مقدمه و هدف: استان مرکزی از جمله قطب های مهم پرواربندی گوساله در کشور تلقی می شود. این استان با دارا بودن 370 هزار رأس گاو و گوساله اعم از اصیل، دورگ و بومی، بیش از 4/4 درصد از کل جمعیت گاو و گوساله ایران را در اختیار داشته و در بین استان های کشور حائز مقام دوازدهم می باشد. ضمن اینکه، این استان با تولید 15 هزار تن گوشت گاو و گوساله حدود 3/3 درصد تولید گوشت قرمز گاو و گوساله کشور را بهخود اختصاص داده است. در سال های اخیر علاقه زیادی از سوی دامداران استان برای پرواربندی گوساله های نژاد سیمنتال، بهدلیل آرام بودن و بازده تولید گوشت مطلوب تر و نیز سازگاری با شرایط آب و هوایی این استان به وجود آمده است که این مسئله نیز باعث تمایل و درخواست معاونت بهبود تولیدات دامی استان جهت اجرای پروژهای به منظور تعیین بازده و خصوصیات پروار این نژاد بهصورت علمی و مستند شد. از آنجا که در استان پژوهشی جهت مقایسه بین عملکرد رشد و پروار گوساله های دورگ هلشتاین و سیمنتال انجام نشده و اطلاعات اندکی از ویژگی های لاشه و وزن های مناسب کشتار نژادهای گاو در استان وجود دارد، پرواربندان گوساله اطلاعات دقیقی در مورد میزان بهره وری، مصرف خوراک و صفات رشد و کیفیت لاشه گوسالههای نژادهای مختلف در اختیار ندارند. لذا این پژوهش بهمنظور مقایسه صفات و ویژگی های پروار و لاشه گوسالههای نر دورگ نژادهای بومی- هلشتاین و آمیخته های نژادهای بومی - سمینتال در یکی از واحدهای پرواربندی استان مرکزی که شرایط و امکانات لازم برای اجرای پژوهش را داشت (داشتن باسکول و جایگاه مناسب و کافی)، انجام شد.
مواد و روشها: تعداد 60 رأس گوساله نر با میانگین وزنی 10 ± 160 کیلوگرم به دو گروه 30 رأسی تقسیم شدند (گروه اول گوسالههای دورگ بومی هلشتاین و گروه دوم گوساله های دورگ بومی- سیمنتال). بهنحویکه کمترین تفاوت از نظر وزن و وضعیت بدنی بین دو گروه وجود داشت. برای هریک از گروه ها، بر اساس احتیاجات مواد مغذی گوساله ها و با توجه به مواد خوراکی مناسب و قابل دسترس در واحد، جیره های متعادل و بهینه بر پایه جداول NRC گاوهای گوشتی سال 2016 تنظیم شد و خوراک های کاملاً مخلوط متوازن بعد از طی یک دوره عادت دهی 14 روزه، در اختیار گوساله ها، قرار گرفت. میانگین میزان مصرف علوفه به کنسانتره در کل دوره حدود 40 به 60 تنظیم گردید. در طول دوره پروار، خوراک مصرفی روزانه در سه نوبت و تا حد اشتها در اختیار گوساله ها قرار گرفت. میزان خوراک مصرفی روزانه گوساله ها ثبت شد. دام ها ماهیانه یک بار پس از 12 ساعت محرومیت از غذا و قبل از تغذیه صبح توزین شدند و سپس محاسبه ضرایب تبدیل غذایی دام های هر گروه انجام شد. دوره پروار تا رسیدن گوساله ها به وزن مناسب ادامه یافت. در پایان دوره، تعداد 5 رأس از گوساله های هر گروه، پس از 12 ساعت محرومیت از غذا، توزین و ذبح شدند و وزن و بازده لاشه و ضخامت چربی روی دنده 12 گوسالهها اندازهگیری شد. تجزیه داده های مربوط به مصرف خوراک و افزایش وزن دام ها به صورت اندازه گیری های تکرار شده در زمان انجام شد و مقایسه میانگین ها با آزمون دانکن صورت پذیرفت.
یافتهها: نتایج نشان داد که کل افزایش وزن گوساله ها در دوره پروار، برای گوساله های دورگ بومی- سیمنتال و دورگ بومی- هلشتاین بهترتیب 360 و 336 کیلوگرم بود که نشان دهنده افزایش وزن بالاتر (24 کیلوگرم) گوسالههای دورگ بومی- سیمنتال بود (0/03p=). میانگین افزایش وزن ماهانه گوساله های دورگ
بومی- سیمنتال و بومی- هلشتاین در یک دوره پروار بهترتیب برابر با 40 و 37/300 کیلوگرم و افزایش وزن روزانه آنها بهترتیب 1/330 و 1/240 کیلوگرم کیلوگرم در ماه بود (0/032p=). میانگین ماده خشک مصرفی روزانه در طول دوره پروار برای گوساله های دورگ سیمنتال و دورگ هلشتاین بهترتیب برابر با 8/05 و 8/28 کیلوگرم بود که تفاوت بین آنها معنی دار نبود. میانگین ضریب تبدیل غذایی در کل دوره پروار برای گوسالههای دورگ سیمنتال و دورگ هلشتاین بهترتیب 6/05 و 6/67 بود که تفاوت بین دو گروه معنی دار بود (0/04p=). میانگین بازده لاشه گرم گوساله های دورگ سیمنتال و دورگ هلشتاین در پایان 9 ماه پروار 55/45 و 52/27 درصد بود که تفاوت معنی داری بین دو گروه وجود داشت (0/01p =). ضخامت چربی پشتی بین دندههای 12 و 13 با تفاوت معنی داری در گوساله های دورگ سیمنتال کمتر از گوساله های دورگ هلشتاین (بهترتیب 6/05 و 6/75 میلی متر) و ضخامت عضله راسته در محدوده دندههای 12 و 13 با تفاوت معنی داری در گوسالههای دورگ سیمنتال بیشتر از دورگ های هلشتاین بود (به ترتیب 53/62 و 51/4 میلی متر) (0/035=p).
نتیجهگیری: نتایج حاصل شده از این پژوهش نشان داد که گوسالههای دورگ بومی- سیمنتال دارای راندمان بهتری از نظر رشد، بازده غذایی و ویژگیهای لاشه و گوشت نسبت به گوسالههای دورگ بومی- هلشتاین هستند. لذا برای اقتصادی کردن تولید گوشت و تأمین گوشت قرمز مورد نیاز کشور از منابع داخلی پیشنهاد
می شود که در صورت امکان تعدادی از پرواربندیهای کشور، اقدام به پروار نمودن این نژاد پربازده نمایند.