مولفه های جمال شناسی نثر مرسل بسیار متنوع است. موسیقی زبان یکی از آن هاست که به شکل معناداری این متون را هنری کرده است. این نوع موسیقی که موجب زیبایی نثر مرسل شده، از کجا نشات می گیرد؟ در این مقاله آثار نثر مرسل به روش تحلیلی-توصیفی و با استفاده از زبان شناسی ساختارگرا و علم معانی بررسی شده اند تا پاسخ مناسبی به پرسش تحقیق داده شود. نتایج نشان می دهد که جمال شناسی موسیقایی نثر مرسل مبتنی بر درونه زبان است و برای تقویت موسیقی زبان از دو مولفه موسیقی ترتیل قرآن و شعر هجایی دوره باستان تاثیر پذیرفته است. نثر مرسل تحت تاثیر موسیقی ترتیل با آرایش خاص نحوی، آزادی عمل در آغاز و پایان جمله، استفاده مناسب از واژگان، حروف و وندها توازن نحوی قدرتمندی ایجاد کرده و از این طریق، به موسیقی نثر دست یافته است. یکی دیگر از عوامل موسیقایی نثر مرسل، بهره مندی از وزن هجایی و متون آهنگین زبان های باستان است. این مطالعه نشان می دهد که با ورود وزن عروضی به عرصه زبان فارسی، شعر هجایی از بین نرفته؛ بلکه به دلیل هم خوانی نداشتن با شعر عروضی و نیز عدم آشنایی بلاغیون اسلامی با آن، نوعی نثر تلقی شده و به درون نثر فارسی وارد شده و به کمک سایر مولفه ها، موسیقی نثر مرسل را تقویت کرده است. علاوه بر آن، خصلت های ذاتی زبان فارسی و مولفه های اجتماعی-فرهنگی دوره سامانی نیز باعث رهایی و آزادی عمل در زبان شده و در موسیقی نثر مرسل تاثیر معناداری گذاشته است.

خط گلزار یکی از گونه های متعدد خطوط تفننی و تزئینی در تاریخ خوشنویسی ایران است که بیشترین آثاری که بدین شیوه خلق شده متعلق به اواخر دوره قاجار است. با این حال، شواهد و نمونه های تاریخی بیانگر آن است که ریشه های فرمی این گونه خوشنویسی به سده های پیش از قاجار بر می گردد. این پژوهش بر آن است تا ضمن ردیابی خط گلزار در ادبیات سده های پیشین، منشا شکل گیری آن را نیز بر اساس مستندات و شواهد موجود مشخص کند. از این رو، این پژوهش به دنبال یافتن پاسخ این پرسش است که ریشه های شکل گیری خط گلزار بر پایه مستندات، چه دوره ای و چگونه است؟ مطالعات اولیه بیانگر تاثیر تزئینات معماری بر شکل گیری این گونه خوشنویسی تزئینی بود. از این رو، حجم نمونه و روش نمونه گیری آثار در این پژوهش، 23 آرایه معماری به شیوه در دسترس بر پایه مطالعات کتابخانه ای و میدانی، بوده است. نتایج بیانگر آن است که وجود نمونه های متعدد گلزار در قالب توپی های ته آجری یا کلوک بندها در تزئینات معماری دوره سلجوقی و ایلخانی، قدمت استفاده از آن را حداقل تا اوایل قرن 6 ه.ق پیش می برد. این شیوه تزئین در کتیبه های کوفی گوشه دار مورد استفاده قرار گرفته و شامل نقش مایه های هندسی، گیاهی و نوشتاری است.

با مطالعه ماسه سنگ ها (پتروگرافی، آنالیز مودال و آنالیز کانی های سنگین) و گل سنگ های (ژئوشیمی عناصر اصلی و فرعی) سازند جیرود (دونین فوقانی) خاستگاه این نهشته ها در البرز مرکزی (برش های ده صوفیان، دره مبارک آباد و دهکده جیرود) مورد بررسی قرار گرفت. بر اساس مطلعات انجام گرفته و تلفیق آنها مخلوطی از سنگهای اسیدی-بازی و دگرگونی و چرخه مجدد یافته منشا نهشته های سازند جیرود بوده است که تحت تاثیر آب و هوای سرد و خشک تا نیمه خشک هوازده شده اند. از تلفیق نتایج آنالیز مودال و کانی های سنگین با مطالعات ژئوشیمیایی مختلف و از جمله نمودار روسر و کورش که لگاریتم K2O/Na2O در مقابل SiO2 و نمودارهای تابعی ورما و آرمسترانگ-آلترین، چنین بر می آید که سیلیسی آواری های سازند جیرود از منشاء برخوردی (کوهزایی های چرخه مجدد) و سنگ هایی اغلب اسیدی-حدواسط تا بازیک و حمل و نقل بر روی یک کراتون داخلی حاصل شده و در یک حاشیه غیر فعال نهشته شده اند. بررسی ها و مقایسه با کارهای مکلنان و همکاران نشان می دهد که نتایج ژئوشیمی در برش های مورد مطالعه، سازگاری بالایی با خصوصیات پوسته قاره ای بالایی قدیمی (OUC) دارد که به خصوص در جایگاه های زمین ساختی برخوردی شکل می گیرند.

با هدف تعیین زادگاه سنگ های رسوبی دگرگون شده در همتافت شاهین دژ واقع در شمال غرب ایران، مطالعاتی بر روی شیمی سنگ کل متاپلیت های منطقه صورت گرفت. ژئوشیمی عناصر اصلی، سنگ رسوبی اولیه را بیشتر از نوع شیل ارزیابی می کند. بررسی اکسیدهای عناصر اصلی، واسطه و کمیاب (مانند K2O، TiO2،Rb  و Ni) ماهیت حدواسط تا اسیدی در حد آندزیت تا ریوداسیت را برای سنگ آذرین مولد این رسوبات نشان می دهد. درجه دگرسانی شیمیایی (CIA) سنگ آذرین اولیه در حد متوسط به بالا و پلاژیوکلاز آن از نوع آندزین تا الیگوکلاز بوده است. بر مبنای اکسید عناصر اصلی، محیط تکتونیکی تشکیل رسوبات اولیه حاشیه فعال قاره مشخص شده است. نمونه های مطالعه شده در مقایسه با متوسط پوسته قاره ای، آنومالی منفی شدیدی از Ca و Sr تهی شدگی مختصری از Nb و Mn و غنی شدگی متوسطی از Y،Ba  و Al و عناصر واسطه نشان می دهند. یکنواختی الگوی نمودار چند عنصری برای همه نمونه های مورد مطالعه نشان می دهد عوامل ترمودینامیکی دما و فشار، مهم ترین نقش را در پیدایش پاراژنزهای متفاوت کانیایی ایفا کرده و متغیر ترکیب سنگ کل ثابت بوده است. نمونه های معرف در نمودارهای سازگاری در محدوده مشابهی قرار می گیرند که این مساله نشان دهنده یکسانی تقریبی ترکیب سنگ کل در متاپلیت های دارای پاراژنزهای متفاوت است. بر اساس مقاطع ترکیبی استاندارد، پاراژنزهای Ms+Bt+St و Ms+Bt+St+Ky در دما و فشار تخمین زده شده در مطالعات قبلی در حال تعادل و پایدار بوده اند.

سازند آغاجاری شامل تناوبی از مارن، ماسه سنگ و لای سنگ همراه با رگه های ژیپسی است که با سن میوسن-پلیوسن به طورگسترده در جنوب و جنوب غرب ایران رخنمون دارد. با این وجود، اطلاعات کمی در رابطه با نحوه تشکیل این سازند در دسترس می باشد. در این پژوهش، خصوصیات سنگ شناسی و آنالیز ژئوشیمیایی عناصر اصلی ماسه سنگ های این سازند به منظور شناسایی خاستگاه و تکتونیک خاستگاه آن در استان خوزستان مد نظر قرار گرفته است. بررسی های سنگ شناسی 29 نمونه ماسه سنگ مشخص کرد که این ماسه سنگ ها در رده کالک لیتایت و ولک آرنایت قرار دارند. بیش تر نمونه ها سیمان کلسیتی دارند، بقیه نمونه ها بدون سیمان و یا سیمان ژیپسی هستند. از سوی دیگر، دیاگرام های تفکیک خاستگاه نشان می دهند که این ماسه سنگ ها دارای خاستگاه رسوبی-کوارتزی هستند و از کوهزایی چرخه مجدد مشتق شده اند. آنالیز ژئوشیمیایی عناصر اصلی برای این ماسه سنگ ها موید آن است که ترکیب شیمیایی آن ها لیت آرنایت، ماسه سنگ آهن دار و نیز گری وک می باشند. هم چنین، ترسیم داده های ژئوشیمی عناصر اصلی بر روی نمودارهای تفکیک جایگاه تکتونیکی حوضه رسوبی، نشان دهنده ته نشینی این ماسه سنگ در یک حاشیه فعال قاره ای است.

گلفشان یک پدیده طبیعی و دیدنی است که معمولا به صورت یک عارضه گنبدی شکل و در برخی مواقع به صورت حوضچه ای یافت می شوند. این گلفشان ها مخلوطی از آب، گل و گاز هستند. این گلفشان ها در بیشتر نقاط دنیا به ویژه در کمربند آلپ و هیمالیا دیده می شوند؛ در ایران بیشتر در جلگه های ساحلی دریای خزر و دریای عمان دیده می شوند. گلفشان ها به عنوان شاخص میدان های گازی و نفتی شناخته شده اند و از آنها برای پیش بینی وجود میدان های نفتی و گازی در ژرفای زمین استفاده می شود. پیش از این پژوهش، در استان هرمزگان یک یا دو گلفشان در محدوده میان جاسک و میناب شناسایی شده بود. در عملیات صحرایی که به مدت یک ماه صورت گرفت، 15 گلفشان با توزیع خوشه ای در یک سایت برای اولین بار در کشور شناسایی شد. از هر گلفشان یک نمونه رسوب برداشت شد که پس از آماده سازی و تهیه پودر، نمونه ها توسط دستگاه ICP-OES مورد تجزیه شیمیایی قرار گرفتند. همچنین اندازه ذرات رسوب نیز تعیین شد. پردازش داده ها در نرم افزار SPSS صورت گرفت. پس از تعیین ضرایب همبستگی، تجزیه خوشه ای، فاکتور تجزیه و تعیین ارتباط میان فاکتورهای مختلف از راه رسم اسکاتر پلات مشخص شد که عناصر آهن، آلومینیم، نیکل، وانادیم، اسکاندیم، تیتان، کروم، روی، مس، منگنز، سدیم، پتاسیم، لیتیم و بریلیم دارای منشا زمینی (ژئوژنیک) یا قاره ای هستند و عناصر کلسیم، منیزیم و استرانسیم بیشتر منشا دریایی یا درون حوضه ای و بیوژنیک دارند.

به منظور بررسی زادگاه رسوبی و شرایط دگرگونی متاپلیت های گرمی چای واقع در شمال شهرستان میانه (شمال غرب ایران) شیمی سنگ کل این مجموعه مورد بررسی قرار گرفته است. بررسی های پتروفابریک حاکی از شکل گیری هم زمان با تکتونیک پورفیروبلاست های کردیریت (دگرگونی ناحیه ای) در این سنگ ها است. همچنین ساختارهای برشی C' ویژگی بارز بافتی می باشد. دو فاز دگرگونی ناحیه ای (RMP1 و RMP2)، یک فاز دگرگونی مجاورتی (CM) و دو فاز دگرشکلی (D1 و D2) شناسایی شده اند. ژیوشیمی عناصر اصلی حاکی از سنگ مادر شیلی و گری وکی برای متاپلیت های است. بر اساس عناصر اصلی، واسطه و کمیاب (K2O، TiO2، Zr، Ni و Ti) سنگ آذرین مولد این رسوبات دارای سرشت آندزیتی و داسیتی / ریوداسیتی بوده است. درجه دگرسانی شیمیایی (CIA و CIW) سنگ آذرین اولیه متوسط بوده است. همچنین برمبنای اکسید عناصر اصلی محیط تکتونیکی تشکیل رسوب، حاشیه فعال قاره ای شناسایی شده است. متاپلیت های گرمی چای در مقایسه با PAAS و UCC غنی از Cs، La و Ce و تهی از Sr، Nb و Ta می باشند. نمونه های معرف در نمودارهای سازگاری در داخل مثلث های پاراژنتیک قرار می گیرند که حاکی از تعادلی بودن آنها است. بر اساس مقاطع ترکیبی استاندارد برای متاپلیت های بازه دمایی و فشاری تشکیل درجه بالاترین پاراژنز به ترتیب 535 تا 635 درجه سانتی گراد و یک تا سه کیلو بار بوده است.