیمایوشیج و بدر­شاکر السیاب دو شاعر پرآوازه­ی معاصر فارسی و عربی، در پی اعتراض به اوضاع نابسامان جامعه و تلاش در بهبود امور، ویران­شهری را در قصائد خود با نام «سوی شهر خاموش» و «مدینة بلامطر» ترسیم می­کنند. این جستار با بررسی جلوه­های یأس و امید در کلام دو شاعر به روش توصیفی تحلیلی در پی پاسخ به پرسش ذیل است: عوامل اصلی پیدایش فضای ویران­شهر در کلام دو شاعر چیست و در جدال یأس و امید، پیروزی نهایی با کیست؟ نگارنده بر این باور است که هر دو شاعر با به تصویر کشیدن فضای جامعه و نشان دادن عوامل اصلی پیدایش ویران­شهر که همانا ظلم و فساد حاکمان و سکوت و سرخوردگی مردم جامعه است سعی در اصلاح و بیداری ملت داشته­اند. در جدال یأس و امید، پیروزی نهایی با امید است و هر دو شاعر چشم انتظار تغییر و انقلابی عظیم در جامعه هستند.

با وجود تناقض اولیه میان رویکرد فرمالیستی و نگاه تاریخی، فرمالیسم نظام مند توانست با تدوین چارچوبه روش شناختی معین و طرح مفاهیمی چون تحول، پویش تاریخی، کانون مندی، عنصر مسلط و نظام، به عنوان جریانی پیشرو در تاریخ ادبیات نگاریِ نظری و قاعده مند در قرن بیستم شناخته شود و بر بسیاری از جریان های بعد از خود تاثیر گذارد. این جریان به رغم انتقادهایی که بر آن وارد آورده ا ند، اولین گام ها را در پل زدن میان مطالعات در-زمانی و هم زمانی برداشت و ادبیات را به کانون اصلی مطالعات تاریخی تبدیل کرد. این مقاله با نگاهی انتقادی به این جریان درصدد پاسخ به این پرسش است که اولاٌ سرچشمه های نظری الگوی فرمالیسم نظام مند کدام است و ثانیاً امکانات و محدودیت های آن برای تدوین تاریخ ادبیات چیست.

مقاله­ی حاضر با توسل به میراث فکری فروید و لاکان خاصه آن­گونه که اسلاوی ژیژک، فیلسوف و روانکاو معاصر، آن را پرورانده است، به برسی اجمالی از اثر در انتظارگودو ساموئل بکت می­پردازد. ژیژک بر مبنای مفهوم" شی" یا همان "چ­یز" لاکان، تقسیم­بندی خاصی از مدرنیسم و پست­مدرنیسم ارائه می­کند و بر مبنای همین تقسیم­بندی مدعی است که نمایش­نامه­ی در انتظار گودو در زمره­ی آثار مدرنیستی است. اما ما با شرح و توضیح برخی از خود منظومه مفاهیم ژیژک و با مبنا قرار دادن تقسیم­بندی او، داعیه­ی او را به چالش می­کشیم و تا حدی نشان می­دهیم که در انتظار گودو اثری پست­مدرنیستی است. از این حیث مقاله­ی حاضر سر آن ندارد که به برسی خیل عظیم آثاری بپردازد که پیرامون در انتظار گودو وجود دارند، بلکه این مقاله­ بیشتر نوعی توضیح مفاهیم فلسفی-روانکاوانه­ی ژیژک، و یا به تعبیر دقیق، نوعی دیالوگ و درگیری فکری با این فیلسوف و روانکاو معاصر است. به همین خاطر، آنچه به عنوان نتیجه­گیری نیز بیان می­کند بیشتر به نوعی پرسش یا چالش شباهت دارد تا نوعی نتیجه­گیری قطعی. با اتخاذ چنین استراتژی است که مقاله حاضر بیان می­دارد که گودو نامی برای یک "جیغ خاموش" است؛ چرا که گودو نامی برای عدم بیش نیست، گودو نام غیبتی محوری است؛ جیغ خاموشی که در گلوگیرکرده است و شاید به تعبیری که همسو با روح آثار بکت باشد، این جیغ خاموش همان "سکوت" است.

«شیرکو بی­کَس» شاعر بلندآوازۀ کُرد و «معروف رصافی» شاعر مشهور عرب از شعرای معاصر عراق در قرن بیستم هستند که غربت­گزینی در اشعارشان نمودی خاصّ دارد. افزون بر غربت روحی نشأت­گرفته از شرایط زندگی شخصی، دو شاعر از اغتراب اجتماعی ـ سیاسی و زمانی و به تبع آن از اغتراب مکانی رنج می­برده­اند. از آن روی که تاکنون جستار مستقلّی به بررسی و تحلیل تطبیقی پدیدۀ غربت­گزینی در شعر رصافی و بی­کَس نپرداخته است، لذا نگارندگان در پژوهش حاضر برآن­اند تا به بررسی تطبیقی غربت­گزینی در شعر دو شاعر بپردازند. مسألۀ بنیادین پژوهش حاضر این است که پدیدۀ غربت­گزینی، چگونه و در چه قالب­هایی در سروده­های دو شاعر، نمود یافته و با چه مفاهیمی پیوند خورده است؟ جهت بررسی این مسأله، نگارندگان از روش توصیفی ـ تحلیلی مبتنی بر بررسی بُن­مایه­های جامعه­شناختی سروده­های دو شاعر بهره گرفته­اند. اغتراب روحی، اجتماعی و سیاسی نشأت­گرفته از هژمونی بیگانگان و فرومایگان، ناخرسندی از اقامت در وطن، ناکامی و دَرهَم­شکستگی، خفقان و فقدان آزادی، بیداد، تباهی اخلاق و معیارهای اصیل، سرخوردگی از بی­اعتنایی مردم به ندای روشنگرانه، اندوه برخاسته از واپسگرایی، حسرت بر زوال سرزمین مادری و کهن­الگوهای اصیل، دو شاعر را به انزوا سوق داده است؛ همچنان­که از اغتراب زمانی ناشی از ناخرسندی از زندگی و مصیبت­های روزگار و اشتیاق بازگشت به گذشته و غربت مکانی حاصل از دوری از وطن رنج می­برده­اند. در مقایسه با رصافی، نگاه شیرکو به مسائل جهانیِ برآمده از اندوه و غربت دامنۀ وسیعتری را در بر می­گیرد. در میان مفاهیم متعلّق به غربت­گزینی، وطن جلوه­گاه خاصّی دارد که سایر عناصر برانگیزندۀ اغتراب را تحت­الشّعاع قرار داده است زیرا وطن کانون و نقطۀ عطفی است که سیر تمام مسائل اجتماعی، سیاسی، زمانی و مکانی و احساس غربت برآمده از آن در شعر دو شاعر، پیرامون آن می­گردد.

پدیدۀ مهاجرت و مخصوصا هویت فراملی مهاجر در مطالعات پسااستعماری جایگاه ویژه­ای دارد. دور افتادن مهاجر از وطن و قرار گرفتن او در بطن فرهنگ بیگانه باعث می­شود در وی هویتی ”در هم آمیخته“ شکل بگیرد که تقابل بین خودی و دیگری و دیگر تقابل­های دوگانه را زیر سوال می­­برد. بنابراین، هویت ”در هم آمیختۀ“ مهاجر می­تواند دیدگاه­های سنّتی رایج دربارۀ هویت را به چالش بکشاند و عامل تغییر و مقاومت در برابر ایدئولوژی­های نژادپرستانه و ملّی­گرایانۀ افراطی باشد. در این مقاله، با بررسی دیدگاه دو متفکر پیشرو در مطالعات پسااستعماری، هومی بابا و ادوارد سعید، به شباهت­ها و تفاوت­های نظرات آن­ها دربارۀ قابلیت­های ضد استعماری هویت مهاجر و امکان مقاومت و عاملیت از سوی او پرداخته­ایم. این بررسی نشان می­دهد، نگاه پساساختارگرا و خوش­بین بابا دربارۀ نحوۀ شکل­گیری هویت مهاجر همخوانی چندانی با واقعیت­های زندگی مهاجران و میزان مقاومت از سوی آن­ها ندارد. اما سعید رویکردی التقاطی به پدیدۀ مهاجرت دارد و قابلیت­های هویت مهاجر را بیشتر از منظر انسان­گرایی مورد بررسی قرار می­دهد. از همین­روی دیدگاه­های وی کاربردی­تر و در انطباق نزدیکتری با واقعیت هستند.

هدف پژوهش حاضر، تحلیل و بررسی روانشناسانۀ شخصیت­های داستانی در  قصه های مجید نوشتۀ هوشنگ مرادی کرمانی و نیکلا کوچولو نوشتۀ رنه گوسینی فرانسوی است. در این تحقیق سعی بر آن است که با تکیه بر نظریه­های روانکاوی، همچون ساختار ذهن مشتمل بر «نهاد»، «من»، «فرامن»، «منِ ایده­آل»، «ایده­آلِ من» و همچنین همانندسازی به مثابه­ی مکانیسمی دفاعی، به درکی عمیق­تر از  شخصیت های این قصه ها برسیم. هریک از این ساختارها  مظهر بخشی از دنیای پیچیدۀ ذهن و وجود آدمی هستند. «نهاد»، «من» و «فرامن» شخصیت انسان را شکل می­دهند و همواره در حال کشمکش هستند. «نهاد» لذت­جوست و «فرامن»  به دنبال سرکوب خواسته ها و لذت جویی «نهاد». «من»  کشمکش های میان «نهاد» و «فرامن» را کنترل می کند. «من ایده­آل»  به مفهوم ارزیابی آگاهانۀ فرد از خویش است، ولی «ایده­آل من»  آن بخش از وجود فرد است که میل دارد به آن دست یابد. همانند­سازی نوعی مکانیسم دفاعی برای مدیریت تنش های درونی و بیرونی است. شخصیت­های اصلی این داستان­ها قابلیت انطباق با این بخش­ها را دارند و می­توانند معرف کارکردهای اجزای ساختار ذهن باشند. این پژوهش به تحلیل این دو مجموعه داستان  بر مبنای این رویکرد اختصاص دارد.

به باور ژاک رانسی­یر، فیلسوف هم­روزگار فرانسوی، دموکراسی ادبی در سدة نوزدهم و به­ویژه در پیوند با ژانر رمان به­وجود آمده است. این جستار می­کوشد تا با تکیه بر تعریفی که برخی فیلسوفان معاصر از دموکراسی می­دهند، این انگاره را در آوازهای مالدورور، یکی از متن­های شاعرانة نیمة دوم سدة نوزدهم بررسی کند. پژوهش حاضر نشان می­دهد این متن تاج قدرت را از سر چه انگاره­هایی پایین می­کشد، چه انگاره­هایی را در کانون توجه قرار می­دهد، و پیامد چنین اقدامی چه خواهد بود. در حقیقت، این متن می­تواند نمونة بارزی از یک متن ادبی دموکراتیک به­شمار رود چه با گستراندن انگاره­هایی چون برابری، آزادی و گفتگو به قدرت بسیاری از انگاره­های ادبیات اقلیت «نخبه» پایان می­دهد و طرح ادبیاتی نو را درمی­اندازد. این متن هرگونه مرزبندی میان ژانرهای ادبی، از یک سو، و ادبیات خواص و ادبیات عوام، از سوی دیگر، را از میان برمی­دارد و خوانشی فعالانه از خوانندة خود می­طلبد.

بررسی وجوه مشترک اندیشه­های بشری در آثار جوامع مختلف به مدد ادبیات تطبیقی به عنوان یکی از گونه­های مهم نقد ادبی امروزه بیش از قبل شناخته شده است. در پژوهش پیش­رو به بررسی تطبیقی دورنمایه­ی عاشقانه­های دو اثر «آیدا در آینه» از احمد شاملو و «چشم­های الزا» مجموعه­ای از اشعار عاشقانه لویی آراگون از آثار مختلف او ، همراه با شواهد شعری خواهیم پرداخت. قرابت میان برخی درونمایه­های­ عاشقانه دو شاعر نشان دهنده­ی دغدغه­ها، عواطف و احساساتی مشابه شاعران است؛ آشنایی شاملو با آثار آراگون نیز سبب شده است تا زبانی مشابه در بیان احساسات شاعران نسبت به معشوق مشاهده گردد که منجر به تجلی درونمایه­هایی مشابه از قبیل: امیدواری عاشق، سرآمدن انتظار دیرپای عاشق، معشوق دلیل سرایش شعر از سوی شاعر­ و ... ، شده است. شباهت­ها، از سویی حاکی از وحدت موجود در میان اندیشه­های بشری و از سویی دیگر  بیانگر تأثیر و تأثر شاعران ملل مختلف بر اندیشه­ی یکدیگر است که گاه به سبب اقتباس در معنای صحیح آن «نظیره­ سازی» و گاه توارد می باشد.

به طور کلی در بررسی متون ادبی، ارجاع به متون قبلی اجباری است و مفهوم کلی بینامتنیت و در هم تنیدگی متون همین است. یکی از این نمونه ها گردابی چنین هایل جین ریس متأثر از جین ایر شارلوت برونته  است، هر چند که دیدگاه قرن بیستمی ریس دنیای جدیدی خلق کرده است. دیوید هرمان ،آفرینش این دنیای جدید را در استفادۀ ریس از فن «ارزش گذاری» می داند که طبق آن اتفاقات جین ایر در گردابی چنین هایل نیز حضور دارند، اما زاویۀ دید ریس برای ارزیابی اتفاقات جین ایر متفاوت و حاصلش گردابی چنین هایل است. در این مورد ولفگانگ آیزر  معتقد است که هنگام خواندن متن ادبی بخش هایی که نویسنده تدارک ندیده، خواننده فراهم شان می کند و در این پروسه، از تجربه اش استفاده می کند. در مقالۀ حاضر، با اشاره به خوانش ریس از جین ایر و تجمیع اطلاعات مورد نیاز که نویسنده تدارک شان ندیده، به چگونگی خلق گردابی چنین هایل و ارزش گذاری ریس از اتفاقات جین ایر پرداخته می شود.

اتخاذ رویکردی چندوجهی در مواجهه با شاهکاری ادبی یا هنری، می تواند زوایای متعدد و گسترده تری از آن را بر ما مکشوف نماید. این چندوجهی بودن که ماهیت خودِ دیسیپلین معماری نیز هست، این امکان را فراهم می آورد تا بتوانیم در فضای مشترک میان معماری و حوزه های مرتبط با آن غور نماییم؛ که البته یکی از مهم ترینِ این حوزه ها ادبیات است. یک اثر ادبی بدون درکی معمارانه و مکان مند به سختی قابل فهم است و در مقابل، خلق یک اثر معمارانه ی ماندگار و برجسته بدون التفات به این پیوند عمیق و درونی با معانی ژرف مندرج در آثار ادبی به سختی قابل تصور است. در این نوشتار قصد داریم تا از رهگذر مطالعه ی مفهوم مقوله ی مکان از منظری معمارانه، تضمنات آن را در رمان در جستجوی زمان از دست رفته، یافته و نحوه ی برخورد مارسل پروست با آن را به بحث بگذاریم. این تأمل در کنار بحث از حافظه و خاطره می تواند راه گشای معماران در جهت خلق مکانی اصیل تر و حاوی معانی ژرف تر باشد.

واژگان شعر، تجلّی­گر شخصیِّت شاعر است؛ زیرا آیینه احساس و تخیّلش بوده و از محتوای شخصیّتش مایه می­گیرد. پس پردازش مضامین شعر، می تواند ما را با برخی زوایای شخصیّت شاعر، آشنا کند. این تجلّی، به مرزهای سیاسی و جغرافیایی محدود نیست؛ از این رو در حوزه ادبیّات تطبیقی می توان به مقایسه مضامین شاعران پرداخت تا همسانی ها و ناهمسانی های شخصیّت آنان را تا اندازه ای درک نمود. مکتب انیاگرام به معرّفی تیپ های نُه گانه شخصیّت و ویژگی­های هر یک پرداخته است. بنابر اصول انیاگرام، هر شخصی فقط دارای ویژگی های یک تیپ می باشد. ملک الشعرای بهار، ادیب ایرانی و فدوی طوقان، شاعر فلسطینی، با توجه به مسائل سیاسی، اجتماعی و مشکلات جامعه، سروده­های بسیاری را به ادبیات پایداری اختصاص داده اند. پژوهش حاضر کوشیده است تا بارزترین مضامین زندان سروده­های این دو شاعر را، به­ویژه هنگام پیکار، تبعید و زندان، با رویکرد تحلیلی-تطبیقی و بنابر مکتب انیاگرام، بررسی نماید. یافته­های پژوهش نشان می­دهد که مهمّترین موضوعات مشترک حبسیّات این دو شاعر، دادخواهی، استبدادستیزی، آگاه­سازی، پاسداشت آرمان­ها، تکریم شهیدان و... است که مبیّن مسئولیت­پذیری، پشتکار، واقع بینی و جمع­گرایی شخصیّتی آنهاست.

جریان ادبیات معاصر کمابیش از وصف اضطراب و تشویش در زندگی امروزی به سوی شناخت دوباره و رویارویی با آن در حرکت است. نوشتار حاضر نشان می دهد که جیمیسون در کولاژ داستانی سرزمین خوشحالی چنین هدفی را منظور کرده؛ لذا اختلاط سبکی و بی نظمی روایی رمان وی صرفاً انعکاسی آشنا از ناآرامی های فردی، اجتماعی، تاریخی و سیاسی نیست، بلکه همزمان ترسیم الگویی برای زیستن علیرغم «فقدان» حاصل از این کشمکش ها است. روایت رمان که با تنیدن مسائل دنیوی و معنوی و همچنین شخصی و همگانی در قالب های نوشتاری متعدد شکل گرفته، سرانجام با دعوت دیگران به کنکاش خلاقانه در هزارتوی داستان ها معنا پیدا می کند. اینکه در سرزمین خوشحالی مشخصه های ادبی همراه با درگیری های فردی و اجتماعی مطرح می گردد، اما پیش از ترسیم مضمون واگذار می شوند، نظریه «اشارات نسبی» فلیکس گتاری را القا می کند. بنابراین، تحلیل روایات رمان نشان می دهد جیمیسون مواجهه با «فقدان» را در «کثرت» قصه های ناتمام و همچنین تجلی «رهایی» را در نگاشتن، تشریح و جمع آوری آنها ممکن می پندارد.

روان انسان به طور ناآگاهانه یا آگاهانه از ابزارهای مختلفی برای کنترل اضطراب، کاهش نگرانی ها و رسیدن به آرامش استفاده می کند که به آنها مکانیسم دفاعی می گویند. بررسی واکنشهای دفاعی، افزون بر آنکه زمینه را برای خودآگاهی درونی فراهم می سازد، فرصتی است برای شناخت سرچشمة رفتارها وگفتارهای ظاهری هر فرد. رمان «مردان آفتاب» [رجالٌ فی الشمس]، اثر غسان کنفانی در بیان وقایع اشغال فلسطین توسط صهیونیست ها در سال 1948 و تنیدگی های روانی ناشی از آن نوشته شده است. نویسنده در این رمان تاثیر اشغال، پیامدهای ناشی از جنگ همچون ترس و اضطراب و مکانیسم های دفاعی بدن در مقابله با دشمن را بیان می­کند. نگارندگان در این پژوهش که به روش توصیفی- تحلیلی تدوین شده، کوشیده اند تا ضمن معرفی نظریة فروید و کارکرد آن به تحلیل جنبه­های روانشناختی رمان «مردان آفتاب» و واکنشهای قهرمانان آن در برابر حوادث ناگوار فلسطین بپردازند و توانایی داستان پرداز را در شکل دادن به نظام و ساختار روایی داستان مورد ارزیابی قرار دهند. از یافته های تحقیق چنین استنباط می شود که هر کدام از شخصیتهای داستان به تناسب حال و تیپ های شخصیتی خود از انواع مکانیسم های دفاعی برای کاهش اضطراب و نگرانی خود استفاده کرده اند.

هدف این مقاله بررسی نحوه ی بازنمایی فرایند روان زخم و پیامدهای آن در داستان کوتاه «منظره ای با اتوی چُدنی» نوشته ی هاروکی موراکامی است. از نظر کروت روان زخم زمانی روی می دهد که رویداد آسیب زا یک لحظه دیرتر و قبل از درک آگاهانه تجربه شود. در حقیقت ذهن آن رویداد را در لحظه تجربه می کند، اما درک نمی کند. درک رویداد آسیب زا تنها در زمان و مکان دیگر و پس از تحمیل های مکرر و ناخودآگاه خاطره ی آن میسر می گردد. روان زخم سازوکار تجربه ی ذهن را نقض می کند و گویی خویشتنِ فرد را می شکافد و به دو نیم تقسیم می کند: نیمه ی قبل از روان زخم و نیمه ی بعد از آن. واکنش افراد مختلف به روان زخم متفاوت است، اما به زعم ژیژک هر نوع رویارویی با رویداد آسیب زا به نتیجه ی واحدی منجر می گردد که همانا خلق سوژه ی پساترومایی است. سوژه ی پساترومایی سوژه ی جدیدی است که با گذشته ی خود بیگانه است. موراکامی در داستان کوتاه مذکور با استفاده از نمادها و جابه جایی زمانی و مکانی به بازنمایی مهمترین فرایند روان زخم و پیامد فقدان انگیزه برای زندگی می­پردازد.

بینامتنیت پسااستعماری نظریة نوین بینامتنی است که هدف آن تحلیل روابط بینامتنی متون کشورهای استعمارشده با متون غربی و میزان تأثیرپذیری از آن است. هستة مرکزی این مطالعات را هژمونی فرهنگی تشکیل می­دهد. نظریه­پردازان پسااستعماری معتقدند استعمارگران با القای فرهنگ غرب به­عنوان فرهنگ برتر، کشورهای فرودست را رضایت­مندانه به اطاعت از خود وامی­دارند و متن­ها به عنوان یک رسانة مهم نقش اساسی در این زمینه دارند. بریق­الماس نبیل فاروق نمونه­ای از داستان عربی در ژانر جاسوسی است که شواهد بیانگر برگرفتگی آن از یک داستان انگلیسی به­نام الماس­ها ابدی­اند است. پژوهش حاضر تلاش نموده تا با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر نظریة پسااستعماری هومی­بابا به چگونگی ایجاد رابطه توسط نویسندة آن به­عنوان سوژة استعمارزده با متن غربی بپردازد. نتایج حاصل حاکی از آن است که اولاً در رابطة برگرفتگی این داستان تغییر و جایگشت جدی بر تقلید غلبه دارد؛ ثانیاً اقتباس این مؤلف شرقی از سبک جاسوسی غربی آگاهانه بوده و نه تنها منجر به تقلید کورکورانه نشده، بلکه عاملی گشته برای به­رخ­کشیدن توان او در تولید متون جدید همراه با حفظ فرهنگ عربی و دعوت دیگر فرهنگ­ها به پیوند و احترام به انسانیت فارغ از رنگ و نژاد.

بارا ماسا در زبان هندی به معنای دوازده ماه است باره به معنای عدد دوازده و ماسا در معنای ماه سال  آمده است  .بارا ماسا نوعی شعر ادبی در زبان هندی است که در هییت ها و قالب های شعری گوناگون سروده می شود این نوع شعر اولین بار در ادبیات بومی  شمال هندوستان ظهور کرده است . از مشخصات این نوع شعر این است که شاعر مطلب مورد نظر خود را بر اساس توالی ماه ها بیان می کند و  هر بند شعر به روزها و ماه اختصاص می یابد   گفتگو در ماههای سال به درد فراق از سوی شاعر مرد از زبان بانوی  هندوی هندی  دردمند سروده می شود. شارلوته وودویل در پژوهش خود به بارا ماساهای گوناگونی اشاره می کند این نوع شعردر اشعار مسعود سعد سلمان و دیگر شاعران فارسی سبک هندی با الهام از ادبیات بومی هندوستان به وضو ح دیده می شود.این پژوهش به بررسی و مطالعه " بارا ماسا "وسیرادبی  آن در ادبیات هندی  و فارسی   به تفضل می پردازد.

ندانم­گویی از عناصر تصویر شعری است که دیدگاه شاعر را نسبت به جهان خلقت بیان می­کند که ایلیا ابوماضی و مولانا شاعران لبنانی و ایرانی، درصدد بیان آن برآمدند. لزوم شناخت درون­مایه­ و مفاهیم مشترک و مختلف دو شاعر و تأثیر و تأثر از یکدیگر، ضرورت اصلی پژوهش است. در این مقاله با رهیافتی توصیفی- تحلیلی و با تکیه بر ادبیات تطبیقی آمریکایی، به برخی وجوه اشتراک و افتراق قصیده «طلاسم» ایلیا ابوماضی وغزل «من این ایوان نه تو را نمی­دانم» مولانا، پرداخته­می­شود. نتایج نشانگر آن است که آنها، شباهت هایی در مفاهیم داشته­اند و میان آنها هیچ تأثیر و تأثری وجود ندارد و در شعرفلسفی متأثر از شاعران قبل از خود بودند. جهان­بینی هر دو مبتنی بر  فلسفه است و در پی یافتن حقیقت هستند و توانستند با ایجاد شک انسان را به سوی هستی بکشانند؛ می­توان گفت ایمان مولوی از ابوماضی قویتر است. مفاهیم ایلیا از پیچیدگی بیشتری برخوردار است، زیرا او توجه خاصی به رمزگرایی دارد، اما شعر مولانا به دور از تکلف و عارفانه بیان شده است.

در دورۀ معاصر، به سبب رواج اندیشه­های مدرن به ویژه در جوامع شرقی، تقابلی بین اندیشه­های سنّتی و مدرن دربارۀ مفهوم شناسی عشق شکل گرفت و گروه­های مختلف، به ویژه رمان­نویسان، در این­باره، رویکردهای گوناگونی در پیش گرفتند  که بازتاب رویکردها و نگرش­های آنان را می­توان در رمان­های­شان بازیافت. بر این اساس در این جُستار، به بررسی مفهوم­شناسی و جنبه­های گوناگون عشق، در رمان­های  ذاکرة الجسد از احلام مستغانمی و جزیرة سرگردانی از سیمین دانشور بر مبنای مکتب ادبیّات تطبیقی آمریکایی و روش اسنادی پرداخته می­شود تا نشان داده شود که کدام جلوه­های عشق در آثار آنان بازنمایی شده است؟ چه تفاوت­ها و شباهت­هایی در این زمینه با هم داشته­اند؟ نگرش آنان به عشق چه بوده است؟ نتایج پژوهش نشان می­دهد در رمان جزیرۀ سرگردانی بیشتر به عشق مدرن به عنوان معیاری برای ازدواج، عشق سطحی و عشق عرفانی و در رمان ذاکرة الجسد، بیشتر به مسألۀ عشق به وطن و ناسیونالیسم عاشقانه توجه شده است. هم­چنین دانشور سعی در ترکیب رویکرد سنّتی با مدرن دربارۀ موضوع عشق دارد؛ امّا مستغانمی بر این باور است که در هر جامعه­ای باید متناسب با فرهنگ همان جامعه، به عشق پرداخته شود و می­توان گفت رویکردی موازی دربارۀ عشق سنّتی و مدرن دارد.

پس از پیروزی انقلاب اکتبر روسیه در سال 1917 و استقرار نظام کمونیستی در این کشور، سرزمین شوراها به آرمان‏شهر بسیاری از روشنفکران آن زمان بدل شد. از آن جمله، آندره ژید بود که طی دعوتی از سوی اتحادیة نویسندگان شوروی در 1936 به همراه تنی چند از دوستان خود، به آنجا سفر کرد تا سرزمین رؤیاهای خود را از نزدیک ببیند. اما آنچه دید و در بازگشت تحت عنوان بازگشت از شوروی نوشت حکایت از تأسف و نومیدی از تحقق آرمان‏های بزرگ انسان قرن بیستم داشت. این افسون‏زدایی آشکار در متن ژید، اما به سادگی حاصل نشده است بلکه هم زمان از تأثیرات و عواملی خبر می‏دهد که طبق نظر میشل فوکو، گفتمان قدرت در یک دورة خاص را شکل می‏دهند و بر انتخاب‏های فردی و جمعی نویسنده اثر می‏گذارند. ما در این مقاله تلاش می کنیم تا با استفاده از روش پژوهش تاریخی و با تکیه بر نظریات تاریخ گرایی نوین به درک کنش متقابل گفتمان های مرکزی قدرت و نقش آنها در فرایند افسون‏زدایی از کمونیسم در نگاه ژید بپردازیم.