مطالعات بین رشته ای دانش راهبردی
سال:1403 | دوره:14 | شماره:56 |تعداد مقالات:11

پس از فروپاشی شوروی، آمریکا در تلاش است که کشورها و گروه های اسلامی را اصلی ترین خطر برای صلح و امنیت جهانی معرفی کند. اصلی ترین شیوه جنگ نرم آمریکا در این روش، ایجاد بدبینی و جدایی بین ارکان نظام و مردم می باشد و در آن سعی دارد از طرق مختلف با ابزارهای رسانه ای متعدد به این مهم دست یابد بنابراین لازم است از سوی مسئولین مربوطه اقدام های کنترلی دفاعی مطلوب در ابعاد آفندی و پدافندی پیش بینی تا در برابر تهدیدها و فعالیت های دشمن موجب افزایش بازدارندگی، کاهش آسیب پذیری، تداوم فعالیت های ضروری، ارتقاء پایداری ملی و تسهیل مدیریت در مقاطع خاص و بحرانی گردد. به این ترتیب تعیین نحوه کنترل تهدیدات در مقابل جنگ نرم دشمن مهم ترین دغدغه اصلی محقق و هدف اصلی این پژوهش است. با توجه به روش تحقیق توصیفی- تحلیلی مورد استفاده در این مقاله، از شیوه اسنادی برای جمع آوری اطلاعات و داده ها استفاده شده و سپس با تعدادی از صاحبنظران این حوزه مصاحبه عمیق صورت گرفته است. یافته های پژوهش نشان می دهد برای کنترل تهدیدات در جنگ نرم بایستی با نگاه موسع به تهدیدات از همه ابزارهای پیشگیرانه با ابعاد متعدد و در قالب جهاد تبیین صورت پذیرد تا دشمن نتواند به جامعه، شکست، ضعف و در نهایت ناامیدی را القاء نماید.

عادی سازی روابط امارات با رژیم صهیونیستی حاکی از تغییر ژئوپلیتیکی عمیق در منطقه غرب آسیا است که مبتنی بر عادی سازی حضور رژیم صهیونیستی و پذیرش نقش آن در منطقه و تبدیل آن به یک محور امنیتی، سیاسی و اقتصادی است. این طرح به دنبال ایجاد فرهنگ جدیدی در منطقه است تا به رژیم صهیونیستی اجازه دهد بدون تغییر در رفتار و سیاست هایش در قبال فلسطینی ها، در منطقه ورود پیدا کند. حضور رژیم صهیونیستی در مناطق پیرامونی جمهوری اسلامی ایران حائز تهدیدات قابل توجه امنیت ملی کشور در ابعاد مختلف است که شناسایی و مشخص نمودن میزان اهمیت و اولویت این تهدیدات به منظور طرح ریزی اقدامات مقابله ای و جلوگیری از غافلگیری ضروری است. در این تحقیق با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی از نوع اکتشافی و مصاحبه با خبرگان به روش دلفی ابتدا نسبت به احصاء ابعاد مختلف تهدیدات عادی-سازی روابط امارات با رژیم صهیونیستی علیه ج.ا.ایران اقدام و سپس با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی (AHP) وزن و اهمیت هر یک از این تهدیدات مبتنی بر نظرات خبرگان از طریق تدوین پرسش نامه اقدام شده است. بر این مبنا، تهدیدات عادی سازی روابط امارات و رژیم صهیونیستی علیه ج.ا.ایران در چهار حوزه نظامی-امنیتی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی- اجتماعی مورد بررسی قرار گرفته و تعداد 22 زیرشاخص تعیین و مورد اولویت بندی قرار گرفته است. نتایج حاصل از اجرای روش تحلیل سلسله مراتبی حاکی از اولویت معیار نظامی- امنیتی در سطح معیارها و همچنین اولویت بالای حضور نظامی- اطلاعاتی در خلیج فارس در سطح گزینه ها است.

تفکر راهبردی نیاز امروز سازمان ها و به ویژه سازمان های نظامی است. فرماندهان و مدیران ‏سطوح عالی نیروهای مسلح ج.ا.ایران، به منظور خلق راهبردهای بدیع و مؤثر بایستی با مهارت تفکر ‏راهبردی آشنا بوده و آن را در مدیریت راهبردی دفاعی اعمال نمایند. به منظور بروز و ظهور تفکر ‏راهبردی نیاز است مبانی آن شناسایی و متناسب با نیازهای نیروهای مسلح، بومی سازی شود تا باعث ‏توسعه استفاده فرماندهان و مدیران سطوح عالی از این شکل تفکر در تدوین راهبردها فراهم شده ‏و این امر به کارکنان نیز تسری یابد. در همین راستا هدف این تحقیق تبیین مبانی تفکر راهبردی از ‏منظر فرماندهان و مدیران سطوح عالی نیروهای مسلح است. این تحقیق کاربردی-توسعه ای بوده ‏که با رویکرد کیفی و با روش موردی-زمینه ای در 3 بخش تهیه گردید. در بخش اول مطالعات ‏کتابخانه ای پیرامون شش مبانی وحیانی، نقلی، اندیشه امامین، فلسفی، عقلی و علمی صورت ‏پذیرفت و سپس با 9 نفر از خبرگان این حوزه در سطح ن.م مصاحبه صورت پذیرفت در مرحله ‏آخر پس از کدگذاری داده ها، نتایج آن در یک گروه کانونی 10 نفره با حضور اساتید و فرماندهان ‏طرح و تعداد 91 کد باز، 22 کدمحوری و 7 کد انتخابی (موفقیت در مأموریت، برتری طلبی، کمال ‏گرایی، تفکر در نظام ‏الهی، آینده نگاری، دستیابی به شهود با درک مفاهیم و خلاقیت) مورد تأیید ‏قرار گرفت.‏

تامین امنیت پایدار در خلیج فارس که تضمین کننده منافع کشورهای منطقه و جمهوری اسلامی باشد، تنها از طریق ایجاد الگوی بومی امنیت منطقه ای و فراتر از الگوهای نظامی و سخت قابل انجام خواهد بود. این پژوهش، به دنبال پیشنهاد الگوی امنیتی درونزا در خلیج فارس است. پژوهش بر مبنای روش تحقیق کمی و کیفی و تحلیل توصیفی از روش همبستگی انجام خواهد شد؛ به این صورت که با پرسشنامه و مصاحبه در کنار بررسی اسناد، مدارک، رویدادها و ملاحظات مطروحه و با نظرداشت شرایط و روابط موجود میان کشورهای حوزه خلیج فارس، پیرامون نظام امنیت منطقه ای پژوهش صورت خواهد گرفت. در این پژوهش از مدل معادلات ساختاری (SEM) جهت تدوین مدل، استفاده شده است. یافته های مطالعه نشان داد که امنیت درونزا بر الگوی تحقق امنیت خلیج فارس تاثیر دارد. ضریب مسیر بین دو متغیر0. 26 که از سطح معناداری 16. 852 برخوردار است که مطلوب می باشد زیرا از 1. 96 بیشتر است لذا وجود تاثیر معنادار تایید می گردد. همچنین، مطالعه نشان داد که نظریه منطقه ای امنیت بر الگوی تحقق امنیت خلیج فارس تاثیر دارد. ضریب مسیر بین دو متغیر0. 11 که از سطح معناداری 14. 214 برخوردار است که مطلوب می باشد زیرا از 1. 96 بیشتر است لذا وجود تاثیر معنادار تایید می گردد. در مطالعه حاضر، مولفه های امنیت درونزا و نظریه منطقه ای امنیت، به عنوان مولفه های موثر بر الگوی تحقق امنیت خلیج فارس تایید شد.

فناوری های جدید و نوظهور، قابلیت ها و توانمندی های جدیدی را در اختیار قرار داده و هم زمان محیط راهبردی را تغییر می دهند؛ که رهنامه های ﺟﺪﻳﺪ ﻧﻈﺎﻣﻲ نیز ﺑـﺮ این اﺳـﺎس ﺗـﺪوﻳﻦ می شوند. در دوران معاصر، ظهور مفاهیمی مانند، قدرت سخت، قدرت نرم و قدرت هوشمند، بیانگر جابه جایی و چرخش قدرت به سوی قدرت سایبری است؛ جهت گیری اولویت های راهبردی کشورها، برای نیل به قدرت فائقه، به سمت بهره برداری حداکثری از فضای سایبر و فناوری های پیشرفته سایبری، زمینه ساز تجدید بنای قدرت ملی در قالب قدرت سایبری شده است. ﺑﻪ ﻟﺤﺎظ ﻧﻈﺎﻣﻲ، ﻗﺪرت ﺳﺎﻳﺒﺮ، ﺷﺎﻳﺪ مهم ترین اﺑﺰار ﻧﻮﻇﻬﻮر ﭼﻨﺪ دﻫﻪ ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺑﺎشد. در ﺗﻤﺎم ﺳﻄﻮح ﻣﻨﺎزﻋﻪ، ﻗـﺪرت ﺳﺎﻳﺒﺮ، ﻋﺎﻣﻞ ﺣﺘﻤـﻲ و ﮔﺮﻳﺰﻧﺎﭘـﺬﻳﺮ توانمندی های ﻧﻈـﺎﻣﻲ اﺳـﺖ. مراکز سایبری در ساختار نظامی ارتش جمهوری اسلامی ایران یک سازمان مهم به حساب می آیند و نتایج عملکرد آن نقش حیاتی در عملکرد و کارآمدی ارتش خواهد داشت. ازاین رو پایش عملکرد آن ها بر اساس معیارهای نوین، یکی از وظایف مهم فرماندهان عالی نیروهای مسلح به حساب می آید. این تحقیق با هدف احصاء ارکان جهت ساز قدرت سایبری ارتش جمهوری اسلامی ایران انجام شده است. نوع پژوهش کاربردی، روش پژوهش توصیفی و رویکرد تحقیق کیفی و کمی است. نتایج حاصل از تجزیه وتحلیل کیفی و کمی این پژوهش، احصاء 12 شاخص برای ساسیت ها، مفاهیم، راهبردها و اهداف قدرت سایبری و ارائه مدل مفهومی برای ارکان جهت ساز و قدرت سایبری ارتش جمهوری اسلامی ایران است.

پژوهش حاضر باهدف بررسی آینده دادگاه ها در نظام قضایی ایران به نگارش درآمده است. در حقیقت باید این گونه بیان داشت که رشته حقوق یکی از رشته های مهم علوم انسانی است که با آینده پژوهی بیشترین تجانس و ارتباط را داراست. در این پژوهش به دنبال تبیین این نکته هستیم که دادگاه های آینده در نظام حقوقی ایران چگونه خواهند بود؟ و برای پی بردن به این مسئله و چگونگی آن از روش های علم آینده پژوهی استفاده خواهیم نمود، در پژوهش حاضر از پرسش نامه بسته استفاده شده و از نظر موضوعی، قلمرو این تحقیق در برگیرنده موضوعات ساختار، نحوه طرح ریزی و قانون گذاری، چگونگی تأمین منابع و دستیابی و به کارگیری فناوری های اطلاعاتی نوین در دادگاه های آینده در نظام قضایی ایران است. پژوهش پیشرو از نوع تحقیقات کاربردی است و قلمروی زمانی دی ماه 1397 تا دی 1399 را مدنظر قرار داده است. داده های به دست آمده از طریق پرسش نامه به کمک روش تحلیل محتوای کیفی مورد تحلیل قرار گرفته است. نتایج نشان داد اولویت همه شاخص های یکسان پرسش نامه از نظر تأثیرگذاری با هم تفاوت معناداری دارند و ترتیب اولویت هریک از ابعاد مورد آزمون از سوی جامعه آماری بُعد اصلاح فرایندی، بُعد نظارتی، بُعد ساختاری و تشکیلاتی، بُعد نوآوری و فناوری، بُعد نیروی انسانی و انگیزشی رفاهی، بُعد تقنینی و بُعد علمی و پژوهشی است.

یکی از الگوهای موفق مدیریت مسائل امنیتی، سازماندهی و طراحی الگوی امنیت مردم پایه در مواقع بحرانی است که این الگو برگرفته از نظریه بسیج منابع و توده ها برای مقابله با چالش های امنیتی است که همگام با پیروزی انقلاب اسلامی در ایران متولدشده و پس از آزموده شدن در مواجهه با تهدیدات سخت و نرم به عنوان یک الگوی مرجع امنیتی کارآمد و مطمئن در جغرافیای محور مقاومت بسط پیداکرده است. حشد الشعبی عراق یکی از شاخه های این الگوی امنیتی است که پس از ضعف نیروهای امنیتی عراق برای بیرون راندن و مهار داعش، در این کشور تشکیل شده است. درواقع حشدالشعبی علاوه بر نقش آفرینی در تأمین ثبات و امنیت عراق پس از دو دهه بی ثباتی سیاسی در این کشور و غلبه بر تروریسم سلفی- تکفیری داعش، امروز به یکی از اضلاع محور مقاومت اسلامی تبدیل شده و نقش راهبردی در آینده محور مقاومت ایفا خواهد نمود. با درک ضرورت و اهمیت جایگاه حشدالشعبی در عراق و محور مقاومت این پرسش مطرح می شود که چه سناریوهایی را می توان برای آینده حشدالشعبی در عراق ترسیم کرد؟ پژوهش پیش رو با بهره گیری از روش تحلیل ساختار و راهبرد بازیگران و ابزار پرسشنامه خبرگانی و تحلیل داده ها از طریق نرم افزار مکتور در پی دست یابی به سناریوهای آینده حشد الشعبی در عراق است. بر اساس منافع بازیگران و همگرایی و واگرایی میان آن ها می توان سناریوی ممکن (ادغام حشد الشعبی در نیروهای مسلح رسمی عراق) سناریوی محتمل (تضعیف و انحلال حشد الشعبی) و سناریوی مطلوب (تقویت و گسترش حشد الشعبی) را برای این سازمان در عراق متصور بود.

رانت حاصل از فروش نفت و تخصیص آن به امور رفاه اجتماعی، امنیت و همچنین تقویت ظرفیت دولت، می تواند به ارتقاء سطح صلح در یک کشور کمک کند (خرید صلح از طریق رانت نفت). در مقابل، رانت نفت ممکن است از کانال های مختلفی به تضعیف امنیت اجتماعی، ایجاد درگیری ها و درجه بالای نظامی سازی منجر شود که نتیجه آن افزایش خشونت در جوامع است. بر این اساس، هدف اصلی این مقاله بررسی نحوه اثرگذاری رانت نفت بر سطح صلح در کشورهای صادرکننده نفت طی دوره زمانی 2020-2010 می باشد. به این منظور با استفاده از ادبیات نظری و بکارگیری روش پانل آستانه ای، عوامل مؤثر بر شاخص جهانی صلح (GPI) در کنار رانت نفت، مدل سازی شده است. نتایج نشان می دهد که تأثیر رانت نفت بر شاخص صلح، غیرخطی و به صورت رابطه U معکوس می باشد. مقدار حد آستانه رانت نفت نیز حدود 36 درصد از GDP برآورد شده است. به عبارتی تا قبل از حد آستانه، سهم رانت نفت از GDP تأثیری مثبت و معنی دار بر شاخص صلح داشته است؛ اما پس از عبور از این حد آستانه، سهم رانت نفت از GDP تأثیری منفی و معنی دار بر شاخص صلح در کشورهای مورد مطالعه دارد. بر اساس سایر نتایج، درآمد سرانه، درجه بازبودن اقتصادی، امید به زندگی (شاخص سرمایه انسانی) و دموکراسی، اثر مثبت و معنادار و نابرابری درآمد، اثر منفی و معناداری بر سطح صلح در کشورهای صادرکننده نفت داشته است.

در ﺣﺎل ﺣﺎﺿﺮ در ﮐﺸﻮر ﺑﻪ دﻟﯿﻞ کم توجهی ﺑﻪ خط مشی گذاری ﻓﻀﺎی ﻣﺠﺎزی، از فرصت های ﭘﯿﺶ روی آن به خوبی استفاده نشده و آسیب های ﻧﺎﺷﯽ ازآن رو ﺑﻪ ﮔﺴﺘﺮش اﺳﺖ. برای خط مشی گذاری در حوزه رمزارزها همچون سایر حوزه ها، نیازمند مدل مناسب هستیم؛ چراکه توسعه علم و فناوری و فرایند جهانی شدن، دگرگونی جوامع را سرعت بخشیده و دولت ها را با ترکیب تازه ای از چالش ها روبه رو کرده است که مواجهه با آن ها، بدون الگو، بسیار مشکل است. بنابراین در این تحقیق تلاش می شود ابعاد این الگو شناسایی و ارائه شود تا علاوه بر بهره گیری کامل از تمامی دستاوردهای جهانی با نیازها و دغدغه های بومی کشور نیز تطابق داشته باشد و بتوانیم از حداکثر ظرفیت های آن بهره برداری نماییمپژوهش حاضر، پژوهشی توسعه ای-کاربردی و به صورت آمیخته بوده و داده های کیفی جمع آوری شده، در نرم افزار مکس کیودا و به روش نظریه پردازی داده بنیاد تحلیل کیفی و کدگذاری باز، محوری و انتخابی انجام شد سپس، با اخذ نظر خبرگان و تحلیل آن ها با مدل سازی معادلات ساختاری به روش حداقل مربعات جزئی (PLS) تحلیل کمی، ابعاد الگوی موردنظر تایید گردید.بعد اول خط مشی گذاری رمزارزها مسائلی همچون حکمرانی، فقهی، فنی، مالی و اقتصادی و حقوقی و قضایی و بعد دوم آن ظرفیت هایی همچون؛ پولی و بانکی، سرمایه گذاری و اشتغال زایی را شامل می شود لذا با شناخت این ابعاد و پرداختن به موضوعاتی مثل استخراج رمزارز، خریدوفروش، نگهداری و عرضه سکه های اولیه، قادر خواهند بود نحوه تعامل و اثرگذاری متقابل ابعاد گوناگون آن را درک کرده ؛با تحلیل فرصت ها و تهدیدها و تجربیات داخلی و جهانی، دیدگاه جامع و همه جانبه ای از حوزه ها و مسائل مختلف رمزارزها به دست آورند.

تحولات سیاسی و اجتماعی در عرصه های بین المللی، نگرش به توسعه در سطح دنیا را دستخوش تحول بنیادین نمود و مؤلفه های اصلی آن از رشد اقتصادی صرف، به جنبه های دیگر توسعه منجمله سیاسی، فرهنگی و اجتماعی، سوق یافت و مفهوم نوینی با عنوان « سرمایه اجتماعی » مورد توجه اندیشمندان مباحث توسعه ای واقع گردید به گونه ای که در ساختار جدید این حوزه، تمامی نیروهای اجتماعی مد نظر قرار گرفته و اثبات گشت که سرمایه اجتماعی از طریق ایجاد ارتباط و تشکیل شبکه های اجتماعی و در طی زمان، می تواند احساس اعتماد، انسجام و امنیت را در میان یک ملت پدید آورده و باعث افزایش مشارکت شهروندان در امور مختلف جامعه شده که این خود می تواند در تسری بخشی به روند توسعه همه جانبه، سرمایه ای عظیم و پشتوانه ای مستحکم برای حاکمیت باشد. هدف از این پژوهش تبیین و تحلیل تأثیر سرمایه اجتماعی و ارتباط مؤلفه های اساسی آن با پیشرفت و توسعه در ایران می باشد به ویژه اینکه یکی از دلایل بغرنج بودن وضعیت اقتصادی کشورمان، پایین بودن سطح کلی سرمایه اجتماعی است. بر پایه ی یافته های این پژوهش یعنی ادراک صحیح از مقوله ی سرمایه اجتماعی و ارتقاء سطح شاخص های کمّی و کیفی آن، به خصوص اعتمادسازی در بین آحاد ملت و در راستای دستیابی به هنجارهای مشترک اجتماعی، می توانیم امیدوار به موفقیت بیشتر در اجرای برنامه های توسعه ای کشورمان باشیم. این نوشتار بر اساس تلفیقی از روشهای توصیفی- تحلیلی، گردآوری اطلاعات کتابخانه ای و همچنین آمارهای موجود صورت پذیرفته است.

هدف اصلی انجام پژوهش حاضر ، بررسی کارکرد هوش مصنوعی در بهبود فرآیند جمع آوری و تجزیه و تحلیل اطلاعات می‏باشد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و روش انجام آن توصیفی -تحلیلی است. شیوه گردآوری داده ها، مطالعات اسنادی و کتابخانه‏ای و رویکرد انجام پژوهش، تحلیل محتوا و تعیین واحدهای معنایی و دسته بندی آنها می‏باشد. برای ارزیابی کفایت تحلیل محتوا، از روایی تئوریک با رویکرد دریافت نظرات متخصصان و ضریب کاپای کوهن استفاده شد.ه است. لذا با بازبینی و تأیید اعضای مشارکت کننده در فرایند انجام تحقیق(93/0)، یافته های پژوهش از قابلیت اعتبار و اعتماد لازم برخوردار می‏باشد. نتایج تحقیق نشان می‏دهد که برای پردازش و تحلیل کلان‏داده‏ها و دستیابی به اشراف اطلاعاتی، سازمان‏های مرتبط، باید قابلیت های 15گانه هوش مصنوعی (ذکر شده در واحدهای معنائی) را در تمام اجزاء چرخه اطلاعات بصورت یکپارچه پیاده‏سازی نماید. این کاربرد با خودکارسازی و کاهش نقش کاربران و زمان در کل چرخه اطلاعات، ضمن ایجاد فرصت‏های نوآورانه، قدرت پیش‏بینی و تصمیم‏گیری را برای تصمیم سازان افزایش می‏دهد.