علوم ترویج و آموزش کشاورزی ایران
سال:1403 | دوره:20 | شماره:2 |تعداد مقالات:13

یکی از پدیده های رو به ظهور و در حال تکامل، نظام ترویج تکثرگرا است. با وجود برخورداری این نظام از مزایای همچون تلفیق منابع محدود، کاهش رقابت ناسالم، افزایش سطح پوشش خدمات ترویجی، حذف خدمات زائد و غیره، شواهد حاکی از آن است که پیاده سازی این نظام در کشور با مسائل و چالش های پرشماری مواجه است. با توجه به اهمیت مسئله، این پژوهش با هدف «شناسایی موانع پیش­روی نظام ترویج کشاورزی تکثرگرا در ایران» انجام گرفت. مشارکت­کنندگان در این پژوهش شامل خبرگان و مطلعان کلیدی اعم از اعضای هیئت علمی دانشگاه ها، اعضای هیئت علمی سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مدیران هماهنگی ترویج کشاورزی استانی و کنشگران بخش خصوصی و غیردولتی بودند که به روش نمونه گیری هدفمند از نوع گلوله برفی تعداد 15 نفر از آن ها انتخاب شدند. برای جمع آوری داده ها از تکنیک مصاحبه­های عمیق و نیمه ساختارمند استفاده شد و تحلیل و تفسیر داده­ها با بهره گیری از روش کدگذاری اشتراس و کوربین انجام گرفت. نتایج پژوهش نشان داد که مهم ترین موانع پیش­روی نظام ترویج کشاورزی تکثرگرا در ایران در قالب 12 طبقه موانع مربوط به روش و رهیافت‎های ترویجی، موانع زیرساختی-پشتیبانی، موانع مالی، موانع مربوط به بخش تحقیقات و دانشگاه، موانع ساختاری ترویج، موانع مدیریتی، موانع مربوط به مخاطبان، موانع مربوط به محتوا (مدیریت دانش)، موانع شناختی، موانع قانونی و سیاست گذاری، موانع آموزشی– مهارتی و موانع نهادی (کنشگران) دسته بندی شدند. در مجموع، به منظور پیاده سازی نظام ترویج تکثرگرا در وهله نخست بایستی ضمن تغییر ساختار ترویج، موانع شناختی دست اندرکاران این حوزه در بحث تکثرگرایی تغییر یابد تا در مراحل بعدی با رفع موانع مدیریتی، مالی، قانونی و سیاست گذاری، آموزشی-مهارتی و غیره، مسیر اجرای رویکرد تکثرگرایی در ترویج هموار گردد. نتایج این پژوهش می­تواند در برون رفت نظام ترویج دولتی فعلی از نارسائی­ها و خلأهای کنونی و همچنین در استقرار و پیاده‎سازی هرچه بهتر نظام ترویج تکثرگرا مؤثر واقع شود.

اهمیت مدیریت پایدار منابع آبی در ایران با وجود اقلیم خشک و متعدد بودن عوامل انسانی دخیل در کاهش این منابع، نمود بیش‏تری پیدا کرده است. رسیدن به مدیریت پایدار منابع آب، علاوه بر اقدامات فنی وفعال های سازه­ای، نیازمند به‏کار­گیری رویکردها و راه‏کارهای روان‏شناختی و توجّه به رفتارهای بهره ‏برداران در زمینه مصرف آب است؛ لذا تحقیق حاضر با استفاده از مدل انگیزشی حفاظت به تحلیل رفتارهای حفاظتی کشاورزان گندم کار آبی حوضه کرخه علیا در مدیریت مصرف منابع آب کشاورزی پرداخته است. جامعه آماری 13432 نفر از کشاورزان این حوضه بودند و حجم نمونه با استفاده از جدول مورگان 374 نفر و با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای چندمرحله ای، تعیین شد. داده‏ها از طریق پرسشنامه گردآوری شدند که روایی آن از طریق پانل کارشناسان مرتبط و پایایی از طریق آلفای کرونباخ مورد تأیید قرار گرفت و از دو نرم‏افزار 22SPSS و SmartPLS4 برای تحلیل داده ها استفاده شد. نتایج حاصل از برآورد مدل ساختاری نشان داد که " آسیب پذیری درک شده، شدت درک شده، خودکارآمدی و هزینه پاسخ " بر رفتار حفاظتی کشاورزان اثرگذار بوده و جمعاً قادرند 87/5 درصد از واریانس رفتار حفاظتی کشاورزان در مصرف آب را تبیین کنند. متغیرهای " آسیب پذیری درک شده و شدت درک شده " بیش‏ترین تأثیرگذاری را داشته اند. برگزاری نمایشگاه ‏های سالانه، پخش فیلم‏های مستند، ارائه آمار کاهش منابع آب به کشاورزان، استفاده از پتانسیل فضای مجازی و گروه‏های اجتماعی با عضویت کشاورزان، تهیه ویدیوهای آموزشی و حمایت های یارانه‏های در خصوص کشت محصولات کم‏آبر از پیشنهادهای این تحقیق در جهت انجام رفتارهای حفاظتی توسط کشاورزان است.

با توجه به سطح بالای واردات روغن و دانه های روغنی به کشور، یکی از سیاست های مهم دولت افزایش و گسترش کشت دانه های روغنی از جمله کلزا است. بنابراین شناسایی، دسته بندی و اولویت بندی راهکارهای گسترش کشت کلزا در روستاهای شرق استان مازندران هدف پژوهش حاضر می باشد. طرح تحقیق با مدل آمیخته اکتشافی متوالی از روش کیفی (تحلیل محتوا با نرم افزار MAXQDA Prov2020) برای کشف راهکارها و معیارها (تدوین ابزار پژوهش) و مقوله بندی راهکارها و از روش کمی (فرآیند تحلیل شبکه با نرم افزار Super Decisionv2.6.0) برای تعیین اهمیت راهکارها و اولویت بندی آن ها استفاده کرده است. مدیریت زراعی، پشتیبانی فنی و نهاده ای، سیاست های سازمانی و حمایت دولتی، مدیریت مالی و بازار، تعاون و انگیزش، آموزشی و ترویجی و بهداشت محیط و تولید پایدار به عنوان هفت مقوله راهکارهای گسترش کشت کلزا شناسایی و دسته بندی شدند. سه راهکار «در اختیار قرار دادن سموم و آفت کش های مناسب و با کیفیت»، «برگزاری دوره های آموزش ترویجی مناسب و به موقع» و «کشت یکپارچه کلزا توسط کشاورزان همسایه» به ترتیب به عنوان اولویت های نخست راهکارهای گسترش کشت کلزا در روستاهای شرق استان مازندران شناخته شدند. با توجه به نتایج حاصله حمایت همه جانبه از کلزاکاران به ویژه در اختیار قرار دادن نهاده ها، ارائه فعالیت های آموزشی-ترویجی مناسب از طریق سایت الگویی و طرح های تحقیقی-ترویجی کشت کلزا در روستاهای شرق استان مازندران پیشنهاد این پژوهش است.

مخاطرات طبیعی می تواند با تأثیرات گسترده و درازمدت خود بر تمام جنبه های زندگی انسان تأثیر بگذارد. ارزیابی دقیق آسیب پذیری مخاطرات طبیعی در مناطق مختلف پیش نیاز مدیریت مخاطرات طبیعی است؛ زیرا مدیریت ریسک جایگزین مدیریت بحران شده است تا کشاورزان را قادر سازد با اثرات مخاطرات طبیعی کنار بیایند. مطالعه حاضر باهدف ارزیابی آسیب پذیری کشاورزان دشت سیستان در برابر مخاطرات طبیعی (خشکسالی، سیل و گرد و غبار) انجام شد. ابزار اصلی برای گردآوری داده ها، پرسشنامه ای طراحی شده بر اساس مطالعه می بار و والدز می باشد. با استفاده از جدول کرجسی و مورگان، حجم نمونه 382 کشاورز از میان کشاورزان دشت سیستان تعیین شد. نتایج نشان می دهد که وضعیت آسیب پذیری در دشت سیستان در خصوص مخاطرات طبیعی خشکسالی، گرد و غبار و سیلاب به ترتیب خیلی شدید، شدید و متوسط می باشد. همچنین کشاورزان شهرستان نیمروز بیشترین آسیب پذیری در مواجهه با مخاطرات طبیعی داشتند. علاوه بر این، نتایج نشان داد که تشدید بیشتر خشکسالی آسیب پذیری کشاورزان را در مواجهه با سایر مخاطرات طبیعی افزایش می دهد؛ بنابراین توصیه می شود در سیاست گذاری و برنامه ریزی، هزینه اجرایی برای مقابله با مخاطرات طبیعی به ترتیب اولویت به خشکسالی، گرد و غبار و سیلاب اختصاص یابد. به طورکلی، نتایج این پژوهش می تواند بینش جدیدی در مورد مدیریت مخاطرات طبیعی به سیاست گذاران ارائه دهد.

هدف نهایی پژوهش اولویت بندی راهبردهای توسعه کشاورزی پایدار استان خوزستان با استفاده از روش فرآیند تحلیل شبکه ای می باشد. در این پژوهش، جمع ­آوری داده ­ها شامل چند مرحله بود: مرحله اول، با بررسی ادبیات تحقیق و مطالعه پیشینه پژوهش ها عوامل مؤثر بر بهبود پایداری کشاورزی شناسایی و در قالب یک مدل مفهومی تدوین شده است. در مرحله دوم، به منظور اولویت بندی راهبردهای توسعه کشاورزی پایدار استان خوزستان از دیدگاه 25 نفر از اعضای هیئت علمی و محققین مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان خوزستان با روش گلوله برفی انتخاب شدند. تجزیه وتحلیل داده ­ها با استفاده از نرم افزار Super decision انجام شد. نتایج حاصل از مقایسه زوجی معیارها (ابعاد پایداری) نشان داد بعد پایداری اجتماعی (با امتیاز 0/311) بالاترین اولویت را به خود اختصاص داده است. این یافته نشان می ­دهد که جهت دستیابی به توسعه پایدار کشاورزی توجه به مشارکت بهره ­برداران و ذی نفعان کشاورزی و توسعه اصول کشاورزی پایدار در جهت نهادینه ­سازی فرهنگ کشاورزی پایدار در بین آن­ ها اهمیت دارد. لذا، ضرورت دارد در گام اول فرهنگ کشاورزی پایدار در جوامع ذینفع نهادینه گردد و ترویج کشاورزی در این راستا می تواند نقش آفرینی نماید. یافته ها نشان داد مهم ترین شاخص دستیابی به توسعه پایدار کشاورزی، راهکار تقویت تعاونی­ های تولید پایدار محصولات کشاورزی (با امتیاز 0/186) است؛ بنابراین، از الزامات ضروری مدیریت صحیح منابع تولید بخش کشاورزی استان و پایداری آن­ها توجه به فعال نمودن و ایجاد تعاونی ­ها کشاورزی پایدار و مشارکت دادن آن ­ها در فرآیندهای طراحی، اجرا و بهره­ برداری طرح ­های کشاورزی می ­باشد.

امنیت زیستی، نقش ارزشمندی در پیشگیری از شیوع بیماری و بهره وری اقتصادی مزارع آبزی پروری بر عهده دارد. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی امنیت زیستی مزارع آبزی پروری استان کرمانشاه و تهیه اولین سنجه سنجش کمی امنیت زیستی انجام شد. جامعه آماری، مزارع پرورش ماهی بودند که با بهره گیری از تکنیک نمونه گیری طبقه ای تعداد 162 مزرعه انتخاب گردید. داده های مورد نیاز با استفاده از پرسشنامه محقق ساخته جهت بررسی 51 شاخص تأثیرگذار در سه سطح محیطی، ساختاری و عملیاتی و دو بعد امنیت زیستی داخلی و خارجی جمع آوری شد. بعد از جمع بندی امتیازها وضعیت موجود امنیت زیستی نسبت به وضعیت مطلوب (نمره 100) در هر سطح مشخص شد. بر اساس یافته ها امتیاز امنیت زیستی مزارع در سطح محیطی (61/7 از صد) و ساختاری (67/7 از صد) متوسط و امتیاز سطح سوم (48/02 از صد) نامطلوب گزارش گردید. امنیت زیستی داخلی و خارجی نیز در حد متوسط محاسبه شد. نتایج دو آزمون تی (t) و تحلیل واریانس یک طرفه (ANOVA) نشان داد متغیرهای دسترسی به برق، برخورداری از مجوزهای قانونی، شرکت در کلاس های آموزشی و وجود کارشناسان بهداشتی و فنی تولید بر نمره امنیت زیستی تأثیر دارند. ارزیابی دوره ای امنیت زیستی، نظارت بر اقدامات سطح عملیاتی و سنجش سواد امنیت زیستی آبزی پروران از پیشنهادهای این پژوهش می باشد.

آموزش ضمن خدمت برای مدیران عامل تعاونی ها، دانش نظری را با چالش های دنیای واقعی پیوند می دهد؛ به گونه ای که بتوانند در تصمیم گیری ها با مأموریت و اهداف کاری هماهنگ باشند. ازاین رو، پژوهشی پیمایشی با هدف بررسی اثربخشی دوره های آموزشی مدیران عامل اتحادیه ها و شرکت های تعاونی روستایی صورت گرفت که در آن دوره های مذکور بر اساس مدل کرک پاتریک در سه سطح (واکنش، یادگیری و رفتار) ارزیابی شدند. جامعه آماری پژوهش شامل 140 نفر از مدیران عامل اتحادیه ها و شرکت های تعاونی روستایی تحت پوشش مدیریت تعاون روستایی استان فارس بودند که در دوره های مذکور حضور داشته اند؛ و از این تعداد، 103 نفر به عنوان نمونه بر اساس جدول کرجسی و مورگان به روش تصادفی ساده برای سنجش اثربخشی در سطح واکنش و یادگیری انتخاب شدند. به منظور ارزشیابی سطح رفتار، از دیدگاه مدیران و روسای ادارات شهرستان های استان استفاده شد. ابزار تحقیق پرسشنامه بود که روایی صوری آن مورد تأیید گروهی از متخصصین قرار گرفت و پایایی آن بر اساس ضریب تتا به میزان 0/901=θ و 0/894= θ برآورد شد. در تحلیل داده ها از روش های آماری توصیفی و استنباطی به کمک نرم افزارهای R و SPSS25 استفاده گردید. نتایج سطح واکنش نشان داد که میانگین نمره واکنش کل 17/12 می باشد که حاکی از برگزاری مطلوب دوره ها است. به گونه ای که میزان رضایت فراگیران از مدرس، محتوای آموزشی، امکانات و زمان بندی و رضایت عمومی از دوره های آموزشی در حد خوب و مطلوب است. نتایج سطح یادگیری نیز نشان داد که تفاوت نمرات پیش آزمون و پس آزمون فراگیران برای تمامی دوره های آموزشی معنادار است و دوره های آموزشی توانسته است سطح یادگیری فراگیران را افزایش دهد. نتایج مرتبط با ارزیابی سطح سوم یعنی رفتار و اثربخشی کل نیز روشن نمود که اثربخشی در سطح رفتار تقریباً مطلوب است و در مجموع، اثربخشی کلی دوره های آموزشی مورد مطالعه، کمی بیش از سطح متوسط است. از آنجا که هدف از برگزاری دوره های آموزش ضمن خدمت، تجلی فراگرفته ها در محیط کار است، توصیه می شود مدیران اجرایی برای تقویت توانمندی کارکنان، بر به کارگیری یافته های آموزشی در سطح رفتار متمرکز شوند و تغییر عملکرد کارکنان پس از شرکت در دوره های آموزشی را رصد نمایند.

در راستای اجرایی شدن پروتکل توکیو، پروژه مشارکتی ترسیب کربن با هدف کاهش گازهای گلخانه ای در کشورهای درحال توسعه از جمله ایران به اجرا درآمد. به دلیل مشابهت عناصر مشارکت در پروژه ترسیب با عناصر مدل مشارکتی انگیزه- فرصت- توانایی، مطالعه حاضر به دنبال این بود تا با استفاده از این مدل، مشارکت 522 نفر از روستاییان شهرستان محلات را در پروژه ترسیب کربن تبیین کند. در این مطالعه علّی- ارتباطی که از پیمایش میدانی برای گردآوری داده­ها استفاده شد، تعداد 225 نفر با کمک جدول کریسی و مورگان به عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار گردآوری اطلاعات پرسشنامه محقق ساخته بود که روایی آن توسط پانلی از متخصصان تأیید و پایایی آن نیز با محاسبه مقادیر ضریب آلفای کرونباخ 0/871، 0/808،0/912، 0/763 و 0/824 به ترتیب برای انگیزه، فرصت، آگاهی، مهارت و مشارکت و 811/0 برای کل پرسشنامه تأیید شد. نتایج نشان داد که انگیزه و مهارت مهم ترین عوامل مؤثر بر مشارکت شناخته شدند. افزایش فرصت های اشتغال، ایجاد بازارهای جدید و افزایش درآمد مهم ترین عوامل انگیزشی مشارکت معرفی شدند. کشت نهال های بیابانی، راه اندازی کارگاه تولید پوشاک و کشت گیاهان دارویی مهم ترین مهارت های کسب شده توسط روستاییان بودند. با اعمال اثر تعدیلی عضویت بر مدل، نتایج نشان داد که میزان اثر انگیزه، مهارت و فرصت ادراک شده بر مشارکت در بین افراد عضو در مقایسه با غیرعضو به طور معنی داری بیشتر بود، اما میزان اثر آگاهی بر مشارکت برای دو گروه یکسان بود. به علاوه، قدرت تبیین مدل برای افراد عضو 13 درصد بیشتر از غیرعضو بوده است. طبق نتایج مطالعه حاضر، آموزش های مهارت- محور و سازماندهی اجتماع محلی در قالب گروه های توسعه و صندوق های اعتباری خرد بایستی به عنوان دو اقدام مهم و ضروری برای بهبود مشارکت اجتماع در پروژه های منابع طبیعی بخصوص ترسیب کربن مورد توجه قرار گیرند.

نوسانات اقلیمی یک تهدید واقعی و غیرقابل انکار برای همه جوامع بشری است. این مهم به ویژه یک مشکل جدی برای پایداری کشورهایی است که بخش کشاورزی در آن ها نقش مهمی در معیشت، امنیت غذایی و کیفیت زندگی افراد دارد. پژوهش حاضر با هدف واکاوی سازه­ های مؤثر بر کیفیت زندگی خانوارهای کشاورز در استان کرمانشاه انجام شد. این مطالعه نوعی پژوهش کاربردی و توصیفی ـ همبستگی بود. روش نمونه­ گیری به صورت طبقه­ ای انجام و تعداد نمونه ها 270 خانوار کشاورز محاسبه شد. به منظور جمع‏ آوری داده‏ ها از پرسشنامه به عنوان ابزار پژوهش استفاده شده است. این مطالعه به بررسی تأثیر همزمان شش نوع سرمایه بر کیفیت زندگی خانوارهای کشاورز در شرایط نوسانات اقلیمی پرداخته است. نقش میانجی گر راهبردهای مقابله روانی نیز در این زمینه به درک عمیق تر چگونگی مدیریت استرس ناشی از نوسانات اقلیمی، کمک نمود. در این پژوهش تلاش شد با بکارگیری یک چارچوب نظری اثر سرمایه­های شش­گانه شامل سرمایه انسانی، طبیعی، مالی، فیزیکی، اجتماعی و روانشناختی بر متغیرهای راهبردهای مقابله روانی و کیفیت زندگی خانوارهای کشاورز در شرایط نوسانات اقلیمی مورد بررسی قرار گیرد. اثرات این شش سرمایه به روش مدل ­سازی معادلات ساختاری (واکاوی مسیر) بر روی متغیرهای راهبردهای مقابله روانی و کیفیت زندگی مورد سنجش قرار گرفت. یافته‏ های پژوهش نشان داد که شش سرمایه­ مورد بررسی، پیش ­بینی­ کننده مناسبی برای کیفیت زندگی جامعه آماری پژوهش بودند. اجرای مداخلات سیاسی در افزایش برخورداری و دسترسی خانوارهای کشاورز به سرمایه­ ها و راهبردهای مقابله روانی برای افزایش کیفیت زندگی ایشان در مواجه با شرایط نوسانات اقلیمی از توصیه­ های حائز اهمیت در این مطالعه می ­باشد.

ماهیت فراگیر، تخریب کننده و فقرزای تغییر اقلیم و مخاطرات اقلیمی، آسیب پذیری خانوارهای کشاورز را افزایش داده است اما میزان آسیب پذیری این خانوارها یکسان نمی باشد. به نظر می رسد، پذیرش راهبردهای سازگاری می تواند آسیب پذیری از تغییر اقلیم را کاهش دهد. بنابراین پژوهش پیمایشی حاضر با هدف بررسی میزان آسیب پذیری معیشت خانوارهای کشاورز استان تهران، نحوه سازگاری آنان با مخاطرات اقلیمی و نیز شناسایی عوامل اثرگذار بر سازگاری با تغییر اقلیم انجام گردید. داده ها با استفاده از ابزار پرسشنامه و به روش نمونه گیری طبقه ای چند مرحله ای (n=350) گردآوری شدند. برای بررسی میزان آسیب پذیری معیشت و شناسایی عوامل اثرگذار بر سازگاری کشاورزان با تغییر اقلیم به ترتیب از چارچوب معیشت پایدار و مدل سازگاری پیشگیرانه اختصاصی نسبت به تغییر اقلیم بهره گرفته شد. یافته ها نشان داد که خانوارهای کشاورز از نظر میزان آسیب پذیری از تغییر اقلیم به دو گروه دارای آسیب پذیری شدید و متوسط تقسیم می شوند. خانوارهای کشاورز برای سازگاری با تغییر اقلیم، مجموعه ای از راهبردهای مدیریت زراعی، آب، خاک، دام و معیشت را مورداستفاده قرار داده بودند، اما بهره گیری خانوارهای دارای آسیب پذیری شدید از راهبردهای مدیریت آب کمتر از خانوارهای دارای آسیب پذیری متوسط بود. قصد سازگاری، ویژگی های مزرعه، خودکارآمدی درک شده، مواجهه با تغییر اقلیم و اثربخشی سازگاری مهم ترین عوامل اثرگذار بر رفتار سازگاری کشاورزان با تغییر اقلیم بودند.

خشکسالی یک مخاطره اجتماعی-طبیعی پیچیده و تکرارشونده است که با تغییرات آب و هوایی، فراوانی، شدت و مدت آن افزایش می یابد. کشاورزی به عنوان یکی از مهم ترین بخش های اقتصادی کشور، بخش راهبردی در تأمین نیازهای غذایی جمعیت رو به رشد و منبع اصلی تأمین کننده درآمد و معیشت روستاییان، به شدت تحت تأثیر این مخاطره اقلیمی پرهزینه و پیامدهای تدریجی آن قرار گرفته است. از این رو، فرآیند توسعه کشاورزی و معیشت پایدار بهره برداران این بخش اقتصادی، نیازمند شناسایی و ارزیابی میزان آسیب پذیری در برابر چنین مخاطرات طبیعی می باشد. بر این اساس، پژوهش حاضر با هدف کلی ارزیابی آسیب پذیری (دربردارنده سه عنصر مواجهه، حساسیت معیشتی و توان سازگاری) کشاورزان استان فارس نسبت به خشکسالی انجام گرفت. برای این منظور، با استفاده از ابزار پرسشنامه، 420 کشاورز به روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای چندمرحله ای مورد مصاحبه قرار گرفتند. روایی پرسشنامه توسط اساتید توسعه و ترویج کشاورزی و پایایی آن از طریق مطالعه راهنما و ضریب آلفای کرونباخ تأیید گردید. قابل ذکر است که برای برآورد مواجهه، از داده های هواشناسی و شاخص معیار بارش سالانه (SIAP) استفاده  گردید. نتایج نشان داد که میانگین بهنجار مواجهه، حساسیت معیشتی و توان سازگاری کشاورزان مورد پژوهش به ترتیب برابر با 0/575، 0/488 و 0/535 از 1 می باشد. افزون بر این، شاخص آسیب پذیری اقلیمی (CVI) برابر با 514/0 از 1 (با دامنه 0/2 تا 0/86) برآورد شد که تا حدودی بالاتر از حد متوسط قرار دارد. علاوه بر این، براساس تحلیل خوشه ای چندمیانگینی، پاسخگویان در سه خوشه آسیب پذیری سطح پایین (حدود 54 درصد)، متوسط (27 درصد) و بالا (بالغ بر 19 درصد) قرار گرفتند. میانگین شاخص آسیب پذیری اقلیمی در این خوشه ها به ترتیب 0/42، 0/56 و 0/68 است. همچنین، نتایج تحلیل مکانی نشان داد که دامنه میانگین شاخص آسیب پذیری اقلیمی از 0/310 (از 1) در شهرستان لامرد تا 0/640 (از 1) در مرودشت متغیر بوده است. با توجه به نتایج پژوهش، به منظور کاهش آسیب پذیری کشاورزان در برابر خشکسالی، ترکیبی از اقدامات آموزشی، حمایتی و مدیریتی باید پیاده سازی شود. از طرفی، توجه به تفاوت های منطقه ای و ویژگی های خاص هر منطقه در طرح ریزی برنامه ها و سیاست ها اهمیت ویژه ای دارد. همچنین، استفاده از داده های مکانی و تحلیل های دقیق تر می تواند به شناسایی مناطق آسیب پذیر و تخصیص منابع به این مناطق کمک کند.

با وجود اهمیت کشاورزی حفاظتی و ضرورت به ­کارگیری آن از سوی کشاورزان، شواهد تجربی حاکی از آن است که روند پذیرش و توسعه کشاورزی حفاظتی در کشورهای درحال توسعه بسیار کند بوده و ﮐﺸﺎورزان به ­ویژه کشاورزان خرده­ پا همواره با تردیدهای جدی برای پذیرش و استفاده از اقدام ­های کشاورزی حفاظتی مواجه هستند. با توجه به اهمیت موضوع، این پژوهش با هدف «واکاوی استفاده گندم کاران از اقدام های کشاورزی حفاظتی با استفاده از نظریه انگیزش حفاظت» انجام گرفت. جامعه آماری این پژوهش را تمامی گندم­کاران در بخش مرکزی شهرستان زنجان تشکیل دادند (2520 = N) که 380 نفر از آن ها با روش نمونه ­گیری خوش ه­ای چندمرحله ­ای برای انجام پژوهش انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ­ها پرسشنامه بود که بخش ­های اصلی آن با استفاده از مقیاس لیکرت پنج سطحی مورد سنجش قرار گرفتند. روایی محتوایی پرسشنامه از راه پانل کارشناسان و متخصصان تأیید شد. همچنین، به منظور بررسی پایایی پرسشنامه ابزار پژوهش، پیش آزمون (به تعداد 30 پرسشنامه در محدوده­ای خارج از نمونه اصلی) انجام گرفت که مقدار آلفای کرونباخ محاسبه شده برای هر یک از مقیاس ­های اصلی پرسشنامه در حد مناسب (در دامنه بین0/808 تا 0/901) بود. به همین ترتیب، روایی سازه و پایایی ترکیبی (در دامنه بین 0/839تا 0/933) ابزار پژوهش نیز با برآورد مدل اندازه­گیری و پس از انجام اصلاحات لازم به­ دست آمد. نتایج این پژوهش حاکی از آن بود که بیشتر گندم­کاران مورد مطالعه اقدام ­های کشاورزی حفاظتی را در سطح نسبتاً ضعیف انجام می ­دادند. همچنین، نتایج حاصل از برآورد مدل ساختاری با استفاده از روش چند متغیره مدل­ یابی معادل ه­های ساختاری در نرم­افزار AMOS20 نشان داد که چهار مؤلفه نظریه انگیزش حفاظت شامل شدت ادراک­شده، اثربخشی پاسخ، هزینه های پاسخ و خودکارآمدی اثر معنی ­داری بر متغیر وابسته میزان استفاده از اقدام ­های کشاورزی حفاظتی داشتند، درحالی که رابطه معنی ­داری بین حساسیت ادراک­شده و متغیر وابسته وجود نداشت. در مجموع، یافته ­های این پژوهش اعتبار و کارایی نظریه انگیزش حفاظت در زمینه تبیین و پیش­بینی رفتار کشاورزان در استفاده از اقدام ­های کشاورزی حفاظتی را تأیید کرد.

یکی از رویکردهای نوین برای مقابله با چالش آب کشاورزی، حکمرانی است که نقش تأثیرگذاری بر فرآیند مسئولیت ­پذیری، مشارکت، در دسترس بودن اطلاعات، شفافیت و اثربخشی دولت دارد. ازاین رو، پژوهش حاضر با هدف شناسایی و اولویت ­بندی پیشران­های مؤثردر تحقق حکمرانی محلی آب کشاورزی در حوضه آبخیز قره چای انجام شد. روش پژوهش به شیوه توصیفی- کاربردی بود. جامعه آماری پژوهش حاضر متخصصان، کارشناسان و کشاورزان کلیدی و پیشرو در منطقه بودند. با انجام مصاحبه ­های نیمه­ ساختارمند از 24 نفر از جامعه مذکور، به شناسایی مؤلفه ­های مؤثر بر حکمرانی محلی آب کشاورزی اقدام شد. در ادامه، از تکنیک تحلیل پیشران­ ها برای شناسایی پیشران­ ها استفاده گردید. در این پژوهش هشت حوزه کلیدی شناسایی گردید که نشان دهنده اهمیت بالای این حوزه ­ها برای تحقق حکمرانی محلی آب در بخش کشاورزی خواهند بود. بر اساس یافته­ های پژوهش، حکمرانی منطقه مورد مطالعه در ابعاد اثربخشی دولت، شفافیت، حق اظهارنظر و پاسخگویی و مشارکت دارای ضعف بوده است و لذا، "ارتقای دانش بهره ­برداران و ذینفعان، شفاف­سازی وظایف و اختیارات ارگان های مرتبط با آب، پاسخگو بودن نهادهای متولی در اجرای سیاست­ ها و برنامه­ های آب، جلب مشارکت کشاورزان در اجرای قوانین مرتبط و ایجاد بسترمناسب برای فعالیت نهادهای مردمی" می تواند در تحقق حکمرانی محلی در منطقه موردمطالعه مؤثر باشد.