شاهین توراه، ترجمه ای منظوم از تورات که در قرن هشتم هجری سروده شده است؛ و تقریبا هیچ اطلاعی از حیات تاریخی شاعر در دست نیست. این اثر به جهت آنکه به سبک فارسیهود (متون فارسی با الفبای عبری) نوشته شده، تا کنون آن طور که باید مورد توجه نبوده، و تنها در سالهای اخیر با برگردان آن به الفبای فارسی مورد توجه پژوهشگران قرار گرفته است.  بخش اول این مقاله به برخی ویژگیهای منحصر بفرد این اثر اختصاص دارد؛ در بخش دوم در هشت محور برخی عناصر و مفاهیم اسلامی در این ترجمۀ منعکس شده است. مباحث مطرح، به این سمت پیش می رود که منظومۀ شاهین توراه به عنوان یک میراث مشترک ادیانی، و همچون سرزمین حاصلخیز می تواند منبعی برای پژوهش های تطبیقی باشد. و بر این پایه، در بخش جمع بندی برخی بایسته های پژوهشی پیشنهاد شده است.

بازتاب موضوعات دینی و قصه­های مذهبی که به­تدریج از دوران قاجار در منظومه قالی­بافی ایران رواج یافت، رفته ­رفته به یکی از بخش­های قابل توجه نظام شمایل­نگاری در طراحی قالی­های تصویری قالی ایران، تبدیل گشت که از آن میان می­توان به موضوعات برگرفته از کتب مقدس عهد عتیق و تورات به­ویژه داستان­های مربوط به رسولان بنی­اسرائیل، در قالیچه­ های سفارشی تجار و اهدایی افراد صاحب نفوذ یهودی اشاره داشت. «تاج تورات»، به­واقع دست­بافته­های خاص کلیمیان است که شامل بخش­های انتخابی از متون مقدس کلیمی است که در قالیچه­ها و آویزبافته­هایی با ماهیت دینی-آیینی و تبلیغی، جهت نصب در کنیسه­ها یا هدیه به افراد خاص و با هدف معرفی شریعت یهود، بافته شد. این مقاله برآن است تا این آویزبافته­های نمادین را معرفی و محتوای آن­ها را از منظر معناشناختی و نمادشناختی، خوانش و تحلیل نماید. پرسش پژوهش این است که معانی نهفته و ضمنی در ورای نقوش نمادین و آرایه ­های تزئینی متن قالی، کدام است؟ این پژوهش از نوع کیفی و توسعه ­ای، روش تحقیق توصیفی-تحلیلی و شیوه گردآوری داده­ها، کتابخانه­ای است. برخی از یافته­های پژوهش شامل موارد زیر است: عناصر نمادین که دارای لایه­های معنایی پنهان و ضمنی است در تاج تورات­ها شامل تاج، فرشته، محراب، نخل، تاک، خورشید، شیر، ستون، دیوار ندبه، بیت­المقدس، قندیل، چشمه، ستاره داوود، اسب و ارابه، شیپور(شوفار) است که هریک به پدیده یا واقعه­ای اشاره دارند. بافته­های تاج تورات در گذشته در ابعاد قالیچه و پشمی اما به­تدریج در قالب تابلوبافته­های ابریشمی بافته شدند. طرح و ساختار فرمی آن­ها از نوع محرابی ستون­دار با قاب­بندی­های شش­گانه و روایت­های تصویری غالباً ثابت است که در برخی موارد، یک یا دو روایت تازه جایگزین روایت­های قدیمی­تر شده­است­. محتوای روایت­ها عبارت­اند از: جاری شدن چشمه از سنگ با عصای موسی، شمایل موسی و قرائت الواح ده فرمان، تسبیح کروبیان(فرشتگان) و ارسال دعای مردم به عالم بالا، عروج ایلیای(الیاس) نبی به آسمان، قربانی شدن اسحاق/اسماعیل، شمایل هارون و شمعدان هفت شاخه منورا.

گرچه تورات کتابی است دینی، ولی می توان آن را کتاب تاریخی 2500 ساله دانست؛ زیرا سرگذشت برخی شخصیت های تاریخی و سلاطین ممالک در جای جای آن آمده است. از جمله به برهه هایی از عصر هخامنشیان برخورد می کنیم و سرگذشت پادشاهان هخامنشی نظیر کوروش و داریوش و خشایارشا و اردشیر را در آن می یابیم. در عین حال در مطاوی تورات به بسیاری از آداب و رسوم ایرانیان برمی خوریم. این کتاب همچنین قدیمترین جایی است که منشور آزادی کوروش برای یهودیان و نیز ماجرای استر و خشایارشا و نیز چگونگی قتل (هامان) وزیر در آن منعکس شده است. از میان اسفار متعدد تورات، «کتاب دانیال» و «کتاب استر» بیش از همه درباره آداب و رسوم و قوانین درباره هخامنشی سخن رانده است.

«شاهین تورات» نام صورت منظومی از تورات به زبان فارسی و خط عبری است که شاعر ناشناسی به نام یا نام شعری «شاهین» در سال 728 ھ. (1359م.) آن را در بحر هزج مسدس محذوف و با مطلع زیر به نظم کشیده است:«به نام آنکه عالم را بنا کرد                                    به خود آوارگان را رهنما کرد»این کتاب برای اولین بار در سال 1282ھ. (1903م.) توسط شیمعون حاخام، با همان خط عبری، به چاپ رسید و سرانجام با وجود کمیابی نسخه های موجود، منوچهر خوبان (مشه فرزند شعبان)، آن را برای استفاده عموم، از خط عبری به خط فارسی برگرداند و در سال 1378ھ. (1999م.) در امریکا به چاپ رساند.این اثر شامل اسفار پنجگانه تورات است که به شیوه دیگر منظومه های فارسی، با مناجات باری تعالی آغاز میشود و به خاتمه ای از زبان شاعر و این بیت پایان میپذیرد:«هزاران آفرین از نزد سبحان                                  به روح پاک موسی ابن عمران»از آنجا که این اثر در حوزه نظم فارسی و ادبیات این سرزمین قرار میگیرد و بررسی و پژوهش در باب آن میتواند راهگشای دیگر تحقیقات درباره نظم فارسی در قرن هفتم و هشتم هجری باشد، این مقاله در نظر دارد تا ضمن معرفی بیشتر این اثر، به این پرسش پاسخ دهد که ارزشها و ویژگیهای سبکی این اثرکدام است و جایگاه ادبی این اثر در حوزه ادبیات فارسی کجاست.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDf) مراجعه فرمایید.متن کامل این مقاله به زبان انگلیسی می باشد، لطفا برای مشاهده متن کامل مقاله به بخش انگلیسی مراجعه فرمایید.لطفا برای مشاهده متن کامل این مقاله اینجا را کلیک کنید.

ارض مقدس که بر اساس قرائن موجود در قرآن کریم و تورات عبارت از سرزمین فلسطین است، سرزمینی حاصلخیز و بهرهمند از نعمات مادی است و یکی از وجوه اتصاف آن به قدسیت و برکت همین است، اما به تصریح قرآن کریم و اشاره تورات، وجه قوی در قدسیت یافتن آن، تاثیر این سرزمین در خیزش و انتشار جریانهای رسالی و الهی در طول تاریخ بشر بوده است. در فرهنگ قرآن، اعطای نعمات الهی به قوم بنی اسرائیل در راستای تحقق مشیت خداوند در پیگیری خط رسالات پیشین و ایجاد جامعه توحیدی بوده است. این مطلب را به روشنی در فقرات فراوانی از تورات نیز میتوان پی جویی کرد اما به دلیل ظهور و تعمیق اندیشه تفضیل نژادی در میان بنی اسرائیل، وجه قدسیت ارض مقدس در انگاره های این قوم دچار تغییر و تحویل شده و به سطح نازل «محل اسکان قوم برتر خدا» تنزل یافته است. چکیده عربی: تتصف الأرض المقدسهة، وهی فلسطین وفقا للقرائن الموجودهة فی القرآن و التوراه،ة بالخصب والنعمات المادیهة، وهذا هو وجه من وجوه اتصافها بالقدسیهة والبرکهة. أما التصریح القرآنی والإشارات فی التوراه فاعتبر الوجه الأقوی لقدسیهة هذه الأرض، أنها کانت ذات تأثیر فی نهضهة الدیانات السماویهة وانتشارها طوال التاریخ. وکانت النعمات الإلهیهة النازلهة علی بنی إسرائیل امتدادا لتحقیق الإرادهة الإلهیهة فی مواصلهة طریق الأنبیاء وإیجاد المجتمع التوحیدی، وهذا الأمر یمکن فهمه فی فقرات کثیرهة من التوراه غیر أن ظهور فکرهة العنصریهة لدی بنی إسرائیل وتعمیقها أدّی إلی تحریف وجوه قدسیهة هذه الأرض المبارکهة بحیث تدنّت عندهم هذه الوجوه إلی أدنی المستویات، وهی: »محلّ إسکان شعب الله المختار«.

قرآن کریم علاوه بر آنکه یهودیان و مسیحیان را «اهل کتاب» معرفی می کند، هجده بار از واژه ی «تورات» و دوازده بار از واژه ی «انجیل» برای مجموعه ی معارف الهی اعطا شده به حضرت موسی× و حضرت عیسی× استفاده می کند. از طرفی، قرآن در ضمن آیات تصدیق، که گاه خطاب به یهودیان و مسیحیان هستند، به حسب ظاهر، متن مقدس آنان را تأیید می کند. حال این سؤال رخ می نماید که آیا کاربردهای «تورات» و «انجیل» در قرآن را می توان ناظر به متن موجود در زمان نزول آیات دانست یا نه؟ در پاسخ این سؤال دو فرض قابل تصور است. بنا بر فرض نخست، چگونه می توان این دو نام را با وجود ناهمخوانی های محتوایی بین قرآن و متون مقدس یهودی مسیحی به جا مانده از آن زمان، ناظر به این متون دانست؟ و در صورت پذیرش فرض دوم، چگونه می توان آیاتی را که به تصدیق متون موجود در دست یهودیان و مسیحیان معاصر نزول قرآن اشاره دارند، توجیه و تبیین کرد؟ این نوشتار، با اشاره به نوعی دلالت خاص برای کاربردهای واژه های «تورات» و «انجیل» به پرسش مزبور پاسخ می دهد.

پرورش فضیلتهای اجتماعی که برآیند توجه به فضائل فردی است، یکی از مهمترین آموزه های کتابهای مقدس ادیان است، قرآن جهت حفظ و پرورش فضایل فردی اوامر و نواهی شرعی را برای حفظ شخصیت انسانی و رشد آن مطرح کرده و با ارتقای سطح تعالیم کتاب مقدس، فصل جدیدی از تعامل و رویکردهای اخلاقی در روابط انسانی ایجاد کرده است، تورات کتاب مقدس دیگری است که از این بعد مورد مطالعه قرار گرفته است، اما بر خلاف قرآن، در قانون اخلاقی تورات بین شخص یهودی و غیریهودی دیواری از تمایز وجود دارد که سبب عدم امکان تعمیم تعالیم آن به همه نوع بشرشده است، در تعالیم آن آمده است: مهر و عاطفه یهودی نباید به سطح غریبه ها برود، در این تعالیم مثلاً سود ربا برای هم کیش خود ممنوع و برای غیر هم کیش مجاز دانسته شده است و در موارد متعددی پیروان سایر ادیان را دون افراد یهودی و از آنها به عنوان برده و کنیز یاد شده است. در این تحقیق بین تعالیم قرآن و تورات در خصوص فضایل فردی و اجتماعی مقارنه ای صورت گرفته و در آن سعی شده است به دور از تعصب مذهبی و بر پایه حقایق، زمینه را برای دستیابی مخاطبان به تفاوت دیدگاه قرآن و تورات در این زمینه فراهم کند.

ذکر اقوام گذشته و یادکرد کتاب های نازل شده به سوی پیامبران شان از جمله مباحثی است که قرآن کریم بدان پرداخته است. قوم یهود و کتاب فرستاده شده به سوی آنان نیز یکی از مطالبی است که قرآن کریم در بسیاری از آیات آنها را یاد کرده است. قرآن در باره تورات- کتاب نازل شده بر حضرت موسی(ع) به سوی قوم یهود- کلام متفاوت دارد. از یک سوی آن را تصدیق و تأیید می کند و از طرف دیگر نسبت تحریف و تبدیل به این کتاب می دهد. در این مقاله چند و چون این مسأله مورد بررسی قرار گرفته است.  

التناص عبارة عن علاقة تفاعل بین نصَین أو عدد من النّصوص بطریقة استحضاریّة، وهو من أبرز التقنیّات الفنیّة التی تمنح النصَّ ثراءً وغنی، ویدرک القارئ العلاقة بین نصّ ونصوص أخری قد تسبقه أو تعاصره. القرآن الکریم بما فیه من المعانی السامیة والمضامین الراقیة هو موضع اهتمام الکتّاب والشعراء من عصر النزول حتّی عصرنا الحالی لیستفیدوا من آیات القرآن الکریم فی کثیر من کتاباتهم ولیزیّنوا آثارهم بها. یحاول هذا المقال دراسة التناص المقارن فی بعض آیات القرآن الکریم مع أسفار الکتب الدینیّة السابقة وأهمّ أشکاله وکیفیّة استخدامه فیها، والتناص بین آیات الکتب المقدّسة لیس بمعیب وهذا لا یدلّ علی عجزه ولا یقلّل من عملیّة الإبداع والانعتاق، بل الهدف منه المحاورة وإعادة البِناء والاستفادة الّتی تسفر عن التداعی، والتداعی یسوق محمولات تکون ضروریّة وفیها فوائد؛ ویعدّ التناص الدّینیّ مهمًّا جدًّا لأنّه یؤدّی إلی ازدیاد الیقین بوحدانیّة الأدیان ووحیها عن مصدر واحد ونزولها من مصدر إلهی؛ فلذلک تمّت فی هذا البحث دراسة التناص والتفاعل بین النصوص المقدّسة ومن جملتها القرآن الکریم والتوراة، وأُشیرَ إلی بعض الأحداث والمفاهیم فی الکتب السماویة وبعض الشخصیات المذکورة فی هذه النصوص النبیلة ضمن تبیین بعض أوجه التشابه والاختلاف فی هذه الموضوعات والمضامین والشخصیات.