محیط زیست و توسعه فرابخشی
سال:1403 | دوره:9 | شماره:83 |تعداد مقالات:8

مقدمه: با توسعه مناطق شهری و شهرنشینی، تغییرات قابل توجهی در پوشش زمین، زیرساخت ها و تراکم جمعیت رخ می دهد که باعث تغییرات در آب و هوا و اقلیم محلی می شود. این فرایند که به عنوان اثر جزیره گرمایی شهری شناخته می شود و به صورت عمده مسؤول گرمایش شهری است. ساکنان شهری نقش مهمی در رویارویی با چالش های گرمایش شهری و پرداختن به اثر جزیره گرمایی شهری دارند. به عبارت دیگر، اقدامات جمعی تک تک ساکنان شهری تأثیر تجمعی بر گرمایش شهری دارد. هدف اصلی این مطالعه، شناسایی و مقایسه رفتارهای تعدیلی و سازشی انسان های شهر اصفهان در مواجهه با جزایر گرمایی است.مواد و روش ها: برای جمع­آوری اطلاعات از شهروندان، از روش اتفاقی- تصادفی استفاده شد و تعداد 100 فرد از جمعیت شهر اصفهان برای این مطالعه انتخاب شدند. از افراد شرکت کننده خواسته شد تا اطلاعات ادراک خود از تغییرات اقلیمی، میزان دسترسی به زیرساخت­ های شهری و همچنین رویکردهای فردی مواجهه با دمای بالای تابستان را بیان کنند. میزان نزدیکی به زیرساخت های شهری به­ خصوص شبکه حمل و نقل شهری و پارک­ های سبز و همچنین رتبه اتخاذ دو دسته رفتارهای کاهش دهنده و سازگارشونده با دما در مقیاس لیکرت جمع آوری شد. پس از جمع­ آوری اطلاعات پرسش نامه و اطمینان از روایی و پایایی آن، آمار توصیفی اطلاعات برای تفسیر بهتر نتایج استفاده شد. از مدل رگرسیون خطی به منظور بررسی فاصله زمانی افراد از زیرساخت­ های شهری و رتبه­ ی اتخاذ رفتارهای متناسب با آن استفاده شد.نتایج: نتایج نشان داد که بیش­ترین تعداد افراد (29 نفر) در فاصله سنی بین 38 تا 48 سال قرار داشتند. متوسط زمان رسیدن به اولین ایستگاه اتوبوس و مترو برای افراد موردنظر برابر با 65/21 دقیقه و به اولین پارک شهری برابر با 35/20 دقیقه به­ دست آمد. از بین رتبه ­های به دست آمده قطع اتصال وسایل برقی که از آن ها استفاده نمی­ گردد با متوسط 83/2 بالاترین عدد متوسط رتبه بین عوامل کاهش­ دهنده دما در بین 10 سؤال این زمینه را به خود اختصاص داد. همچنین استفاده از لباس ­های سازگار با دما مانند کلاه، پوشیدن لباس ­های متناسب با دما و ماندن در خانه در ساعات بسیار گرم روز از جمله عواملی بودند که بالاترین رتبه ­های اختصاص یافته از عوامل سازگارشونده با دما را به خود اختصاص دادند. نتایج رگرسیون خطی نیز نشان داد که نزدیکی به زیرساخت­ ها به شکل معنی­ داری بر رتبه­ هایی که شهروندان به رفتارهای انطباقی می­ دهند اثرگذار است.بحث: بر اساس نتایج این مطالعه، عملکرد بهینه افراد و بهبود اتخاذ روش های مقابله با دما در فصل تابستان به مجموعه ای از رویکردها چه در سطح فرد چه در سطح طراحی خانه و المان های مختلف آن و چه در زیرساخت های شهری که فرد با آن سروکار دارد نیاز است. اصفهان یکی از شهر­های خشک و نیمه خشک در مرکز ایران است که در سال های اخیر با مشکلات متعدد محیط زیستی به خصوص کمبود آب و افزایش دما در فصول گرم مواجه بوده است. این امر موجب شده تا تلاش های بی شماری برای افزایش تطابق با دما توسط گروه های اجتماعی و مدیریتی از بخش برنامه ریزی شهری تا شهروندان صورت بگیرد. چنان­چه فعالیت های صحیحی در خصوص انطباق با دمای افزایش یافته شهر صورت بگیرد می توان انتظار داشت تقابل با افزایش دما در سال های آینده با کم­ترین هزینه های محیط زیستی پذیرد. گرچه، بدون توجه به ادراک و شناخت شهروندان از این پدیده و عدم تلاش برای بهبود آن این امر بسیار دشوار است.

مقدمه: شهر تهران به دلیل جمعیت زیاد، کمبود فضای سبز، بافت شهری نامناسب و تراکم ترافیک در ردیف آلوده­ ترین شهرهای جهان محسوب می­ گردد. آلودگی هوای شهر تهران یکی از چالش ­های اساسی بهداشتی و محیط ­زیستی است که می ­تواند عواقب جدی برای سلامت شهروندان و هزینه ­های اجتماعی آن ها به همراه داشته باشد. در این میان اتوبوس ­های درون شهری به عنوان یکی از ابزارهای اصلی حمل و نقل عمومی، نقش مهمی در جابجایی مسافران دارند، اما در عین حال، به دلیل سوخت های فسیلی و فناوری های قدیمی، سهم عمده ای در انتشار آلاینده ها بر عهده دارند. این انتشار آلودگی به نوبه خود منجر به پیامدهای منفی و هزینه های زیادی برای جامعه می شود. لذا در مطالعه حاضر ضمن تعیین ارزش خسارت محیط­زیستی ناشی از انتشار آلاینده در پایانه­ های اتوبوس­ های درون شهری تهران در سال  1399 بر اساس اطلاعات اخذ شده از سازمان حمل و نقل و ترافیک شهری شهرداری تهران، به تحلیل نقاط قوت و ضعف، فرصت­ ها و تهدیدهای اتوبوس ­های درون شهری در انتشار آلاینده­ های محیطی با استفاده از الگوی سوات پرداخته شده است.مواد و روش: تحقیق حاضر مبتنی بر روش رویکرد تحلیلی -توصیفی با استفاده از پژوهش میدانی و مطالعات کتابخانه ­ای انجام شده است. بر این اساس ارزیابی نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهدید سیستم و ارائه راهکارهای کاهش آلودگی در قالب تحلیل استراتژیک SWOT صورت پذیرفته است. اطلاعات مورد­ نیاز با استفاده از مصاحبه و تکمیل 60 پرسشنامه توسط خبرگان، کارشناسان و رانندگان مجموعه شش سامانه اصلی در شرکت اتوبوسرانی شهر تهران گردآوری گردید. روایی پرسشنامه­ ها توسط 10 نفر از کارشناسان صاحب ­­نظر و پایایی آن از طریق آلفای کرونباخ ( 89/=0 α) مورد تأیید واقع شده است.نتایج:  مطابق نتایج، هزینه اجتماعی آلایندگی در طول یک دوره سالانه ناشی از مصرف گازوئیل 43/829 میلیارد ریال برآورد گردیده که به محیط­ زیست تحمیل می ­شود. رقم مذکور بر اساس قیمت سایه ­ای معادل آلاینده CO2 و بر مبنای قیمت سال 1399 درنظر گرفته شده است. همچنین نتایج نشان داد، مهم­ ترین نقاط ضعف آلودگی حمل و نقل عمومی کلان شهر تهران به ترتیب به اثرات نامطلوب ازدحام بالای ترافیکی در ساعت اوج بر عملکرد سامانه حمل و نقل عمومی و خصوصی و همچنین استفاده زیاد از خودروی شخصی به ویژه خودروهای تک سرنشین در انجام سفرهای درون شهری اختصاص دارد. علاوه بر آن طبق نتایج مهمترین تهدیدها شامل ساختار چند هسته­ ای کلان­ شهر تهران و وسعت زیاد محدوده شهری، موقعیت جغرافیایی شهر تهران و تغییرات آب و هوایی ناشی از ریزگردها می­ باشد. لازم به ذکر است، نمرات نهایی حاصل از تحلیل ماتریس عوامل داخلی (IFE) و ماتریس خارجی (EFE) به ترتیب برابر با 75/2 و 59/2 محاسبه شده است.بحث: بر این اساس وضعیت راهکارهای مورد نظر برای کاهش آلودگی در موقعیت تهاجمی قرار دارد که بر مبنای آن می­ بایست از توانمندی­ها و پتانسیل­ های موجود و از ترکیب نقاط قوت و فرصت­ های پیش­رو حداکثر بهره ­مندی را به­ دست آورد. طبق نتایج احداث و توسعه سریع خطوط مترو، تعدد شبکه­ های بزرگراهی در شهر و اولویت مدیریت شهری جهت احداث و گسترش خطوط BRT در مناطق مختلف شهر، مهم­ترین نقاط قوت و هم­چنین وجود پتانسیل تولید قطعات مربوط به ناوگان اتوبوسرانی جهت توسعه آن در داخل کشور، اثرگذاری بالای رسانه­ ها در تغییر دیدگاه ترافیکی شهروندان و امکان نظارت فنی بیش­تر جهت استفاده بهینه­ تر از سوخت و کاهش مصرف آن، مهم ­ترین فرصت­ها در کاهش آلودگی توسط ناوگان عمومی است.

مقدمه: ﻛﺮمﻫﺎی پرﺗﺎر خانواده نرئیدیده (Nereididae) به صورت گسترده ­ای به عنوان غذای زنده برای تسریع رسیدگی جنسی و تولید گنادهای جنسی با کیفیت مولدین میگو استفاده می­ شوند. این غذای زنده در مقایسه با غذاهای تجاری به علت دارا بودن مقادیر بالای اسیدهای چرب غیر اشباع بلند زنجیره تأثیر بسزایی در فرآیند گامتوژنز میگوهای دریایی دارد و باعث افزایش تعداد تخم­ های تولیدی و تخم­گشایی در آن ها می­ شود. پرورش گونه ­های بومی راه حل مناسبی برای تولید پایدار کرم­ های پرتار می­ باشد. این نوع تولید می ­تواند نیازهای مختلفی را برآورده کند. مواد و روش ­ها: مطالعه حاضر با هدف شناسایی و گزارش گونه­ های خانواده نرئیدیده در خلیج فارس و در محدوده آب­ های استان بوشهر به مدت یک سال انجام شد. جمع­آوری نمونه ­های پرتاران در هر ایستگاه با استفاده از نمونه­ بردار ون وین گرب (Van Veen Grab) انجام­ شد. در هر ایستگاه سه نمونه رسوب برای جداسازی و شناسایی پرتاران برداشت شد و نمونه رسوب بلافاصله به کمک الک 500 میکرون مستقر بر روی کشتی، با استفاده از آب دریا شستشو داده شدند. جهت شناسایی نمونه ­ها، ابتدا کفزیان بزرگتر، با چشم غیر مسلح و ذره بین جداسازی گردید. نمونه­ های جداسازی شده با استفاده از استریومیکروسکوپ مجهز به دوربین تصویربرداری شده و با استفاده از کلیدهای مربوطه شناسایی شدند. نتایج: طبق نتایج به ­دست آمده در مطالعه حاضر 6 گونه Perinereis heterodonta، P. nuntia ، Perinereis sp.، Ceratonereis sp.1، Ceratonereis sp.2 و Nicon sp. متعلق به سه جنس Perinereis، Ceratonereis و Nicon از خانوادهNereididae  در خلیج فارس شناسایی شدند. بحث: با توجه به نقش حیاتی کرم های پرتار در فرآیند تکثیر میگو، شناسایی و استفاده از گونه های بومی این خانواده می تواند به بهبود عملکرد مراکز تکثیر کمک کند و به دنبال آن، به منجر به توسعه پایدار صنعت آبزی پروری شود.

مقدمه: مناظر و فضاهای سبز شهری از مهم ترین اجزای سیمای شهری محسوب می شوند و می توانند در بهبود شرایط محیطی شهرها نقش قابل­ توجهی را داشته باشند. اجزای موجود در فضاهای سبز شهری همچون گیاهان می توانند این نقش مهم را در مناسب سازی شرایط شهرها به جهت زندگی شهروندان ایفا نمایند. بر همین اساس هدف از تحقیق حاضر واکاوی و شناسایی تأثیرات به کارگیری گیاهان بومی در فضاهای سبز شهری می باشد.مواد و روش ها: در راستای دستیابی به هدف تحقیق از منابع کتابخانه ای به جهت نگارش مقدمه و مصاحبه از متخصصین امر در دو مرحله برای شناسایی تأثیرات گیاهان بومی بهره گرفته شد که جامعه آماری از 27 متخصص تشکیل گردید. در مصاحبه اول شاخص ­ها به دست آمد سپس در مصاحبه دوم با تشکیل ماتریس بازیگر- هدف از متخصصان درخواست گردید به هر کدام از شاخص­ ها از 4- تا 4 امتیاز دهند که در آن عدد 0 بدون نظر، عدد 4 بیشترین امتیاز و عدد 4- کمترین امتیاز را نشان می­ دهد. پس از جمع­ آوری پاسخ­ های داده شده، امتیازات اختصاص یافته به هر کدام از شاخص ­ها از طرف متخصصان دارای یک زمینه تخصصی میانگین ­گیری شده و در ماتریس بازیگر- هدف نرم افزار مکتور وارد گردید. این فرآیند برای هر شش تخصص شرکت کننده (معماران منظر، مهندسان فضای سبز، مهندسان باغبانی، مهندسان محیط­زیست، مهندسان گیاه پزشکی و گیاه شناسان) در تحقیق انجام گرفت تا ماتریس بازیگر- هدف نهایی به طور کامل تکمیل گردید. در ادامه تحلیل­ های لازم بر روی ماتریس به دست آمده در نرم افزار مکتور انجام گرفت و نتایج نهایی حاصل شد. همچنین متون به دست آمده از مصاحبه­ های انجام شده واژه به واژه و سطر به سطر مورد بررسی قرار گرفته و ارتباط بین کدهای موجود در آن­ ها کشف گردید، سپس این متون وارد نرم افزار اطلس تی آی شد و کوتیشن­ ها و کدبندی ­های مورد نظر انجام گرفته و ارتباط بین کدهای مستخرج شده از طریق ابزارهای موجود در نرم ­افزار تعریف گردید و در نهایت این ارتباطات به صورت مدل نهایی از نرم ­افزار استخراج شد.نتایج: نتایج نشان می دهد اثرات بهبود کارکردهای فضاهای سبز شهری و کاهش مصرف آب با اهمیت ترین و همگراترین تأثیرات می باشند و به این معنی است که استفاده از گیاهان بومی تأثیرات مهمی همچون صرفه جویی در مصرف آب را در پی دارد. همچنین آشنایی شهروندان با گیاهان بومی و کنترل بهتر سیلاب کم اهمیت ­ترین تأثیرات در به کارگیری گیاهان بومی در فضاهای سبز شهری بوده اند که با کاشت گیاهان بومی در فضاهای سبز شهری شهروندان با ویژگی های گیاهان مناطق خود آشنا شده و در نگهداری این گیاهان تلاش بیشتری را خواهند نمود همچنین رشد سریع تر این گیاهان به دلیل تطبیق سریع با محیط سبب می گردد که از شدت سیلاب های احتمالی در منطقه کم نمایند.بحث: به طور کلی می ­توان بیان نمود که برنامه ریزان و طراحان شهری باید به تأثیرات کشت گیاهان بومی مطرح شده در تحقیق حاضر توجه ویژه داشته باشند تا با ایجاد منظر و فضای سبز شهری مطلوب بتوانند رضایت شهروندان را کسب نمایند و از پتانسیل ­های منطقه مورد نظر همچون گیاهان بومی به نحو احسن استفاده کنند.

مقدمه: استفاده از جاذب­های طبیعی در تصفیه پساب یکی از روش­ های کارآمد بوده که با توجه به در دسترس بودن مواد اولیه، هزینه فرآیند نیز به مقدار قابل توجهی کاهش می ­یابد. ترکیبات مختلف آلی و معدنی طبیعی می­ تواند به عنوان جاذب در این زمینه مورد استفاده قرار گیرد. آلودگی منابع آبی با ترکیبات آروماتیک یکی از مشکلات محیط ­زیستی می ­باشد که امروزه مورد توجه محققین قرار گرفته است. به طور کلی ترکیبات فنولی و مشتقات آن به دلیل ماهیت سمی و جهش زا، اثرات مضری بر موجودات زنده حتی در غلظت­ های پایین دارند. با توجه به مطالعات انجام شده در این حوزه روش جذب سطحی با استفاده از بایوچار می ­تواند گزینه مناسبی برای حذف ترکیبات آروماتیک از محیط آبی باشد.مواد و روش ها: در این مطالعه، با توجه به تولید مقدار زیاد زیست توده در کشور ایران، استفاده از این ترکیبات در تهیه بایوچار به عنوان جاذب و کاربرد آن برای حذف نیتروفنول از آب مورد بررسی قرار گرفته است. به این منظور کاه و کلش فضای سبز شهری به عنوان زیست توده مورد استفاده قرار گرفته است. برای تهیه بایوچار از یک سیستم آزمایشگاهی که برای این کار طراحی و ساخته شده است، استفاده شد. بایوچار توسط در دمای °C 350 تهیه شده و بعد از شستشو و خشک کردن به عنوان جاذب مورد استفاده قرار گرفت. برای بررسی خصوصیات کلی بایوچار تهیه شده، آنالیزهای بررسی مورفولوژی سطح توسط آنالیز SEM، ویژگی شیمیایی سطح توسط آنالیز FTIR، مقدار فلزات سنگین روش MOOPAM با استفاده از اسپکتروسکوپی جذب اتمی و برای بررسی مساحت سطح ویژه، آنالیز BET انجام شد. همچنین فرآیند به روش آماری با استفاده از روش CCD مدل و بهینه سازی شده است.نتایج: بررسی مشخصات بایوچار تهیه شده نشان داد که بایوچار تهیه شده دارای ساختارهای با ابعاد نانو بوده که منجر به افزایش سطح تماس خواهد شد. بر اساس نتایج آنالیز سطح ویژه بایوچار، مقدار m2/g 42/0، حجم تخلخل cm3/g 04/0 متوسط قطر حفره­ ها nm 76/361 به دست آمد. همچنین آنالیز فلزات سنگین در بایوچار تولیدی، نشان داد که مقادیر فلزات اندازه­ گیری شده در کمتر از محدوده مجاز حضور فلزات سنگین در بایوچار بر اساس استاندارد IBI می­ باشد. بعد از طراحی آزمایش و انجام آزمایش ­های مربوطه، تحلیل آماری روی نتایج انجام شد. نتایج تحلیل آماری نشان داد که فرآیند با یک مدل درجه دوم به خوبی برازش شده و از دقت خوبی برخوردار می ­باشد. بر اساس پیش ­بینی مدل، این جاذب بعد از 60 دقیقه از انجام فرآیند توانایی حذف حدود 8/84 درصد از نیتروفنول با غلظت اولیه ppm 2/16، در 2/4 pH= با استفاده از 12/47 میلی گرم از جاذب در 100 میلی لیتر محلول را دارد. برای تأیید عملکرد صحیح مدل، فرآیند در شرایط بهینه به صورت تجربی بررسی شد که بازده حذف میانگین، مقدار 7/82% به دست آمد.بحث: با توجه به نتایج به دست آمده بایوچار به عنوان یک ماده طبیعی قابلیت استفاده به عنوان جاذب برای حذف ترکیبات نیتروآروماتیک را دارد. استفاده از بایوچار در تصفیه پساب، از یک سو هدف تصفیه پساب را فرآهم کرده و از طرف دیگر منجر به مدیریت و استفاده بهینه از پسماندهای گیاهی شده است.

مقدمه: مطابق آمار بانک جهانی میزان انتشار دی اکسیدکربن در ایران، طی سی سال اخیر رشد 65/210 درصدی داشته است. در چنین شرایطی باید این وضعیت نامطلوب را در راستای استانداردهای محیط­ زیستی تغییر داده که طبعاً شناسایی عوامل مهم اثرگذار بر آلودگی ضرورت می یابد. هدف اصلی این تحقیق بررسی عواملی است که مطابق پیشینه به نظر می رسند، بر آلودگی تأثیرگذار باشند. با بهبود پیچیدگی اقتصادی، دانش بالاتر و پیشرفت فناوری می تواند منجر به فعالیت های با آلایندگی کمتر شود. کاهش ریسک اقتصادی و به تبع آن افزایش سرمایه گذاری درصورتی که به دنبال آن کارا مورد استفاده قرار دادن نهاده ها و استفاده از فناوری محیط ­­­زیستی رخ دهد، می تواند با غلبه بر اثر مقیاس آلودگی را کاهش دهد. قیمت های بیشتر انرژی، فناوری های انرژی اندوز و قیمت های پایین انرژی، فناوری هایی با سهم بیشتر نهاده انرژی را بر بنگاه ها تحمیل نموده که این بر محیط­ زیست اثرگذار است. تأثیر گسترش تجارت بر آلودگی، به برآیند اثرهای مقیاس، ترکیب و فنی بستگی دارد. ICT می تواند کارایی مصرف انرژی را با حرکت اقتصاد به سمت ساختار دانش بنیان، از طریق جانشینی اطلاعات به جای انرژی تغییر داده و از این طریق بر آلودگی اثرگذار باشد. تراکم شهری می تواند با ایجاد صرفه مقیاس برای زیرساخت های عمومی شهری مصرف انرژی را کاهش داده، در حالی که عدم وجود زیرساخت های مناسب شهری تأثیر عکس دارد. این­که FDI  موجب افزایش مزیت نسبی در کدامین بخش تولیدی باشد، بر آلودگی اثرگذار است. همچنین فناوری پیشرفته ای که همراه با FDI وارد می شود، بر محیط­ زیست اثرگذار است.مواد و روش ها: متغیرهای توضیحی مدل پیچیدگی اقتصادی، ارتباط متقابل ریسک اقتصادی و سرمایه گذاری، ارتباط متقابل قیمت انرژی و شدت انرژی، آزادسازی تجاری، کاربران اینترنت، سرمایه سرانه، سرمایه گذاری مستقیم خارجی و نرخ شهرنشینی و متغیر وابسته انتشار دی اکسیدکربن می باشد. اطلاعات متغیرها از بانک جهانی، وب سایت دانشگاه ام آی تی و بانک اطلاعاتی راهنمای بین المللی ریسک کشوری (ICRG ) و ترازنامه انرژِی به دست آمده است. دوره مورد بررسی طی سال های 2022-2000 بوده و در برآورد از روش ARDL و نرم افزار EViews 9 استفاده شده است.نتایج: با افزایش متغیرهای پیچیدگی اقتصادی، ارتباط متقابل قیمت انرژی - شدت انرژی، کاربران اینترنت و سرمایه گذاری مستقیم خارجی میزان انتشار دی اکسیدکربن در هر دو بازه زمانی کوتاه مدت و بلند مدت کاهش می یابد. متغیرهای اثرات متقابل ریسک اقتصادی - سرمایه گذاری و سرمایه سرانه بر آلودگی تأثیر معنی داری در هر دو بازه زمانی ایجاد نکرده است. آزادسازی تجاری و شهرنشینی تأثیر منفی معنی داری بر کیفیت محیط زیست در کوتاه مدت و بلندمدت ایجاد نموده است.بحث: بهبود پیچیدگی اقتصادی، غلبه اثر فنی و ساختاری بر اثر مقیاس را به همراه داشته و آلودگی را کاهش داده است. افزایش سرمایه گذاری در کشور توأم با کاهش ریسک اقتصادی هنوز به حدی نرسیده که بتواند از کانال رشد اقتصادی آلودگی را کاهش دهد. با افزایش قیمت انرژی انگیزه ها در جهت افزایش کارایی انرژی قرار گرفته که درنتیجه آن آلودگی کاهش می یابد. در اثر افزایش صادرات ناشی از آزادسازی تجاری، استفاده از منابع و انرژی به صورت نامناسب بوده و در این راستا از قوانین و استانداردهای محیط­ زیستی نیز چشم پوشی شده است. گسترش شهرنشینی با گسترش فعالیت های اقتصادی آلودگی را افزایش داده و در این راستا نتوانسته برای زیرساخت های عمومی شهری از طریق ایجاد صرفه های مقیاس کاهش شدت انرژی و آلودگی را به همراه داشته باشد. سرمایه گذاری مستقیم خارجی با امکان بهبود کارایی انرژی از طریق سرریز تکنولوژی از بنگاه های خارجی به بنگاه های داخلی آلودگی را کاهش می دهد.

مقدمه: استفاده منطقی و حفاظت از اراضی مرتع طبیعی، با چارچوب­ های قانونی با هدف تنظیم مدیریت مراتع و جلوگیری از تخریب زمین، به ویژه در کشورهای دارای مراتع وسیع، اهمیت دارد. تغییر کاربری مرتع به جنگل­های دست­کاشت می­ تواند اثرات منفی متعددی بر ویژگی ­های خاک و تنوع زیستی داشته باشد. همچنین تأثیرات قابل توجهی بر بی مهرگان دارد، که باعث تغییر در ساختار جوامع آن­ها و به دنبال آن تغییر در عملکرد زیست­ بوم می شود. با توجه به اهمیت بزرگ بی مهرگان خاک­زی در عملکرد زیست­ بوم، حفظ تنوع زیستی و شبکه های غذایی، از طریق خدمات اکولوژیکی متنوع خود، از جمله گرده افشانی، سرکوب آفات و چرخه انرژی، وجود آن­ها ضروری است. کاهش بی مهرگان خاک­زی می تواند منجر به اثرات منفی بر ساختار خاک، فرآیند تجزیه، نفوذ و تبادل گازها شود. این امر می تواند به تخریب زمین و کاهش کیفیت خدمات اکولوژیکی منجر شود. بنابراین، حفظ و ارتقاء بی مهرگان خاک­زی از اهمیت بسزایی برخوردار است و نقش بسیار حیاتی در حفظ تعادل و پایداری زیست­بوم دارد. هدف کلی این مطالعه بررسی اثرات تغییر کاربری بر بزرگ بی مهرگان خاک­زی است. از این رو، در این پژوهش بزرگ بی مهرگان و ساختار جوامع آن­ها بین مرتع و جنگل دست­کاشت مورد بررسی قرار گرفت.مواد و روش ها: در این مطالعه نمونه­ برداری از پارک جنگلی لویزان تهران و مراتع اطراف آن در فصل بهار با استفاده از روش نمونه­ برداری کوادرات انجام شد. در هر نوع رویشگاه، دو سایت انتخاب شد. هر سایت توسط شش کوادرات (5/0 متر × 5/0 متر) مورد بررسی قرار گرفت. در هر کوادرات، بزرگ بی ­مهرگان خاک از بستر و سطح خاک و همچنین عمق خاک (0-10 سانتی­ متر) جمع آوری شدند. در مجموع، 446 نمونه جمع آوری و بر اساس صفات ریختی به 51 morphOTU در جنگل دست کاشت و 68 morphOTU در مرتع تفکیک شدند. به منظور مقایسه تنوع بین نواحی دست کاشت و مرتع شاخص های غنا و تنوع زیستی شامل (شانون- وینر، مارگالف و یکنواختی) محاسبه شد. مشخصات فیزیکوشیمیایی خاک از جمله دانه بندی خاک (شن، سیلت، رس)، منیزیم، کلسیم، کربن آلی، نیتروژن کل، بیومس وpH  اندازه گیری شد. سپس رابطه­ی این عوامل با حضور بزرگ بی­ مهرگان خاک­زی ارزیابی شد.نتایج: نتایج نشان داد که فراوانی بزرگ­ بی­ مهرگان خاک­زی در مراتع بیشتر از جنگل های دست­کاشت بود. همچنین مقدار شاخص ­ها شانون - وینر و یکنواختی برای آن­ها در ناحیه مرتع بیشتر از ناحیه جنگل های دست­کاشت است. علاوه ­براین تفاوت معنی دار بین شاخص های تنوع و غنا بین این دو ناحیه وجود دارد. همچنین بررسی تنوع β نشان داد که Turnover بین دو ناحیه اتفاق افتاده است. نتایج آنالیز همبستگی کانونی بین گروه ­های اصلی تاکسونومیک و خواص فیزیکوشیمیایی نشان­ داد که متغییرهای متفاوتی در ناحیه مرتع و دست­­ کاشت روی جوامع بزرگ بی ­مهرگان تأثیر داشتند.بحث: همان­طور که نتایج این مطالعه نشان داد، تغییر کاربری زمین از مراتع به جنگل­ های دست­ کاشت می ­تواند به طور قابل توجهی بر تنوع زیستی و جوامع بزرگ بی­ مهرگان تأثیر بگذارد. در این راستا مطالعات متعدد نشان می دهد که تغییر کاربری اراضی می تواند منجر به تغییراتی در تراکم و غنای بزرگ بی مهرگان در طول زمان شود. به طوری که در کاربری ­های متعدد، گونه های حساس به اختلال از دست می­ روند و با گونه های دیگر جایگزین می­ شوند. در این مطالعه نیز جایگزینی بین جوامع بی­ مهرگان خاک­زی مشاهده شد. بررسی­ ها همچنین نشان می ­دهد که چنین تغییرات کاربری زمین منجر به تغییرات قابل توجهی در ترکیبات جوامع بزرگ بی­ مهرگان می ­شود. روی هم رفته، می توان نتیجه گرفت که جنگل هایی که مدت زمان زیادی کاشته شده اند، علی رغم تغییرات مشاهده شده در ترکیب جوامع خود، زمان کافی برای بازیابی داشته ­اند. از آن ­جایی که تغییر کاربری به ویژه در دهه های اخیر به طور قابل توجهی افزایش یافته است، اطلاعات جامع در مورد تأثیر آشکار اختلالات انسانی بر موجودات زنده خاک برای پرداختن به مسائل حفاظتی ضروری است.

مقدمه: موقعیت جغرافیایی و سرزمینی ایران و دور بودن از منابع رطوبتی، این کشور را به کمربندی خشک و نیمه خشک تبدیل نموده است. وقوع خشکی و خشکسالی پدیده ی ذاتی سرزمین ایران بوده است. خشکسالی وضعیتی گذرا و برگشت­ پذیر از اقلیم است که بسیاری به اشتباه آن را واقعه ای تصادفی و نادر می پندارند. این پدیده در تمامی مناطق اقلیمی می تواند رخ دهد به همین دلیل مشخصات آن در مناطق مختلف متفاوت است. در همین راستا هدف از این مطالعه بررسی پایش خشکسالی های ایران و رفتار حاکم بر آن ها در دهه های مختلف است.مواد و روش ها: این پژوهش با استفاده از روش های آماری و کمی انجام شد. برای انجام این پژوهش داده های بارش 411 ایستگاه سینوپتیک، 3303 باران سنجی و 546 ایستگاه کلیماتولوژی، طی باز بلن دمدت 51 ساله1970 تا 2020 استخراج شده است. با استفاده از روش های معتبر ارزیابی، بهترین روش میان یابی، کریجینگ تشخیص داده شد. همچنین شبکه یا ماتریسی برای هر نقشه بارش روزانه 4260×18628 انتخاب شد. بدین ترتیب تعداد 18628 نقشه روزانه با 30459 یاخته شکل گرفت. ارزش یاخته ها برای نقشه های مذکور در مقیاس سالانه به صورت یک ماتریس 51× 30459 تشکیل شد. این ماتریس مبنای محاسبات بعدی قرار گرفت. بعد از تشکیل پایگاه داده ای برای محاسبه شاخص خشکسالی از معادلات آماری وابسته با الگوریتم شاخص SPEI استفاده شده است. نهایتاً برای 5 دوره مختلف نقشه های مربوط با استفاده از نرم افزار GIS به پهنه ها­ی­ تر و خشک تبدیل و تحلیل گردید. برای بررسی نوسان دوره ها از آزمون تحلیل روند من- کندال استفاده شد.نتایج: نتایج حاصل از وضعیت خشکسالی طی پنج دهه ­ی مختلف بیانگر این است که به جز در دهه سوم (1991 تا 2000) در سایر دهه های دیگر خشکسالی در اکثر مناطق ایران حاکم بوده است. از طرف دیگر به سمت دهه های اخیر منتهی به 2020 شدت خشکسالی ها به ویژه در بخش های زاگرس میانی که همواره بعد از ناحیه خزری جز مناطق پربارش ایران بوده است به شدت زیاد شده است. دوره های پنجم و چهارم به ترتیب خشک ترین دوره ها در بین دوره های مورد بررسی بوده اند. به عبارت دیگر در دهه های اخیر خشکسالی ها در وسعت و نیز شدت بیشتری ظاهر شده اند. بررسی ها نشان داد که تمامی سطح کشور روند افزایشی خشکسالی را تجربه کرده است. این روند افزایشی در برخی نواحی مانند خوزستان شدیدتر بوده است. طولانی ترین نوسانات (9 ساله) در بخشی از استان های سیستان و بلوچستان و زنجان به وقوع می پیوندد و غالب ترین نوسانات حاکم بر خشکسالی های ایران از نوع کوتاه مدت 2 تا 4 ساله بوده است. این وضعیت می تواند برای ایران که قطب تولیدی کشاورزی ایران همواره در امتداد کوه های زاگرس است بسیار نگران کننده است.بحث: خشکسالی و درجه رخداد آن مربوط به پهنه خاصی از کشور نیست و به تناوب تمامی بخش های کشور در معرض رخداد این پدیده تصادفی قرار خواهد گرفت. بنابراین در تمامی سطح کشور خشکسالی ها روند افزایشی داشته اند. کمترین روند افزایشی در قسمت هایی از مرکز و نواحی بیابانی، بخشی از سواحل جنوبی، بخشی از غرب، شمال غرب و نیز پهنه های کوچکی در شمال شرق دیده می شود. بالاترین روند افزایشی خشکسالی ها نیز در جنوب غرب کشور در استان خوزستان به چشم می خورد. در جنوب غرب، غرب، شمال شرق، بخشی از مرکز و قسمتی از استان های کرمان و سیستان و بلوچستان نیز روند افزایشی 8/0 – 6/0 داشته اند. 67/43 درصد از سطح کشور نیز روند 4/0 – 2/0 را تجربه می کند نتایج نهایی این مطالعه نشان دهنده ی وجود روند افزایشی خشکسالی ها در 60 درصد از مساحت کشور است.