مجله طب نظامی
سال:1404 | دوره:27 | شماره:ویژه نامه شماره 1 |تعداد مقالات:14

در تارخ معاصر ایران جنگ های فراوانی رخ داده و هر بار نیز به دلیل ضعف علمی و فناوری ایرانیان، شکست هایی بر ایران تحمیل شده است. در این میان دو جنگ اخیر دفاع هشت ساله و دفاع  12 روزه، ایرانیان موفقیت های بزرگی را کسب کردند و نگذاشتند دشمن به اهداف نامشروع خود برسد. علت اینکه چرا دشمنان تحریک شدند و به ایران حمله کردند و علت اینکه ایرانیان چرا در بسیاری از جنگ ها شکست می خوردند و چرا در دو جنگ اخیر شکست نخوردند را بایستی در زیربنای شناختی تصمیم گیری و عملکرد آن ها دانست. به همین دلیل پرداخت به اساس شناختی کارکرد دشمن و ایرانیان در این دو جنگ و تفاوت آن با جنگ های قبلی نکته مهمی است که بایستی مد نظر قرار گیرد. دو مورد از مهمترین دلایل موفقیت ایران در این جنگ ها را می توان همبستگی ایرانیان حول هویت ملی مذهبی آنان و وجود رهبری آگاه، دانشمند و آینده نگر دانست...

نگاهی اجمالی در دهه اخیر به سیر تجاوزات رژیم اسراییل به کشورهای اسلامی نشانگر این حقیقت تلخ هست که این رژیم هیچ حدومرزی برای تهاجمات خویش قائل نیست. حمله مستقیم به مراکز درمانی، بیمارستان ها، درمانگاه ها، خودروهای امدادی و کادر فعال در مراکز انگار به رویه ای عادی برای این رژیم مبدل شده است. بی تردید سازمان ها و نهادهای بین المللی موثر و تاثیرگذار باید با همه ابزارهای قانونی خویش با حملات به مراکز درمانی در هر نقطه از جهان و توسط هر کشوری قاطعانه مبارزه نموده و مشخصا رژیم اسراییل را از عواقب حملاتی از این دست متنبه نموده و مانع تداوم اینگونه حملات گردند...

کودکان در شرایط جنگ و درگیری های مسلحانه به عنوان گروهی بسیار آسیب پذیر، در معرض پیامدهای چندبعدی جسمانی، شناختی و روانی قرار دارند. هدف از این مطالعه مرور آثار جنگ 12 روزه اسرائیل علیه ایران بر سلامت روان کودکان و شناسایی عوامل خطر و محافظتی مرتبط با شدت پیامدها بود. یافته ها نشان می دهد که کودکان در معرض جنگ با خطر بالای ابتلا به اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)، اختلال استرس مزمن (CTSD)، اضطراب ناشی از فقدان والدین، بمباران، تیراندازی و حتی مواجهه رسانه ای با تصاویر خشونت آمیز روبه رو هستند. این اختلالات با علائمی همچون اضطراب پایدار، کابوس، پرخاشگری، اختلال در تمرکز، ترس از آینده و افت عملکرد تحصیلی همراهند. از دیدگاه فیزیولوژیک، استرس مزمن منجر به افزایش سطح کورتیزول، سرکوب ایمنی و التهاب سیستمیک می شود که استعداد ابتلا به بیماری ها را افزایش می دهد. عوامل خطر اصلی شامل مواجهه مستقیم با خشونت، فقدان حمایت خانوادگی، فقر، و جابجایی اجباری هستند؛ در حالی که حمایت والدین، محیط امن، مداخلات روانی/اجتماعی و آموزش مهارت های مقابله ای از عوامل محافظتی محسوب می شوند. در جنگ ایران و اسرائیل که ابعاد نظامی، رسانه ای و اقتصادی را هم زمان دربرمی گیرد، پیامدهای روانی پیچیده تر و گسترده ترند. بر این اساس، طراحی مداخلات چندسطحی شامل پایش روانی کودکان، آموزش تاب آوری، ارتقای سواد رسانه ای و ترکیب حمایت های روانی، پزشکی و تغذیه ای ضروری است. نتایج این مرور تأکید می کند که کاهش آسیب های روانی جنگ در کودکان، نیازمند سیاست گذاری جامع و هماهنگی بین بخشی در سطح ملی و بین المللی می ­باشد.

این مقاله تحلیلی با هدف بررسی رابطه بین ترس، بار شناختی و انسجام اجتماعی در شرایط بحران های حاد، به طور خاص بر اساس تجربه جنگ 12 روزه، نگاشته شده است. با استفاده از چارچوب نظری پلی واگال، مفهوم نوروسپشن، و نظریه بار شناختی، واکنش های عصبی و شناختی افراد و گروه ها در مواجهه با تهدید تحلیل شده است. تحلیل مستندات علوم اعصاب اجتماعی نشان می­ دهد که شدت و تداوم تهدید، مسیرهای متفاوتی از فعال سازی عصبی را به وجود می آورد: در تهدیدهای قابل مدیریت، سیستم واگ شکمی موجب افزایش همدلی و انسجام اجتماعی می شود، اما در تهدیدهای مزمن یا مبهم، مسیرهای دفاعی سمپاتیک یا واگ خلفی فعال شده و منجر به پرخاشگری یا فروپاشی پیوندهای اجتماعی می گردد. بررسی رویدادهای اجتماعی اخیر جامعه ایران، به خصوص جنگ، نشان داده که ترکیب مدیریت ادراک تهدید و حفظ منابع شناختی، نقشی کلیدی در تعیین سرنوشت انسجام اجتماعی دارد. نتایج مقاله پیام های مهمی برای سیاست گذاران و مدیران بحران دارد، از جمله ضرورت تقویت سیگنال های امنیت اجتماعی، آموزش تنظیم هیجان بر اساس مغز اجتماعی، و جلوگیری از تخلیه منابع شناختی جامعه.

جنگ 12 روزه میان ایران و اسرائیل در خرداد 1404 (ژوئن 2025)، به عنوان یک بحران ژئوپلیتیکی مهم در خاورمیانه، تأثیرات گسترده ای بر اقتصاد و رفتارهای اقتصادی جامعه ایران و جهان برجای گذاشت. این جنگ نه تنها به تخریب برخی از زیرساخت های حیاتی و اقتصادی، کاهش شدید صادرات نفت و افزایش نوسانات ارزی منجر شد، بلکه اثرات روانی قابل توجهی نیز بر افراد و گروه های اجتماعی دخیل در تصمیم گیری های اقتصادی و مالی داشت. براساس مطالعات متعدد، جنگ ها نه تنها اثرات اقتصادی مخرب و تاثیرگذار در کوتاه مدت دارند، بلکه با ایجاد تغییرات در فرآیندهای شناختی و هیجانی، رفتار اقتصادی بلندمدت جامعه را نیز تحت تاثیر قرار می دهند. مطالعات نشان می دهند که افزایش استرس، اضطراب و نگرانی ناشی از بحران های نظامی و اقتصادی، موجب تمایل بیشتر افراد به پس انداز، کاهش مصرف و تغییر در الگوهای سرمایه گذاری می شود و ساختار تصمیم گیری مغزی افراد را به شدت تحت تأثیر قرار می دهد. لذا، مطالعه آن ها می تواند راهنمایی برای سیاست گذاری اقتصادی، مدیریت بحران و طراحی بازارهای مقاوم در برابر شوک های اجتماعی و نظامی باشد. در این بین، حوزه عصب-اقتصاد، به عنوان یک میان رشته جدید، می تواند با بیان تحلیل های مختلف، تغییرات رفتار اقتصادی، ارزیابی ریسک و واکنش های هیجانی افراد در شرایط بحران را شناسایی و مدل سازی کند. از آنجا که در کشوری مانند جمهوری اسلامی ایران، عواملی مانند اعتماد اجتماعی، هنجارهای فرهنگی و ارزش های دینی نقش مهمی در تعدیل واکنش های اقتصادی ایفا می کند، لذا می توان این عوامل را در تحلیل های حوزه عصب-اقتصاد مورد بررسی قرار داد. بر این اساس تحلیل جنگ ایران و اسرائیل نشان داد که ایرانیان به دلیل شناخت اجتماعی تکامل یافته، در بحران­ ها با همبستگی بیشتر و بر اساس باورهای دینی و معنوی و رفتار حمایتی مقاومت می کنند و بحران­ های اقتصادی را پشت سر می ­گذارند.

آپارتاید علمی، تبعیض و تحریم در بُعد علمی است که می­ تواند منجر به محروم ساختن بخشی از جامعه جهانی از حقوق علمی و آموزشی خود شود. امروزه در حالی که یکی از کلیدی­ ترین ابعاد سند توسعه پایدار سازمان ملل متحد، مبتنی بر ضرورت به کارگیری علم و فناوری برای رشد و پیشرفت می­ باشد، کشورهای استکباری با اعمال تبعیض در اشاعه علم و فناوری، حرکت کشورهای مستقل را با چالش مواجه ساخته ­اند. آپارتاید علمی، به عنوان سیستمی از تبعیض ساختاری که دسترسی به دانش، آموزش و پیشرفت علمی را بر اساس معیارهای نژادی، مذهبی و یا سیاسی محدود می ­کند و بعضاً با خشونت نیز همراه است، مطرح می­ شود. حملات گسترده و چند مرحله ­ای اسرائیل به ایران در 23 خرداد 1404، یادآوری آشکاری از آپارتاید علمی جاری در جهان امروز است. این حملات که به طور مستقیم ظرفیت ها و زیرساخت­ های علمی، دانشگاهی، فناورانه و حتی درمانی را هدف قرار داد، به جان باختن صدها غیر نظامی از جمله بیش از 40 نفر از دانشمندان برجسته، نخبگان علمی، دانشجویان و پزشکان که بعضاً همراه خانواده بودند، منجر شد. این مقاله ضمن واکاوی حمله اخیر اسرائیل به ایران که به صورت هدفمند منجر به ترور تعدادی از جامعه علمی و دانشگاهی گردید، آن را به عنوان یک مصداق عملی از آپارتاید علمی توصیف و تحلیل کرده و نشان می­ دهد که چنین سیاست­ هایی نه تنها ناقض اصول حقوق بشر و حقوق بین ­الملل هستند، بلکه بیانگر سلطه سیستماتیک یک قدرت علمی و نظامی برای مهار و نابودی دانش مستقل و بومی در جهان محسوب می ­شوند و چرخه خطرناکی از خشونت و تبعیض را تداوم می بخشند که می ­تواند در آینده تکرار و برای دیگر کشورها و جوامع نیز اتفاق بیفتد. ضروری است که جامعه بین المللی چنین حملاتی را که قبلاً نیز توسط این رژیم در ایران و دیگر نقاط دنیا اتفاق افتاده، محکوم کرده و برای تقویت فرهنگ صلح، همکاری و احترام متقابل در جامعه علمی تلاش کند و تنها با ایستادگی در برابر آپارتاید علمی می توانیم جهانی ایجاد کنیم که در آن دانش و نوآوری بتواند برای همه شکوفا شود.

زمینه و هدف: این پژوهش به بررسی پویایی انسجام ملی در فضای مجازی فارسی زبان در جریان جنگ ایران و اسرائیل می پردازد. هدف اصلی، تحلیل نحوه تغییر ساختار شبکه های گفتمانی و میزان همگرایی کاربران در شرایط بحرانی بود تا مشخص شود انسجام ملی در بسترهای دیجیتال چگونه شکل می گیرد و چه ویژگی هایی دارد. روش ها: برای تحقق این هدف، داده های حاصل از دو پلتفرم توییتر و اینستاگرام شامل بیش از 112 هزار تعامل از 11 هزار کاربر فعال استخراج شد. تغییرات ساختاری شبکه های گفتمانی در سه بازه زمانی پیش از جنگ، حین جنگ و پس از آن با استفاده از شبکه های عصبی گراف زمان مند (T-GCN) مدل سازی و تبیین گردید. شاخص های توپولوژیک شبکه (چگالی، ضریب خوشه بندی، تمرکز درجه، مدولاریتی) و تحلیل محتوایی شامل احساسات و مضامین گفتمانی مورد بررسی قرار گرفت. یافته ها: نتایج نشان داد جنگ به عنوان یک «رویداد کاتالیزور» موجب افزایش معنادار چگالی شبکه (+78/3%)، ضریب خوشه بندی (+131/5%) و تمرکز درجه (+82/9%) همراه با کاهش مدولاریتی (-34/4%) شد که بیانگر انسجام موقت و واکنشی مطابق با نظریه «جمع شدن حول پرچم» است. با این حال، پس از جنگ (تا تاریخ 6 شهریور 1404) ساختار شبکه به وضعیت اولیه بازنگشت و همچنان اختلاف معناداری با شرایط پیش از جنگ داشت. مدل T-GNN توانست با دقت بالا (0/83نتیجه گیری: این یافته ها بیانگر آن است که انسجام ملی در بسترهای دیجیتال ماهیتی پویا، گذرا و تا حدی شکننده دارد. هرچند در شرایط بحرانی به سرعت بازتولید می شود، اما پایداری بلندمدت آن نیازمند فراتر رفتن از انسجام احساسی است. از منظر روش شناختی، این مطالعه نشان می دهد که ترکیب تحلیل توپولوژیک و محتوایی با بهره گیری از شبکه های عصبی گراف (GNN) می تواند چارچوبی نوین برای درک پیچیدگی های هویت جمعی و انسجام ملی در عصر دیجیتال فراهم آورد.

زمینه و هدف: سلامت از راه دور به عنوان یک نوآوری در ارائه خدمات درمانی، در شرایط جنگی و بحران ها به ویژه در سال های اخیر، نقش حیاتی ایفا کرده است. این مطالعه به بررسی چالش ها و راهکارهای به کارگیری سلامت از راه دور در مناطق جنگی می پردازد. روش ها: پژوهش حاضر به صورت کیفی در سال 1404 انجام شد. در مرحله اول، مقالات مرتبط با چالش­ های سلامت از راه دور در زمان و منطقه جنگی مرور شد و در مرحله دوم، با استفاده از نظرات خبرگان، چالش­ ها شناسایی، دسته بندی و راهکارهای مناسب ارائه شد. یافته ها: نتایج نشان می دهد که سلامت از راه دور در شرایط جنگی با چالش های متعددی از جمله محدودیت های زیرساختی، موانع قانونی، کمبود منابع و نگرانی های امنیتی مواجه است. استفاده از فناوری های ارتباطی ماهواره ای، کلینیک های سیار و آموزش کادر درمان از جمله راهکارهای موثر برای بهبود خدمات سلامت از راه دور در این شرایط است. نتیجه گیری: با وجود چالش ها، سلامت از راه دور به عنوان یک ابزار ضروری برای تداوم خدمات بهداشتی در شرایط جنگی شناخته می شود. سرمایه گذاری در زیرساخت ها، توسعه پروتکل های امنیتی و طراحی برنامه های آموزشی ویژه می تواند به افزایش اثربخشی این فناوری کمک کند و به بهبود کیفیت مراقبت های بهداشتی در مناطق آسیب دیده منجر شود.

زمینه و هدف: جنگ ایران و اسرائیل از منظرهای مختلفی قابل بررسی است. آغازگر این جنگ، نیروی نیابتی آمریکا یعنی اسرائیل بود که با توهم ضعف کشور، دست به ترور گسترده فرماندهان نظامی و دانشمندان هسته ای کشور زد و در ادامه به مراکز نظامی و غیر نظامی ایران حمله کرد. روش ها: این مقاله با استفاده از نظرسنجی از خبرگان (27 خبره) در حوزه نظامی، علوم شناختی و سیاسی و با کمک گرفتن از روش SWOT، نقاط ضعف، قوت، تهدید و فرصت را در این جنگ مشخص کرده است. یافته ها: مهمترین نقطه ضعف در کشور، ضعف سیستم اطلاعاتی و نفوذ شبکه جاسوسی در کشور و مهمترین نقطه قوت وجود رهبری مقتدر و هوشمند و تدابیر ایشان است. همچنین، مهمترین تهدید در این جنگ، فعالیت گسترده دشمن در جنگ شناختی و مهمترین فرصت، تقویت سرمایه اجتماعی نظام و رشد معنوی جامعه بوده است. پیش بینی می شود جنگ بصورت نوسانی (سینوسی) تا تضعیف کامل (شکست) یک طرف ادامه پیدا کند و در این راستا عوامل متعددی (از قبیل: نحوه پاسخ به تعرضات دشمن و باز شدن جبهه های جدیدی از جنگ در غرب آسیا) بر روی شدت و ضعف آن تاثیر گذار است. نتیجه گیری: عوامل پدید آورنده جنگ به دو دسته داخلی و خارجی تقسیم می شود که مهمترین آن­ ها تقابل تمدنی اسلام و غرب است. برای کاهش آسیب های احتمالی، آمادگی همه جانبه در ابعاد سیاسی، اقتصادی، نظامی، امنیتی و فرهنگی نیاز است. در این راستا، توصیه می شود ترمیم و تقویت سریع سیستم های پدافندی، هوایی و موشکی در اولویت قرار گیرد. این پژوهش تلاش می کند با بهره گیری از تحلیل چندلایه و خبرگانی، زمینه را برای ارزیابی و تصمیم گیری صحیح مسئولین ذی ربط فراهم آورد.

زمینه و هدف: سبک زندگی ایرانی-اسلامی با تأکید بر ارزش های فرهنگی و دینی، موجب تقویت هویت ملی و انسجام اجتماعی در جمهوری اسلامی ایران می شود. این سبک زندگی، با ترویج اخلاق، همبستگی و مسئولیت پذیری، به تقویت قدرت ملی و ارتقاء مشارکت اجتماعی در تحقق اهداف کلان کشور کمک می کند. این پژوهش به تبیین تأثیر سبک زندگی ایرانی-اسلامی بر تقویت قدرت ملی جمهوری اسلامی ایران پرداخته است. با توجه به تأثیر جهانی شدن بر فرهنگ و هویت ملی، این تحقیق به شناسایی ابعاد و مؤلفه های سبک زندگی ایرانی-اسلامی و چالش های پیش روی آن می پردازد. روش ها: روش مطالعه تحقیق حاضر از نوع آمیخته است و شامل انجام مصاحبه های نیمه ساختار یافته با 36 نفر از استادان و خبرگان دانشگاهی دانشگاه دفاع ملی است. همچنین برای تحلیل بخش کمی از آزمون تحلیل رگرسیون برای بررسی تأثیر متغیرهای مستقل بر قدرت ملی به کار گرفته شده است. یافته ها: نتایج مطالعه حاضر نشان می دهد که سبک زندگی ایرانی-اسلامی به عنوان یک متغیر مستقل، تأثیر مثبت و معناداری بر ابعاد مختلف قدرت ملی (سیاسی، اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و نظامی) دارد. بیشترین تأثیر این سبک زندگی بر بعد اقتصادی و کمترین تأثیر آن بر بعد نظامی مشاهده شده است. نتیجه گیری: یافته ها نشان می ­دهد که تقویت ارزش های دینی و فرهنگی می تواند به انسجام اجتماعی و افزایش قدرت ملی کمک کند و سیاست گذاران می ­توانند با تقویت ارزش های اسلامی و آموزش آن ها در میان نسل جوان از تهدیدات فرهنگی جلوگیری کنند و هویت ملی را تقویت نمایند.

استفاده از امواج الکترومغناطیس غیریونیزان امروزه به عنوان یکی از روش­ های نوظهور در جنگ ­های پیش رو مطرح است. این تسلیحات می ­تواند به صورت بمب­ های الکترومغناطیس، تجهیزات الکترونیکی روزمره مانند گوشی­ های موبایل و لپ تاپ، دکل­ های 5G، ماهواره استارلینک و تجهیزات مخابراتی و حتی تجهیزات پزشکی مبتنی برامواج غیریونیزان باشند. لذا لازم است جهت آمادگی با این نوع جنگ ­ها اثرات بیولوژیکی احتمالی را شناخته و راهکارهای ایمن ­سازی را طراحی نماییم. در مقاله حاضر اثرات بیولوژیکی احتمالی امواج غیریونیزان و تسلیحات طراحی شده در این راستا مورد بررسی قرار گرفته است. براساس تحقیقات انجام شده مخاطرات امواج الکترومغناطیس صرفا حرارتی نبوده بلکه اثراتی بیولوژیک شامل تاثیر بر میدان­ های استاتیک و دینامیک غشاء سلولی، آسیب برسیگنالینگ درون سلولی، همچنین تاثیر بر مولکول­ ها و ارگان ­های داخل سلولی، تداخل با مولکول­ های درون سلولی داشته و در نهایت می ­تواند سبب اختلال عملکرد یا مرگ سلولی شود. این به مفهوم نقش حیاتی هموستاتیک میدان ­های الکترومغناطیسی نه تنها بر تک سلولی بلکه برای فرآیندهای زیستی گسترده ­تر می­ باشد. بر مبنای این اثرات احتمالی سلاح­ های الکترومغناطیسی در بازه ماکروویو تا تراهرتز طراحی شده ­اند. هرچند تهدید آتی در فضای مجازی از سوی رژیم صهیونیستی در خصوص استفاده از این سلاح­ ها در جنگ دوازده روزه بر علیه میهن اسلامی صورت پذیرفت اما شواهد ناشی از بررسی­ های میدانی، حاکی از عدم تایید این مطلب می ­باشد. بدیهی است کسب آمادگی­ های پدافندی لازم در مقابل این تهدیدات بر عهده­ محققین و دانشمندان و مسئولین نظامی می ­باشد.

هویت ملی مذهبی ایران که برگرفته از ساختار شناختی اجتماعی تکامل یافته ایرانی است، دارای تاریخ کهن و بسیار قوی است. همبستگی در ایران با وجود قبایل و نژادها و سلایق گوناگون حول محوریت زبان فارسی، خداباوری و ساختار حاکمیت منسجم وجود دارد. تعهد به خانواده و پیوندهای خانوادگی، اسطوره ­ها و نمادهای تاریخی مذهبی، مقاومت در برابر سختی­ ها و بحران­ ها و دریافت درست بازخوردها از تحولات جهانی به دلیل رشد شناخت اجتماعی و وجود رهبری حکیم و دانا از عوامل دیگر تحکیم همبستگی ملی است. با این وجود، عوامل آسیب ­زای این همبستگی را می ­توان به انحصارطلبی قدرت و منازعات درون حاکمیتی، القای خودباختگی فرهنگی و جنگ شناختی گسترده علیه هویت ایرانی دانست. صهیونیست به عنوان دشمن قسم خورده ایران، بعد از اینکه نتوانست با ابزار و روش ­های گسترده خود مانع رشد و پیشرفت ایران شود، دست به اقدام همه جانبه مستقیم علیه موجودیت آن زد و امید داشت که بتواند جنگ ­های داخلی و تجزیه ایران را به دنبال بیاورد. اما برخلاف پیش­ بینی­ های او همبستگی در ایران قوی ­تر شد. جامعه ایرانی به خوبی می ­تواند در ارتباط با موضوعات کلان اجتماعی، واکنش ­های درست و حساب شده نشان دهد، از اتفاقات پیرامون خود درس عبرت بگیرد و تصمیم درست جمعی اتخاذ کند. برای حفظ این همبستگی باید با کاهش و کنترل عوامل آسیب ­زای همبستگی و تقویت هویت ملی دینی ایرانی، دولتمردان، همسو با مردم و حول محور رهبری تهدیدها را تبدیل به فرصت کرده و دشمن را از دست درازی­ های دیگر  به تمامیت سرزمینی و هویت ایرانی ناامید کند.

در طول جنگ 12 روزه، ترس و اضطراب در میان مردم 100 شهری که هدف حملات اسرائیل قرار گرفته بودند، ایجاد شد. شنیدن صدای حملات و انفجارها از فواصل نزدیک و دور در تمام ساعات شبانه روز، بدون هیچ هشدار قبلی و در کمال غافلگیری، عدم اطمینان از مرگ و زندگی، نگرانی از آینده ای نامعلوم و ترس از به هم ریختن اوضاع اقتصادی کشور، جدا شدن از خانه و کاشانه، بستن کوله پشتی با حداقل آذوقه و اجبار به تخلیه شهر برای پناه بردن به مکانی امن در حالی که هیچ کس نمی دانست مکان امن واقعی کجاست، نگرانی برای سلامتی خانواده، دوستان و همسایگان، سایه ای از اضطراب را بر سر مردم افکند.. آسیب های روانی زمان جنگ طیف وسیعی از حملات عصبی را شامل می شود اما اثرات روانی پس از جنگ برای شهروندان و دولت ها بسیار مخرب تر از اثرات زمان جنگ است. مکانیسم های عصبی زیربنایی استرس و اضطراب شامل تعاملات پیچیده ای بین سیستم عصبی، سیستم غدد درون ریز و سیستم ایمنی می شوند. نواحی کلیدی مغز که تحت تأثیر قرار می گیرند شامل آمیگدال، قشر پیش پیشانی و هیپوکامپ، همراه با محور هیپوتالاموس- هیپوفیز- آدرنال هستند. این نواحی نقش حیاتی در پردازش ترس، تنظیم پاسخ های عاطفی و شکل گیری خاطرات رویدادهای آسیب زا دارند. در حال حاضر، با وجود آتش بس، می توانیم حس ناامنی روانی را در جامعه مشاهده کنیم، زیرا اسرائیل ثابت کرده است که هرگز به آتش بس پایبند نبوده است و این عدم قطعیت نگرانی و سردرگمی مردم را افزایش می دهد. با این حال، با فرض اینکه صلح پایدار باشد، اشکال مختلفی از واکنش های آسیب زا در بحران ها وجود دارد. در شرایط پس از بحران، ممکن است میزان بروز اختلالات روانی، اضطراب، استرس، ترس و افسردگی در جمعیت عمومی، به ویژه در افرادی که سابقه ابتلا به این اختلالات را دارند، افزایش یابد. هدف از این مطالعه ارائه یک دیدگاه مروری در مورد بروز آسیب های روانی بعد از جنگ با بیان نقش نواحی کلیدی مغزی که تحت تاثیر این آسیب ­ها قرار می ­گیرند، می ­باشد.

زمینه و هدف: جنگ دوازده روزه اسرائیل علیه ایران علاوه بر آسیب های جسمی و نظامی مستقیم، پیامدهای روانی، معنوی و اجتماعی قابل توجهی برای نیروهای نظامی و جوامع پیرامونی به همراه داشت. طب نظامی به عنوان حوزه ای تخصصی و میان رشته ای که مراقبت های بالینی و تاب آوری روانی-معنوی نیروهای مسلح را فراهم می کند، نقش مهمی در حفظ آمادگی عملیاتی و توانبخشی جامعه ایفا می کند. هدف مطالعه حاضر ارائه یک مدل جامعه محور براساس منابع اسلامی است که با نیازهای بالینی، عملیاتی و معنوی طب نظامی هماهنگ است و متمرکز بر رنج معنوی و ارتقای تاب آوری پس از جنگ دوازده روزه است. روش ها: مطالعه مروری حاضر به صورت تحلیل مضمون با استفاده از اصطلاحات تخصصی طب نظامی مانند "مراقبت در نبرد"، "مدیریت استرس میدان جنگ"، "توانبخشی روانی-معنوی"، "توانمندسازی جنگی" و "آمادگی روانی-جسمی" انجام شد. داده ها از متون اسلامی (قرآن و نهج البلاغه) با نمونه گیری هدفمند استخراج و کدگذاری شدند تا به اشباع موضوعی در حوزه درمان معنوی و تاب آوری برسند. کدگذاری و توسعه تم ها با استفاده از نرم افزار MAXQDA  نسخه 2024. 10 انجام گرفت. یافته ها: تحلیل نتایج بر اساس چارچوبی چهار مرحله ای برای درمان معنوی و تاب آوری در نیروهای نظامی و جوامع متاثر انجام شد. مرحله اول بازتعریف پایه ای تروما به عنوان آزمونی الهی برای کاهش عوارض روانی پس از ضربه و تقویت ظرفیت های روانی-معنوی لازم برای آمادگی نظامی است. مرحله دوم شامل شناخت و پذیرش قوانین الهی به همراه مسئولیت جمعی تقویت شده است که انسجام تیمی، حمایت متقابل و بهره وری عملیاتی را مطابق ارزش های سازمانی نظامی افزایش می دهد. مرحله سوم شامل به کارگیری مکانیزم های مقابله ای درونی مانند بردباری، شکرگزاری و اتکاء به حمایت الهی همراه با منابع بیرونی همچون وحدت اجتماعی، کمک متقابل و عدالت اجتماعی به منظور بهبود سلامت روان و حفظ ظرفیت عملیاتی نظامی است. مرحله نهایی منجر به تاب آوری معنوی و رشد جمعی می شود که فراتر از توانبخشی جسمی، بلوغ روانی-اجتماعی را برای عملکرد تطبیقی مداوم در شرایط تهدید حفظ می کند. هر مرحله بر اساس آیات قرآنی و آموزه های نهج البلاغه استوار است و بین دیدگاه های تئولوژیک و عملکرد بالینی و عملیاتی ارتباط ایجاد می کند. نتیجه گیری: این مدل چندبعدی که عمیقاً در معنویت اسلامی ریشه دارد و به دقت با واقعیت های عملیاتی طب نظامی تطبیق یافته است، چارچوبی علمی و مبتنی بر شواهد برای مداخلات بازتوانی فرهنگی و مذهبی جامعه محور ارائه می کند که نیازهای روانی و معنوی پس از ترومای ناشی از جنگ را پاسخگو است. اجرای مبتنی بر شواهد آن نویدبخش ارتقای تاب آوری معنوی و روانی، حفاظت سلامت جامع و تقویت پایداری استراتژیک سازمان های نظامی در محیط های پیچیده بحران و درگیری است.