سیاست پژوهی تحول در علوم انسانی
سال:1403 | دوره:3 | شماره:3 |تعداد مقالات:5

هدف: این پژوهش با هدف بررسی مکانیسم های نهادی تحول در حوزه های بین رشته ای علوم انسانی با تاکید بر علوم اجتماعی انرژی انجام شده است.مقدمه: ادغام علوم اجتماعی با علم و فناوری انرژی منجر به نوآوری در حوزه دانش به صورت میان رشته ای و کاربرد آن در حوزه های عمل شده است. روش تحقیق: در این پژوهش با استفاده از تحلیل محتوای کیفی، رشته های تحصیلات دانشگاهی، پژوهش و فناوری در حوزه انرژی و علوم اجتماعی از نظر توجه به علوم اجتماعی و انرژی مورد بررسی قرار گرفت. سپس با تکیه بر روش های جریان سازی و راهبردهای گفتمان سازی، سازوکارهایی را تدوین کرده ایم که برای تقویت حوزه های بین رشته ای علوم اجتماعی انرژی لازم است توسط نهادهای محرک در این زمینه اجرا شود.یافته ها: با توجه به اینکه علوم اجتماعی در زمینه های مذکور از جایگاه ضعیفی برخوردار است. موسسات در چارچوب مأموریت خود می توانند از ترکیبی از روش های جریان سازی و راهبردهای گفتمان سازی استفاده کنند و بسترهای تقویت علوم اجتماعی در حوزه های آموزش دانشگاهی، پژوهشی و فناوری انرژی را فراهم کنند. شورای گسترش و ارتقای علوم انسانی، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، دستگاه های اجرایی متولی انرژی، پژوهشکده ها، دانشگاه ها و انجمن های علمی از نهادهای پیشرو در این زمینه هستند.یافته ها: هر یک از سازوکارهای توسعه یافته که نیازمند مدیریت مؤسسات پیش ران با توجه به مأموریت های خود هستند، زمینه را برای دستیابی ایران به مقام مرجعیت علمی در این زمینه فراهم می کنند.

توجه به مسئله ضرورت تحول در علوم، به ویژه علوم انسانی از مهم ترین و ارزشمندترین دستاوردهایی است که انقلاب اسلامی ایران برای جهان اسلام به ارمغان آورد. در جمهوری اسلامی به نسبت دیگر کشورهای مسلمان فضایی ایجاد گشته است که پژوهشگران و صاحب نظران در باب آن نظریه پردازی نمایند و چگونگی آن را تبیین نمایند؛ زیرا این دستاورد در صورتی به جوامع اسلامی انتقال پذیر است که درباره چیستی علوم انسانی و فرایندهای مورد نیاز برای تحول در آن بیشتر و دقیق تر اندیشید. در این مقاله پس از بررسی چیستی علم و علوم انسانی و با این مفروض که تحول در علوم انسانی به معنای تبدیل پایدار و دارای مرجعیت علمی در مبانی و بنیادها، روش ها، مفاهیم، ساختارها، نظریه ها و مکاتب و متون علمی در جهت مطلوب است، ساحت های این تحول معرفی و مراحل فرایندهای «راهبردی»، «مدیریتی» و «معرفتی» تحول در علوم انسانی تشریح می شود. با این بیان معلوم می گردد که در تحول علوم انسانی، رویکرد ترمیمی، تهذیبی و پیرایشی، نقلی سازی و بومی سازی فرهنگی و کاربردیِ محض منظور نیست، و مقصود از تحول در علوم انسانی، فرایندی است که در آن، نظریه های علوم انسانی، روش مندانه و مبتنی بر مبانی و منابع اسلامی (عقل، تجربه و نقل دینی) در راستای مقاصد شریعت و نیازهای جامعه اسلامی تولید گردند.

درس «انقلاب اسلامی و ریشه های آن» یکی از دروس مهم در دانشگاه های کشور در مقطع کارشناسی می باشد که نقش ویژه ای در شکل گیری نگرش های دانشجویان و تقویت هویت سیاسی و اجتماعی آن ها ایفا می کند. این درس نه تنها به تحلیل ابعاد مختلف انقلاب اسلامی ایران می پردازد، بلکه با توجه به زمینه های تاریخی، فرهنگی، اجتماعی و مذهبی، دانشجویان را با ریشه ها و پیامدهای آن آشنا می سازد. این واحد درسی باعث تقویت هویت ملی و دینی، آگاهی از روند تحولات تاریخی و اجتماعی؛ افزایش توانایی تحلیل مسائل سیاسی و اجتماعی؛ رشد آگاهی سیاسی و اجتماعی؛ آموزش ارزش های انقلاب اسلامی و تأکید بر آرمان ها؛ افزایش توجه به نقش مردم در تغییرات اجتماعی؛ ایجاد فضای انتقادی و تحلیل گرانه؛ تأثیر در شکل دهی به نگرش های دینی و اخلاقی می شود. پرسش اصلی در این پژوهش این می باشد که درس انقلاب اسلامی و ریشه های آن چه تأثیری در شکل گیری نگرش ها، و تقویت هویت سیاسی و اجتماعی دانشجویان ایفا می نماید؟ فرضیه پژوهش بر ای مبنا میتنی می باشد که آموزش درس انقلاب اسلامی ریشه های آن برای دانشجویان باعث شکل گیری نگرش های جدید و تقویت هویت سیاسی و اجتماعی آنان می شود. روش پژوهش مورد استفاده در این مقاله با استفاده از روش کتابخانه ای و همچنین درس آموخته های نویسنده از کلاس های درس انقلاب اسلامی می‎ باشد.

پیشرفت های چشمگیر در توسعۀ فناوری هوش مصنوعی و گسترش روزافزون کاربردهای آن در حوزه های مختلف، تحولاتی اساسی را در علوم انسانی به دنبال داشته است. این پژوهش با بهره گیری از رویکرد تحلیلی SWOT، چشم انداز هوش مصنوعی در تحول علوم انسانی را بررسی کرده و ابعاد مختلف تعامل میان آنها را از منظر نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهدید تحلیل می کند.یافته ها، بر پایۀ تحلیل داده های اسنادی و مرور پژوهش های معتبر، نشان می دهد که هوش مصنوعی می تواند فرآیندهای پژوهشی را تسریع کرده، تحلیل داده های حجیم را تسهیل نموده و دسترسی به منابع را بهبود بخشد. با این حال، محدودیت هایی نظیر سوگیری الگوریتمی، هزینه های زیرساختی و کاهش عُمق فلسفی تفکر انسانی از چالش های پیش روی این تعامل است. این پژوهش همچنین فرصت هایی همچون توسعۀ رویکردهای میان رشته ای و خلق ابزارهای نوین برای آموزش و پژوهش را شناسایی کرده و تهدیدهایی از جمله تشدید نابرابری و مسائل اخلاقی مرتبط با داده ها را مورد بررسی قرار می دهد.نتایج پژوهش نشان می دهد که برای بهره گیری بهینه از ظرفیت های هوش مصنوعی در علوم انسانی و مدیریت چالش ها، تدوین سیاست ها و راهبردهای منسجم و میان رشته ای ضروری است. این مقاله با ارائه تحلیلی جامع و نظام مند، چارچوبی برای پژوهش های آینده در حوزۀ چشم انداز هوش مصنوعی در تحول علوم انسانی فراهم کرده و می تواند مبنایی برای سیاست گذاری های علمی در این حوزه باشد.

پژوهش حاضر به بررسی تولیدات علمی در حوزه یادگیری و مفاهیم مرتبط، بر پایه شاخص های علمسنجی در پایگاه اسکوپوس پرداخته است. پژوهش از نوع کاربردی و از رویکرد علمسنجی برای تحلیل یافته ها بهره برده است. جامعه مورد مطالعه را 4030 مقاله پژوهشی و مروری نمایه شده در پایگاه اسکوپوس تشکیل می دهد. یافته های پژوهش نشان داد اولین مقاله در این حوزه به سال 1941 برمیگردد و تا پایان سال 2023 تعداد 4030 مقاله در حوزه یادگیری و مفاهیم مرتبط در پایگاه اسکوپوس نمایه شده است. پراستنادترین مقاله با 1895 استناددر رابطه با مهارت یادگیری در حوزه بازیهای رایانه ای است. پراکندگی موضوعی مقالات نشان داد در مجموع 4030 عنوان مقاله مربوط به مهارت های یادگیری در27 حوزه موضوعی منتشر شده اند. حوزه های علوم اجتماعی؛ علوم کامپیوتر؛ فنی و مهندسی؛ پزشکی؛ روانشناسی؛ هنر و علوم انسانی؛ تجارت، مدیریت و حسابداری به ترتیب حوزه های پیشرو در انتشار مقالات مربوط به مهارت های یادگیری اند. کشور آمریکا فعال ترین کشور و دانشگاه های کالیفرنیا، جرجیا، مدرسه پزشکی میشیگان، دانشگاه گنت، دانشگاه قطر و دانشگاه بارتین فعال ترین دانشگاه ها در انتشار مقالات حوزه یادگیری هستند. در رابطه با پراستنادترین مقاله نیز مقاله کانلی، بویل. ای. اِی، مک آرتور، هینی، بویل. جی. ام با عنوان "مرور سیستماتیک شواهد تجربی درباره یادگیری بازی های رایانه ای و جدی" با 1895 استناد پراستنادترین مقاله در رابطه با مهارت یادگیری در حوزه بازی های رایانه ای است. نقشه علمی به دست آمده حاکی از آن است که مقالات این حوزه در پایگاه اسکوپوس مشتمل بر 12 خوشه و 2371 پیوند است.