گسترش شهر نشینی از علل مهم شکل گیری گردشگری قلمداد می شود. گردشگری (توریسم یا جهانگردی) پدیده ای است که از دیر زمان با اشکال خاص خود در جوامع انسانی وجود داشته و به تدریج با تحولات تاریخی، مراحل تکامل خود را تا عصر حاضر طی نموده است. این پدیده عموما بر پایه سفر و جابه جایی بنا شده که خود، زاده نیازهای گوناگون روانی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی انسان است. توسعه گردشگری و به خصوص افزایش تعداد جهانگردان، باعث رونق طیف وسیعی از فعالیت های اقتصادی کشور یا منطقه میزبان می شود(کارگر، 39، 1386). با توجه به اهمیت این موضوع در عصر حاضر و قدمت شهرستان نهاوند که گفته می شود به 3500 تا 4500 سال قبل از میلاد بر می گردد، متاسفانه در زمینه گردشگری داخلی و خارجی پیشرفتی نداشته است و در زمینه تبلیغات و شناساندن این شهر به عنوان یکی از مراکز گردشگری منطقه اقداماتی در خور انجام نشده است. بنابراین نیاز به برنامه ریزی های مناسب و توجه بیشتر در زمینه توسعه گردشگری در این شهرستان ضروری می نماید، با توجه به کلیات گفته شده، پژوهش حاضر به آسیب شناسی توسعه گردشگری شهرستان نهاوند می پردازد که بتوان با بررسی علل توسعه نیافتگی گردشگری شهرستان نهاوند به راه حلی برای توسعه هر چه بیشتر گردشگری این شهرستان رسید. لذا مساله اصلی این پژوهش این است که چرا این شهرستان علیرغم داشتن توان های متعدد و متنوع گردشگری ناشناخته مانده و از فاکتورهای توسعه فاصله گرفته است.در این پژوهش سعی شده تا تعریفی کلی از گردشگری، توسعه پایدار و آسیب شناسی گردشگری در ایران ذکر شود. سپس خلاصه ای در مورد شهرستان نهاوند از ابعاد تاریخی و جغرافیایی و جاذبه های موجود در آن گفته شود و در آخر یافته های موجود با استفاده از روش توصیفی – تحلیلی مورد بررسی قرار گرفته و به آسیب شناسی توسعه گردشگری شهرستان نهاوند پرداخته است.

سابقه و هدف: شیوع دیس پپسی و مشخصات دموگرافیک آن در ایران شناخته شده نیست. بر این اساس مطالعه ای به منظور تعیین وضعیت دیس پپسی در جمعیت عمومی شهر نهاوند صورت گرفت.مواد و روش ها: از 5 ناحیه شهری نهاوند (با بیش از 61000 جمعیت) 1518 فرد (865 زن) توسط نمونه گیری تصادفی سیستماتیک وارد مطالعه شده و پرسشنامه ای شامل علایم دیس پپسی سابقه بیماری مزمن، داروهای مصرفی، جراحی قبلی و مصرف سیگار با مصاحبه رو در رو از افراد مورد مطالعه پر شد. علایم دیس پپسی شامل درد قسمت فوقانی شکم، نفخ، تهوع، استفراغ، سیری زودرس، و پری شکم برای حداقل یک ماه در کل 6 ماه گذشته بود. استفاده از رگرسیون لجستیک و محاسبه نسبت شانس ارتباط بین عوامل دموگرافیک و سبک زندگی با دیس پپسی محاسبه شد.یافته ها: 358 (23.6 درصد) نفر دیس پپسی داشتند. درد شکم (175 نفر، 53 درصد) و پری شکمی (167 نفر، 50 درصد) شایعترین شکایات بودند. بیش از نیمی از افراد (183 نفر) ترکیبی از انواع دیس پپسی داشتند. دیس پپسی در مصرف کنندگان سیگار شایعتر بود ولی با الکل ارتباطی نداشت. استفاده از داروهای ضد التهابی غیراستروییدی (2.49 – 1.49=95%CI ، 1.92= OR، 0.001>P)، مصرف سیگار کمتر (4.07 - 1.45=95 %CI، 2.45= OR، 0.001>P)، سطح تحصیلات کمتر (2.47 - 1.21=95 %CI، 1.73=OR، 0.001>p) با دیس پپسی ارتباط داشتند. 258 فرد مبتلا به دیس پپسی (60.7 درصد) درمان با بلوک کننده H2 یا آنتاگونیست پمپ پروتون و 7.7 درصد سابقه اندوسکوپی قبلی داشتند.نتیجه گیری: دیس پپسی علامت شایعی در نهاوند است. لذا بررسی بیشتر فراوانی دیس پپسی و عوامل خطرزا در سایر نقاط کشور توصیه می شود تا وضعیت دیس پپسی در کشور مشخص شود.

بررسی های اخیر در مورد پیامدهای فاجعه آمیز و خسارت گسترده جانی و مالی ناشی از بلایای طبیعی و به ویژه زلزله نشان دهنده آن است که اقدامات مؤثری در این زمینه، صورت نگرفته است. یکی از مناطق زلزله خیز استان همدان، شهرستان نهاوند است که ازجمله پهناورترین مناطق استان نیز به شمار می رود. در این خصوص پژوهش حاضر باهدف پهنه بندی آسیب پذیری سکونتگاه ها در برابر زلزله با استفاده از روش تحلیل سلسله مراتبی فازی و سیستم اطلاعات مکانی انجام شد. به همین منظور از 14 معیار که عبارت اند از بافت خاک، بزرگا و مراکز زلزله های پیشین، تأسیسات خطرساز، راه های دسترسی، رودخانه ها، لایه های زمین شناسی، موقعیت زمین لغزش، شیب زمین، فرسایش خاک، کاربری اراضی، گسل های منطقه، مدل رقومی ارتفاعی و نقاط جمعیتی استفاده گردید. در این خصوص نقشه پهنه بندی آسیب پذیری سکونتگاه ها در برابر زلزله جهت تحلیل ها و ارزیابی های محیطی تهیه شده است. با توجه به بررسی مطالعات صورت گرفته توسط دیگر محققان در سراسر دنیا، در این پژوهش به منظور همپوشانی وزن دار معیارها در فضای فازی، از تابع گاما با مقادیر اولیه 5/0، 7/0 و 9/0 استفاده شد؛ که پس از صحت سنجی نتایج و بررسی مقادیر آن ها، گامای 9/0 بکار گرفته شد. نتایج نهایی برای شناسایی سکونتگاه های در معرض آسیب محدوده شهرستان نهاوند در 5 کلاس طبقه بندی شد. محدوده های با پتانسیل آسیب پذیری بسیار پایین به مساحت 25065 هکتار، با پتانسیل نسبتاً پایین به مساحت 48173 هکتار، پتانسیل متوسط به مساحت 39000 هکتار، پتانسیل نسبتاً بالا به مساحت 25571 هکتار و پتانسیل بسیار بالا به مساحت 13980 هکتار در نتیجه این طبقه بندی مشخص شد. نتایج نشان می دهد، 28 روستا در محدوده با پتانسیل آسیب پذیری بالا و 3 شهر و 26 روستا در پهنه با پتانسیل آسیب پذیری نسبتاً بالا قرار دارند.

بررسی روند تغییرات سطح آب زیرزمینی و پیش بینی آن در مدیریت منابع آبی اهمیت بسزایی دارد. در این پژوهش شبیه سازی تغییرات سطح آب زیرزمینی دشت نهاوند با استفاده از مدل ریاضی MODFLOW و با در نظر گرفتن پارامترهای موثر بر پدیده انجام شده است. ابتدا فرآیند واسنجی و صحت سنجی در یک دوره آماری 120 ماه انجام گرفت. سپس چهار سناریو (شرایط برداشت فعلی و 10، 30 و 50 درصد کاهش برداشت از چاه های کشاورزی) برای پیش بینی تغییرات سطح آب زیرزمینی در آینده بررسی گردید. نتایج بدست آمده حاکی از آن است که مدل ریاضی استفاده شده جهت شبیه سازی آبخوان نهاوند دارای 21 درصد خطای نسبی NRMSE می­باشد که موید مدل سازی مناسب پس از بررسی فرآیند پیش بینی است. همچنین مشخص گردید که سناریوی 0 و 10 درصد سبب کاهش تراز آب زیرزمینی در آینده خواهد شد. مقدار کاهش 30 درصدی بهره برداری منجر به ایجاد شرایط ثابت و کاهش بیش از آن تا مقدار 50 درصد قادر به جبران کسری مخزن در دوره­ای بلند مدت است.

افزایش بازده آبیاری مزارع از طریق ترویج روشهای آبیاری بارانی و در نهایت دستیابی به افزایش تولید، از برنامه های عمده وزارت جهاد کشاورزی طی چند سال گذشته بوده و سرمایه گذاری های گسترده ای در این خصوص انجام گرفته است. لذا هدف اصلی این تحقیق بررسی عوامل موثر بر پذیرش آبیاری بارانی از سوی کشاورزان شهرستان نهاوند می باشد.این مطالعه به روش تحقیق پیمایشی در شهرستان نهاوند و با استفاده از روش نمونه گیری طبقه ای تناسبی انجام گرفته و برای این منظور با 133 نفر پذیرنده سیستم آبیاری بارانی و 197 نفر نپذیرنده این سیستم، یعنی مجموعا با 330 کشاورز، مصاحبه حضوری به عمل آمده است. برای جمع آوری اطلاعات از پرسشنامه استفاده شده و روایی محتوایی پرسشنامه نیز با کسب نظرات متخصصان ترویج کشاورزی، آبیاری و زراعت و اعمال اصلاحات لازم تایید گردیده است. همچنین آزمون پیشاهنگی برای به دست آوردن ضریب اعتبار پرسشنامه انجام گرفته و ضریب آلفای کرونباخ 0.83 برای همه قسمتهای پرسشنامه به دست آمده است.یافته های این پژوهش نشان می دهد که تابع تشخیصی حاصل از این تحقیق می تواند با مطلوبیت قابل ملاحظه ای کشاورزان استفاده کننده از آبیاری بارانی و آبیاری سطحی را طبقه بندی نماید. کاربرد نتایج این تحقیق در نشر آبیاری بارانی می تواند باعث افزایش نرخ پذیرش آبیاری بارانی و در نتیجه، افزایش بهره وری آب کشاورزی شود.

برای بررسی وضعیت کیفی آب رودخانه گاماسیاب در محدوده مطالعاتی نهاوند در غرب ایران از آمار 4 ایستگاه نمونه برداری کمی و کیفی منطقه استفاده شد. دوره آماری مورد استفاده در این مطالعه 54 سال (از سال آبی 49-1348 تا سال آبی 1401-02 می باشد. در این مطالعه کیفیت شیمیایی منابع آب سطحی در محدوده مطالعاتی نهاوند در حوضه کرخه با استفاده از نتایج آنالیز کیفی نمونه های آب در محل ایستگاه های آبسنجی، مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته است. به منظور اینکه بتوان تجزیه و تحلیل دقیق تری از وضعیت کیفی آب سطحی در این محدوده مطالعاتی داشت، وضعیت کیفی آب در مقیاس های مختلف زمانی شامل دوره های ده ساله، فصلی، سالانه و کل دوره آماری مورد بررسی قرار گرفت. همچنین از دیاگرام ویلکاکس، دیاگرام شولر، و شاخص های مختلف هدایت الکتریکی (Ec)، درصد سدیم (SP(Na%))، نسبت جذبی سدیم (SAR)، خطر منیزمی (MH)، شاخص نفوذپذیری (PI)، شاخص کلی (KI)، شاخص کربنات سدیم مانده (RSC)، شاخص لانژلیه (LI)، شاخص رایزنر (RI)، شاخص خورندگی (AI) و شاخص پوکوریوس (PI) برای بررسی وضعیت کیفی از نظر مصرف شرب، کشاورزی، صنعت و بررسی از نظر خورندگی مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج نشان داد که وضعیت کیفی همه ایستگاه ها در همه مقیاس های زمانی از نظر شاخص MH، KI و RSC در وضعیت کیفی مناسب قرار دارند. بررسی نتایج نشان داد که به طور کلی وضعیت کیفی آب ایستگاه های مورد مطالعه از نظر شاخص های مختلف برای مصارف شرب، کشاورزی و صنعت مناسب می باشد

در حفر گورستان برزولِ شهرستان نهاوند با هدف دفن متوفیان، به صورت اتفاقی به اشیاء مختلفی از جنس سفال و مفرغ سالم برخورد گردیده که در نوع خود قابل توجه است. این اشیاء نویافته دربردارندۀ 35 قطعه از سفال های مختلف سده های میانی اسلامی از نوع سفال های ساده و لعابدار (تک رنگ فیروزه ای، زرین فام و مینایی) و اشیاء و ظروف فلزی مفرغی (پی سوز و انواع ظروف) است. گورستان امامزاده فضل در جنوب غربی برزول واقع شده و از قبرستان های کهن دوران اسلامی در شهرستان نهاوند به شمار می آید که مقبرۀ امامزاده فضل نیز در آن قرار دارد؛ سنگ قبرهای قدیمی با تاریخ های بیش از یک سده در این قبرستان مؤید قدمت تاریخی این قبرستان است. هدف از این پژوهش تحلیل و تاریخ گذاری با بررسی ویژگی های شکلی و تزئینی و هم چنین چگونگی دفن اشیاء مکشوف در قبرستان برزول است. در این راستا، پرسش های پژوهش را می توان این گونه طرح کرد که، اشیاء قبرستان برزول متعلق به چه دورۀ تاریخی است؟ و این که، دفن و قرارگیری این اشیاء در قبرستان مذکور با چه هدفی صورت گرفته است؟ روش پژوهشِ جستار حاضر به صورت مطالعۀ تطبیقی و به صورت تحلیلی-توصیفی است که گردآوری اطلاعات آن نیز به دو روش کتابخانه ای و میدانی صورت پذیرفته است. برآیند پژوهش نشان می دهد که اشیاء مکشوف از این قبرستان به صورت هدفمند دفن و براساس تاریخ گذاری نسبی و تطبیقی متعلق به سده های شش و هفت هجری قمری است؛ همچنین با توجه به کاربری این محوطه به عنوان قبرستان در طول تاریخ براساس تاریخ سنگ قبرهای موجود در قبرستان و امامزاده فضل و عدم حضور موادی فرهنگی که بتوان این محوطه را به عنوان یک محوطۀ استقراری قلمداد کرد، حضور اشیاء مکشوف می توانسته به صورت هدفمند به منظور حفظ و مصون ماندن آن از دستبرد و غارت در مواقع خطر و بحرانی و یا به احتمالِ کمتر جنبۀ خرافی بودن آن ازسوی دفن کنندگان، قلمداد کرد.

خشکسالی یکی از بزرگترین بلاهای طبیعی محسوب می شود که تاثیر آن بر جوامع بشری بیشتر از دیگر چنین آسیب هاست. در این تحقیق، به منظور بررسی خشکسالی در شهرستان نهاوند واقع در استان همدان، از داده های بارندگی ماهانه و سالانه ایستگاههای وراینه و وسج طی یک دوره آماری مشترک 41ساله (1388- 1348) استفاده گردید. وضعیت خشکسالی بر اساس داده های مذکور با استفاده از شاخصهای ناهنجاری بارندگی (RAI)، معیار بارش -سالانه (SLAP)، درصد بهنجار (PNI)، دهک (DI)، بارش معیار (SPI)، Z چینی (CZI)، Z چینی اصلاح شده (MCZI)، نمره z (ZSI)، مورد بررسی قرار گرفتند. نتایج نشان دادند که بیشترین وقوع خشکسالی بسیار شدید بر اساس شاخصهای PNI، SPI، CZI، DI، ZSI در هر دو ایستگاه وسج و وراینه در سال آبی 1378-1377 مشاهده شد. بر پایه شاخص MCZI، یک مورد خشکسالی بسیار شدید در هر دو ایستگاه وسج و وراینه در سال آبی 1350-1349 رخ داده است. بر اساس شاخص SLAP، پنج مورد خشکسالی بسیار شدید در ایستگاه وراینه، و هفت مورد خشکسالی بسیار شدید در ایستگاه وسج دیده شد. بر پایه شاخص RAI پنج مورد خشکسالی بسیار شدید در ایستگاه وراینه، و چهار مورد خشکسالی بسیار شدید در ایستگاه وسج، مشاهده شده اند. همچنین، بر اساس شاخصهای پرشمار، فراگیرترین سالهای خشکسالی در شهرستان نهاوند، مربوط به سال آبی 1378-1377بوده است.

آگاهی های تاریخی و باستان شناسی کنونی ما از دوران حکومت حاکمان یونانی و مقدونی در ایران بسیار اندک و ناچیز است. با این حال نوشته های مورخین و جغرافی نویسانی چون استرابو، بطلمیوس، آپیان و پلینی درباره ایران دوره سلوکی اطلاعاتی هر چند مختصر و مبهم در اختیار قرار می دهند. با وجود آنکه سلطه سلوکیان به خصوص در غرب ایران به درازا انجامید و شهرهایی نیز در این دوره ساخته شد؛ اما تاکنون شواهد باستان شناختی اندکی از این دوره بدست آمده است. کشف اتفاقی کتیبه ای یونانی در نهاوند که اشاره به وجود معبدی به نام لائودیسه در زمان سلطنت آنتیوخوس سوم دارد؛ نقطه عطفی در مطالعات باستان شناختی و تاریخی این دوره در ایران به شما می رود. علاوه بر کتیبه یونانی، کشف یافته های ارزشمند دیگری چون پیکرک های برنزی خدایان یونانی، قربانگاه سنگی، سرستون، ساقه ستون، پایه ستون و قطعه سفال های این دوره طی پژوهشهای پیشین و کنونی در محله دوخواهران نهاوند، به وجود بنایی از دوره سلوکی در این محل صحه می گذارد. به طور کلی مدارک تاریخی و شواهد باستان شناختی، نهاوند را به عنوان شهری مهم از دوره سلوکی تا پایان کار ساسانیان معرفی می نماید. نوشتار حاضر نتایج بررسی و گمانه زنی به منظور مکان یابی معبد لائودیسه در نهاوند است که طی دو فصل در سال 1384 و 1390 به انجام رسیده است.

رشد و توسعه روستایی، ارتباطی تنگاتنگ با مشارکت روستاییان دارد، چرا که مشارکت در واقع کارایی برنامه های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی و کیفیت تصمیم گیری برای مناطق روستایی را افزایش می دهد. ضعف مشارکت مردمی در جامعه روستایی، از پویایی روستاها می کاهد و رشد و شکوفایی روستاها را با دشواری مواجه می سازد. در پژوهش حاضر، نقش مشارکت های مردمی در توسعه روستاهای دهستان سلگی شهرستان نهاوند مورد بررسی قرار گرفته است. مطالعه بر روی 345 نفر از سرپرستان خانوار، در 6 روستای نمونه دهستان سلگی شهرستان نهاوند ـ از استان همدان ـ انجام گرفته و در آن از روش مطالعات اسنادی و روش پیمایشی با استفاده از تکنیک تکمیل پرسش نامه برای شناسایی وضعیت مشارکت در روستاهای نمونه استفاده شده است. برای دستیابی به این هدف، پس از تهیه پرسش نامه و بررسی اعتبار و روایی آن، پرسش نامه ها در بین افراد نمونه توزیع شده، و از نتایج آنها برای تایید یا رد فرضیه ها استفاده گردید. برای آزمون فرضیه ها، با استفاده از شاخص های توسعه یافتگی روستاهای مورد مطالعه، سطح تحصیلات و وضعیت اقتصادی خانوارها و با به کارگیری آزمون های همبستگی پیرسون و کروسکال والیس از طریق نرم افزار SPSS به منظور داده پردازی استفاده شده است. مطالعات انجام شده، نشان می دهد که در منطقه مورد مطالعه، علاوه بر وجود پتانسیل ها و زمینه های مشارکت در توسعه روستایی، موانع و مشکلاتی در چهار دسته اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و سیاسی بر سر راه مشارکت پویا و فعال وجود دارد، که رفع هر کدام از آنها مستلزم به کارگیری راهکاری ویژه است. مجموعه اقدامات مذکور، به ارایه راهکار و برنامه ریزی منطبق با توانمندی های موجود در ناحیه روستایی موردنظر نیاز دارد.