در این الفیه (هزار بیتی) که در قرن دوازدهم هجری سروده شده است، رسالۀ هیاکل النور سهروردی به نظم درآمده است. الفیة حاضر در بحر رجز و به صورت قصیده سروده شده است و بدین جهت می توان آن را «اُرجوزه» نیز نامید. این رساله دارای شرحی جداگانه است و توسط شخصی به نام «حسن الکردی» سروده و شرح شده است. مطالب شرح وی بیشتر برگرفته از شرح جلال الدین دوانی بر رسالة هیاکل النور است و در کنار آن از آثار فلسفی دیگری نیز استفاده شده است. وی در دمشق اقامت داشته است و پس از تالیف الفیه، شرح آن را در سال1170 قمری (بر اساس حروف ابجد، معادل واژة «غسقی») به پایان رسانده است. چنان که در مقاله نشان داده شده است، برخلاف نظر هلموت ریتر که مؤلف این رساله را حسن بن محمد زیباری کردی دانسته است، مؤلف این رساله را نمی توان هیچ یک از کسانی دانست که در کتاب های تراجم با عنوان حسن الکردی معرفی شده اند. بدین جهت در مورد مؤلف این الفیه و شرح آن اطلاعاتی در دست نداریم. نسخۀ منحصر به فرد الفیه به شمارۀ 2486 در کتابخانۀ سلیمانیّه ترکیه نگهداری می شود. در این مقاله رسالة الفیه تصحیح و منتشر شده است. به دلیل منحصر به فرد بودن این نسخه، از شیوة تصحیح بر مبنای نسخة اساس استفاده شده است و اشعاری که در شرح الفیه، به صورت مزجی تکرار شده اند، به عنوان نسخة دوم در تصحیح مورد استفاده قرار گرفته اند.

یصرح القرآن الکریم فی الآیة السابعة من سورة آل عمران بوجود آیات محکمات هن ام الکتاب، واخر متشابهات فیقول تعالی: Cهُوَ الَّذِیَ أَنزَلَ عَلَیْک الْکتَابَ مِنْهُ آیَاتٌ مُّحْکمَاتٌ هُنَّ أُمُّ الْکتَابِ وَأُخَرُ مُتَشَابِهَاتٌ فَأَمَّا الَّذِینَ فی قُلُوبِهِمْ زَیْغٌ فَیَتَّبِعُونَ مَا تَشَابَهَ مِنْهُ ابْتِغَاء الْفِتْنَةِ وَابْتِغَاء تَأْوِیلِهِ وَمَا یَعْلَمُ تَأْوِیلَهُ إِلاَّ اللّهُ وَالرَّاسِخُونَ فِی الْعِلْمِ یَقُولُونَ آمَنَّا بِهِ کلٌّ مِّنْ عِندِ رَبِّنَا وَمَا یَذَّکرُ إِلاَّ أُوْلُواْ الألْبَابِB.

چکیده فارسی:حکمت خالده به تعبیری قلب سنت است؛ تا جایی که سنت گرایان آن را به مثابه محوری ترین مولفه سنت گرایی مطرح می کنند. با این اوصاف به سراغ واکاوی و ارزیابی این مولفه تعیین کننده در گفتمان سنت گرایی رفته ایم. در این مجال بررسی پیشینه و ابعاد مابعدالطبیعی، انسان شناسی و اخلاقی آن را در کلام بزرگان سنت گرایی مدنظر قرار داده ایم. بررسی شاخصه ها و راه وصول به حکمت خالده از دیدگاه سنت گرایی اموری بودند که نمی توانستیم از آنها چشم بپوشیم. آن گاه در مقام وارسی نخست به محک عقل، روش و مبانی آن را کاویده ایم و سپس حکمت خالده را به گونه ویژه مورد مداقه قرار داده، نیز در مقام مقایسه، آن را با حکمت حقه سهروردی سنجیده ایم و نقاط تمایز آنها را نشان داده ایم.   چکید عربی:تعد الحکمة الخالدة بتعبیر ما قلب السنة إلی الحد الذی جعلت التقلیدیون یطرحونها بمنزلة العنصر الأکثر مرکزیة من ضمن العناصر المؤلفة للتقلیدیة. و علی هذا الأساس سعینا فی هذه المقالة إلی تحلیل و تقییم هذا العنصر الشاخص فی النظریة التقلیدیة. و فی هذا الإطار إهتممنا بدراسة السابقة التاریخیة للحکمة الخالدة و أبعادها الماورائیة و کذلک معرفة الانسان و الأخلاق فی إطارها فی کلام علماء التقلیدیة. لقد کانت دراسة مؤشرات و طرق الوصول إلی الحکمة الخالدة من وجهة نظر التقلیدیة من الأمور التی لا یمکن إغفالها، و عندئذ قمنا أولا بتحلیلها من حیث العقل و المنهج و المبانی ثم عمدنا إلی التدقیق فی الحکمة الخالدة خاصة و قارنا بینها و بین الحکمة الحقة للسهروردی و أظهرنا نقاط الاختلاف بینهما.

تستعید هذه الدراسة-مستعینةً بمنهجیّة توماس سبریجنز-قراءة أفکار صدر الدین الشیرازی، لِتُظهر کیف تُقدّم الحکمة المتعالیة، بروحها الإبداعیّة، حلاًّ مناسباً للأزمة المعرفیّة والاجتماعیّة. وتُبیّن نتائج الدراسة أنّ صدر المتألهین کان یری مجتمع عصره غارقاً فی أزمة الجهل والغفلة؛ إذ یری أنّ جذور هذه الأزمة تکمن فی عوامل ذهنیّة متنوّعة، مثل: عجز فلسفة المشاء والإشراق، والنزعة التقلیدیة، والظاهریّة، والسطحیّة، ومعاداة العقل، فضلاً عن عوامل موضوعیّة، مثل: النظام القائم علی تقدیس السلطة، وحبّ الدنیا، والجبریّة، والخرافة. وکان صدر المتألهین یعتقد أنّ المجتمع العلمی والفکری فی عصره قد وقع فی نوعٍ من الجمود والرکود الفکری، وأصبح عاجزاً عن الإجابة عن الأسئلة والتحدّیات المستحدثة. ومن هنا، سعی-من خلال طرح الحکمة المتعالیة وتقدیمها بوصفها نظاماً فکریاً جدیداً-إلی أن یقدّم جواباً جوهریاً للأزمة المعرفیة أو الاجتماعیة والسیاسیة فی زمانه. وبناءً علی هذه الابتکار، یرسم صدر المتألهین أساساً نظریاً للمجتمع المتعالی؛ مجتمعٌ یتمکّن فیه الإنسان-بإرادته وحریّته ومعرفته-من أن ینمو فی إطار الاجتماع ویتعالی، ویخطو فی مسار الحرکة الجوهریة نحو الکمال والحقیقة الإلهیّة، حتّی ینال فی نهایة المطاف مقام الإنسان الکامل.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.

چکیده فارسی:این نوشته، در صدد تطبیق عقل عملی بر عقلانیت تمدنی (عقل عامل در عرصه تمدن) است تا راه را برای رویکردهای عملی در ساحات متعالی، هموار کرده و تحقق عملی آموزه های دینی را ممکن سازد. از رهگذر چنین عقل فعالی در اندیشه دینی، نه فقط مقابله با سکولاریزاسیون (نفی آتوریته دین از صحنه زندگی) سهل می شود، بلکه کارآمدی دنیوی و تمدنی علوم دینی، مانند الهیات و اخلاق در عرصه های کلان اجتماعی، امکان پیدا می کند.   چکیده عربی:الهدف من تدوین هذه المقالة هو تطبیق مبادئ العقل العملی علی العقلانیة الحضاریة (العقل الفاعل فی میدان الحضارة)، وذلک لتمهید الأرضیة المناسبة لطرح أسالیب عملیة فی أفق متعالیة لکی یتسنی تحقق التعالیم الدینیة بشکل عملی. وبالاعتماد علی هکذا عقل فعال فی الفکر الدینی، سوف لا تتیسر مواجهة العلمانیة التی تعنی محو الدین من حیاة الإنسان فحسب، بل إن فاعلیة العلوم الدینیة علی المستویین الدنیوی والحضاری سوف تتحقق فی المیادین الاجتماعیة الواسعة، مثل الإلهیات والأخلاق.

چکیده فارسی:لطفا برای مشاهده چکیده فارسی به متن کامل (pdf) مراجعه فرمایید. چکیده عربی:إن محور البحث والتحلیل فی هذه المقالة هو المادة التی هی بمثابة موضوع مشترک بین العلم والفلسفة. وفی هذا الإطار، نشیر فی البدایة إلی آراء بعض من الفلاسفة وأصحاب الرأی المتقدمین والمتأخرین حول المادة، ومن ثم نقوم بتحلیل المادة فی مفاهیمها الأولیة والثانویة والتجریبیة والنسبة بین بعضها والبعض الآخر. إن مفهوم المادة فی الفلسفة الإسلامیة لم یتعرض للتغییر خلال القرون المتمادیة ولم تؤثر الاکتشافات العلمیة الرائعة فی هذا المجال علی الفلاسفة المسلمین، حیث أدی إلی عدم مواکبتهم لمتطلبات العصر، وبالتالی هذه التعاریف لا تمت إلی المادة المدروسة فی العلوم التجریبیة بصلة، سیتضح فی هذه المقالة أنه یمکن العثور علی علاقة مناسبة بین المادة البرهانیة فی الفلسفة الإسلامیة والمادة التجریبیة فی العلم الحدیث، إذا تعاطینا مع المادة فی الفلسفة الإسلامیة بمنظار جدید.

چکیده فارسی:مفهوم «وجود» و جایگاه آن در تفکر فلسفی انسان و پیوندش با دیگر مفاهیم، راه پرفراز و نشیبی را در تاریخ اندیشه بشری می پیماید. جای شگفتی است مفهومی که در بسیاری از سنت های فلسفی، بدیهی و به تعبیری روشن ترین بدیهی شمرده می شود دچار چنین تطوری گردد. این مفهوم در برخی از دیرینه ترین سنت های فلسفی دوران باستان جایگاهی بس محوری داشته است، به گونه ای که موضوع فلسفه، وجود بماهو وجود دانسته می شود. در دوره های پسین این مفهوم در حاشیه مباحث فلسفی قرار گرفت. در سده های گذشته در حکمت متعالیه و اگزیستانسیالیسم غربی دیگربار احیا شد و افق های تازه ای بر اندیشه بشری گشود. گذری کوتاه بر مسائلی که در این دو جریان فلسفی ارائه می شود، از نزدیکی قابل توجهی درباره وجود پرده برمی دارد.در این نوشتار با طرح پاره ای از مسائل مهم در باره وجود در حکمت متعالیه و نزد گروهی از بزرگان اگزیستانسیالیسم، روزنه ای را برای تطبیق و مقایسه جست وجو خواهیم کرد.   چکیده عربی:مفهوم «الوجود» ومکانته فی الفکر الفلسفی الإنسانی وارتباطه ببقیة المفاهیم، هو طریق وعر وصعب فی تاریخ الفکر البشری. إنه لمن العجب أن یکون مفهوم بدیهی بل أظهر البدیهیات وأوضحها فی اکثر المذاهب الفلسفیة موردا لمثل هذا التطور! هذا المفهوم فی بعض المذاهب الفلسفیة والتی تعد الأقدم کان له الموقع المرکزی بحیث أن موضوع الفلسفة کان الوجود بما هو وجود. أما فی الفترات الأخیرة فقد أصبح هذا المفهوم علی حاشیة المباحث الفلسفیة. فی القرون الماضیة تم إحیاء هذا المفهوم فی الحکمة المتعالیة والوجودیة فی الغرب وفتحت آفاقا جدیدة للفکر البشری. لذلک فإن المرور السریع لکل من المبنیین الفلسفیین عن قریب یرفع الحجاب عن الوجود.فی هذه المقالة ومن خلال طرح بعض المسائل المهمة فی الحکمة المتعالیة ومسائل لمجموعة من کبار المذهب الوجودی فإننا مهدنا الطریق للمقارنة والتطبیق والبحث بین هذین المذهبین.

چکیده فارسی:هر چند تاکنون در باب رابطه اخلاق و شریعت و نیز ارتباط متقابل آن دو با علوم گوناگون، از جمله سیاست، پژوهش های بسیاری صورت گرفته، تصویر روشنی از ارتباط اخلاق و سیاست در پرتو شریعت، برای حل ابهامات موجود، ارائه نشده است. در این خصوص، ملاصدرای شیرازی، برای نشان دادن نسبت اخلاق و سیاست، دستگاه فلسفی ویژه ای بنا نهاد (حکمت متعالیه)، که جامع عقل و وحی بود، هر چند باید به این سوال پاسخ داد که او چگونه توانست به این امر توفیق یابد (سوال). در حکمت متعالیه، اخلاق، به دلیل سیراب شدن از دو منبع عقل و وحی، دارای قابلیت لازم برای ارتباط یافتن با سیاست است (فرضیه).بررسی ارتباط حکمت و شریعت در حکمت متعالیه و سپس واکاوی رابطه اخلاق و سیاست راهی برای سنجش فرضیه مقاله حاضر است (روش). در این مقاله درصدد بوده ایم نشان دهیم اخلاق برخاسته از دو منبع حکمت و شریعت، با نگاهی جامع به ابعاد انسان و جامعه، می تواند نویدبخش مدینه فاضله باشد (هدف). لزوم توجه هم زمان به حکمت، شریعت، اخلاق، انسان و جامعه، به منزله لوازم دستیابی به مدینه فاضله، از نتایجی است که در این مقاله بدان دست یافته ایم (یافته ها).   چکیده عربی:بالرغم من الدراسات الکثیرة الموجودة حول العلاقة بین الاخلاق والشریعة وارتباطهما بالعلوم المختلفة وخاصة السیاسة، إلا أننا لا نجد فی أی منها صورة واضحة المعالم عن العلاقة بین الأخلاق والسیاسة فی ضوء الشریعة. وفی هذا المجال قام صدر المتألهین (ملاصدرا الشیرازی) بتأسیس نظام فلسفی خاص یسمی بـ«الحکمة المتعالیة» وجمع فیه بین العقل والوحی، حتی یرسم فیه النسبة بین الاخلاق والسیاسة. ولکن السؤال الذی یطفو علی السطح هو «کیف استطاع ملاصدرا أن ینجح فی التوفیق بین الاخلاق والسیاسة»؟وفی هذا المقال قمنا بدراسة العلاقة بین الحکمة والشریعة فی الحکمة المتعالیة ومن ثم درسنا العلاقة بین الاخلاق والسیاسة ورأینا أن الاخلاق فی الحکمة المتعالیة تنبع من العقل والوحی ولهذا السبب نلاحظ أن الحکمة المتعالیة تستطیع إقامة علاقة بین الاخلاق والسیاسة.ومن هنا نسعی أن نبین للقارئ أن الاخلاق المنبثقة من الحکمة والشریعة جنبا إلی التوجه إلی أبعاد الانسان والمجتمع یحقق المدینة الفاضلة. کما أن وجوب الانتباه إلی کل من الحکمة والشریعة والاخلاق والانسان والمجتمع بصورة متزامنة هو أداة الوصول إلی المدینة الفاضلة.