الملخصقدّمنا فی هذه المقالة بتعریف العمل الأدبیّ و غایته و أنوع الموازین النّقدیّة المساعدة عَلَی النّاقد فی تقویم العمل الأدبیّ، ثمّ بینا فیه العلاقة بین القیم الشّعوریّة و التّعْبیریّة فی العمل الأدبیّ.ثمّ حدّثنا عن الذّوق و الجمال فی العمل الأدبیّ، کماّ بیّنّا القیم الشّعوریّة و عناصرها (فإنّها هی بإیجاز: العاطفة، و الخیال، و المعنَی، و...) و المقاییس النّقدیّة عند العرب فیه، ثمّ حدّثنا عن العلاقة بین اللّفظ و المعنَی. و أخیراً شرحنا القیم التّعبیریّة و عناصرها، ثمّ بیّنّا موضوعات النّقد الأدبیّ من البحث فی فصاحة الألفاظ و فصاحة التّراکیب و البحث فی مقدار الکلام و صیغته و صفات المعانی.

چکیده فارسی:متنبی از شاخص ترین شعرای دوره عباسی است که اندیشه، زبان و طرز بیان او، چهره ای متمایز و بی مانند از او ساخته است. تاکنون شرح های بسیاری بر دیوان وی نگاشـته شده و کتاب های فراوانی در زمینه شخصیت و نقد اشعارش به چاپ رسیده است. در این جستار برآنیم تا با نگاهی متفاوت به نمونه هایی از مضامین ارزنده اخلاقی و انسانی موجود در اشعارش بپردازیم، باشد که بتوان با بهره برداری صحیح از آنها قدمی در راه تکامل و ارتقای معنوی و مادی خویش برداشته باشیم و به شکوفایی شخصیت اخلاقی و تکامل روحی نایل آییم. چکیده عربی:لدراسة شعر أبی الطیب المتنبی خطوط کثیرة منها دراسات قائمة علی بیان أهم الأغراض الشعریة فی دیوانه أو منها ما تناولت ترجمته أو ممدوحیه. فکان من الطبیعی و أنا أبحث فیما یفید أن أقف عند خط جدید فی دراسة أشعاره، فاخترت القیم الأخلاقیة فی شعره. و خلال تتبعی شعر المتنبی لاحظت أن مجموع بعض آرائه تشکل فصلا خاصا فی التربیة الفاضلة، و تربیة المثل العلیا التی تدفع النفوس إلی سبیل الرشاد و الخیر، و العلو بها نحو أهداف یسعی إلیها المفکرون و الأدباء. فدراستنا هذه تسعی إلی عرض محاولات الشاعر فی نقل تجاربه التی مر بها کما هی، لتعبر عن ملاحظاته التی استکشفها، و تنقل تلک التجارب و النظرات علی أنها بناء من التعالیم و القیم الأخلاقیة و القواعد السلوکیة.

کان الإمام محمّد بن إدریس الشافعی ذا حظّ وافر من الذوق الشعری والعلم الواسع فی اللغة والأدب. ولم یحظَ هذا الجانب من شخصیته بالاهتمام والعنایة بالقدر الذی حظیت به الجوانب الأخری، سوی ما شهد به من یعتدّ بقوله من أئمة العلم والأدب. ویسعی هذا البحث -بعد تعرّف الجانب الأدبی والشعری من شخصیة الشافعی- إلی الإجابة علی سؤال مطروح حول المضامین والمعاییر الشعریة لدیه. وتمّ التوصل فی هذه الدراسة - بعد التتبع فی المنظوم من کلامه - إلی أنّ معظم ما جاء فی دیوانه من مفردات ومقطوعات، یدور فی فلک الحِکم والقیم ویکاد یقتصر علی هذه المعانی والحثّ علیها کالعزّة والعفّة والقناعة والسخاء والتوکّل والتقوی والعمل الصالح وفضل العلم وحبّ أهل بیت النبوة. وکل ذلک فی مجتمع غلب علیه اللهو والترف وروح التکسب والاستعطاء والتخلی عن القیم علی أوساطه الشعریة.

أطلق علی هذه الحجة حجة الوداع وحجة الإسلام وحجة البلاغ فمن أطلق علیها حجة الوداع ذکر أنّ سبب ذلک لأن الرسول (ص) ودّع الناس فیها وقال: Cإذَا جَاء نَصْرُ اللَّه وَالْفَتْحُ، وَرَأَیْتَ النَّاسَ یَدْخُلُونَ فی دین اللَّه أَفْوَاجًا، فَسَبّحْ بحَمْد رَبّکَ وَاسْتَغْفرْهُ إنَّهُ کَانَ تَوَّابًاB ومن سمّاها حجة البلاغ استند الی قوله بعد کل فقرة: (هل بلغت) ومن سمّاها حجة الإسلام قال: لأنّه حج فیها بأهل الإسلام ولأنه لم یحج من المدینة بعد فرض الحج غیرها، وثمة من أطلق علیها حجة التمام والکمال لأنّه نزل قوله تعالی: Cالْیَوْمَ أَکْمَلْتُ لَکُمْ دینَکُمْ وَأَتْمَمْتُ عَلَیْکُمْ نعْمَتی وَرَضیتُ لَکُمُ الإسْلاَمَ دینًاB. ومهما کانت التسمیات فإن تسمیتها (حجة الوداع) هی القول الأشهر، ویروی أنه لما نزلت آیة الإکمال فقد نزلت بعد عصر یوم الجمعة فی عرفات وعاش النبی بعدها واحداً وثمانین یوماً، وقد تعدی صدی هذه الآیة الی أهل الکتاب، جاء رجل من الیهود الی عمر بن الخطاب فقال. یا أمیر المؤمنین آیة فی کتابکم تقرؤونها لو علینا معشر الیهود نزلت لاتخذنا ذلک الیوم عیداً قال: أی آیة؟ قال: Cالیومَ أکملتُ لکم دینکم...B فقال: إنی لأعلم الیوم الذی نزلت فیه والمکان الذی نزلت فیه نزلت علی رسول الله(ص) بعرفات یوم الجمعة.

القیم التربویة لها اهمیة فی حیاة الإنسان فهی ضرورة من ضروریات الحیاة و شأن أصیل من شؤون الإنسان لأن قیمة المجتمع لا تتمثل فی معادنه و ثرواته و إنما قیمته مرهونة بالعقول الناضجة و الأفراد المهذبین، الذین یعیشون فیه، وأنّ القیم التربویة تربّی الفرد الصالح، و الأسرة الصالحة، و المجتمع الصالح، و عن طریقهما تتقدم الحضارات و تصنع الأجیال و تنمو المفاهیم الإنسانیة الخیرة بین البشر، یتمحور هذا المقال حول مفصل مهم من مفاصل بناء المجتمعات، ألا وهو مفصل التربیة وضرورتها عموماً، ومن وجهة نظر الإسلام علی وجه الخصوص، ثم عند عَلَم من أعلام العلم والهدایة والإصلاح، وجبل من جباله الشامخات، وهو الإمام الهادی (علیه السلام) الذی نشأ وتربى على هدى القرآن المجید وخلق النبی الاکرم (صلى الله علیه وآله وسلّم) المتجسد فی ابیه الکریم خیر تجسید، لقد بدت علیه آیات الذکاء الخارق والنبوغ المبکر الذی کان ینبى ء عن الرعایة الالهیة التی خص بها هذا الامام العظیم منذ نعومة أظافره، فبدءاً عرّف البحث مفهوم التربیة، ثم خَلُص إلی ضرورة وجود منهج واضح لها؛ کی تبتعد عن العفویة والسطحیة، ثم تناول قبسات وضاءة من القیم التربویة التی قعّد قواعدها المعلم العظیم الإمام الهادی (علیه السلام) من خلال استعراض قواعد ومفاهیم جاء بها هذا الإمام الهمام...

1 یُطلق الأنیما أو القطب الأنثوی للنفس علی الجوانب الفیزیولوجیه والجنسانیه باعتباره صوره مثالیه للاستعدادات السلوکیه الفطریه وتجارب الحیاه الموروثه التی تدور حول قدرات الفن والجنوح إلی الطبیعه والعاطفه الجامحه والقوه الإلهامیه. وهذه القیم عادهً ما تکون فی النصف الثانی من السن التقویمیه مع تطبیق الفردانیه والمیل فی اللاوعی وهی تجعل الشخصیه تخطو فی طریق المیل إلی اللطف والکمال والنمو. تظهر الأنیما أیضاً فی النموذج البدئی البهیج والصدمات العاطفیه فی مجال واسع فی الأدب. والتفرد فی الشعر یعادل السفر البطولی للشاعر من الآفاق إلی الأعماق الداخلیه لاکتشاف الإنجازات القیّمه والمعنویه الجدیده وخلقها، ومن بینها إیقاظ القیم الأنیمیه الداخلیه المخفیه. تمت کتابه هذه الدراسه وفقاً للمنهج التحلیلی الوصفی وبناءً علی تعالیم علم النفس التحلیلی، وکان التحلیل النفسی قائماً علی تطبیق فردیه الأنیما وقیم القطب الأنثوی فی النفس فی بعض أهم أشعار ابن الفارض التی تعبر عن هذه العملیه. وقد أوضحت النتائج التی توصلت إلیها الدراسه أن استعاده قابلیه الأنیما واستقطابها فی شعر هذا الشاعر کانت تحت تأثیر اللاوعی أو اللاشعور، وفضلاً علی ذلک، استفاد ابن الفارض من قدره هذه الصوره المثالیه من قبیل المیل إلی السلام وتقصّی الجمال والجنوح إلی الطبیعه والنظره العاطفیه الداخلیه أو الشخصیه لمتجلیات الوجود، والعیش فی اللحظه والحال، والقدره علی استیعاب العواطف والمشاعر الداخلیه والتعبیر عن الذات، والتی تحقق کلها مهداً للکمال واللطف ومرونه الشخصیه.

لا شک أن هناک فی العالم الاسلامی صحوة اسلامیة شاملة ، وقد تجلّت بشکل اکثر وضوحاً فی منتصف القرن الماضی، وقد رأینا بعض مظاهرها ، والتی قد تکون ایضاً عناصر مساعدة علی اتساعها وتعمیق جذورها، متمثلة فی قیام المؤسسات الشمولیة فی أواخر الستینات کرابطة العالم الاسلامی ومنظمة المؤتمر الاسلامی، ونجاح الثورة الاسلامیة فی ایران، وهزیمة الاتحاد السوفیتی فی افغانستان، وانتشار المطالبة بتطبیقالاسلام فی شتی انحاء العالم الاسلامی، وتنامی الشکوک تجاه نوایا الغرب تجاه العالم الاسلامی، وانتشار العادات والظواهر الاسلامیة خصوصاً بین الشباب وامثال ذلک.

چکیده عربی: یعتبر العصر العباسی من أثمن عصور الأدب الإسلامی إلّا أنّ المؤرّخین، والنّقاد تکلّموا کثیرا ما عن المساوئ الأخلاقیّة فیه دون أن یوفوا أدباء هذا العصر حقّهم، ودون أن یلتفتوا إلی القیم المنتشرة فی الشعر، والنثر. فقالوا إنّ معظم الأدباء کانوا ماجنین، ومتهاترین، ولکنّنا إذا دقّقنا النّظر، لوجدنا أن الأدباء بغض النظر عن بعضهم، بذلوا قصاری جهدهم لانتشار القیم، ولاسیّما أعلامهم الذین کان مخاطبوهم من مختلف الفئات؛ وأعلامهم فی الشعر: أبوالعتاهیة، وأبوتمام، وأبوالعلاء المعری، والمتنبی، والشریف الرّضی؛ وأعلامهم فی النثر: الجاحظ، وبدیع الزمان الهمذانی؛ وهؤلاء الأعلام یمثلون علماء هذا العصر الذین أدّوا واجبهم الإنسانی تجاه المجتمع، غیر أن هناک أدباء کثیرین نهجوا هذا المنهج، ولکن المجال لایتسع لنا للبحث عن کلّهم أجمعین. چکیده فارسی: عصر عباسی از درخشان ترین عصرهای ادب اسلامی است، اما مورخین و ناقدان بیشتر از زشتی های اخلاقی در این عصر سخن گفته اند، بدون اینکه حق ادیبان این عصر را ایفا کنند، و بدون اینکه به ارزش های منتشر شده در شعر و نثر این دوره نظر داشته باشند. به این جهت بیشتر تاریخ نویسان بیان داشته اند که شاعران و نثر نویسان در این دوره فاسق و فاجر بوده اند. اما اگر با دقت نظری بیشتر به این امر نگاه کنیم، خواهیم دید که ادیبان این عصر بجز برخی از آنها بیشترین تلاششان را برای انتشار ارزشهای انسانی انجام داده اند. بخصوص اعلام آنها که مخاطبینشان در بین مردم بیشتر بوده، و بدین ترتیب تاثیز کلام شان نیز افزون تر. از اعلام شعر در این عصر ابوالعتاهیه، أبوتمام، ابوالعلا معری، متنبی، و شریف رضی را می توان نام برد. و از اعلام نثر پرداز این دوره از جاحظ، و بدیع الزمان می توان یاد کرد. فقط به این خاطر از این اعلام نام رفته است که ایشان نماینده ادیبان این دوره بوده اند، و وظیفه خود را در مقابل انسانیت و اجتماع انسانی به بهترین شکل انجام داده اند. عملکرد بسیاری از ادیبان این دوره که از آنها نام نرفته است نیز بدین گونه بوده است، لیکن مجال این مقاله از این فراتر نیست.

چکیده فارسی:از آنجا که ارزش ها در ایجاد ثبات در شخصیت افراد و حیات اجتماع بسیار مهم و به عنوان عاملی تاثیرگذار می باشد، آموزش و اشاعه صحیح آنها امری ضروری است. این تحقیق به ارائه روش هایی در جهت آموزش ارزش های دینی و اخلاقی می پردازد. تحقیق حاضر نظری و از نوع توصیفی تحلیلی است و نتایج آن، بیانگر ارائه یک روش جدید به نام روش پله کانی آموزش ارزش هاست. این روش از سه مرحله قبل از آموزش یا «آمادگی و آگاهی»، مرحله آموزش یا «پایه گذاری» و مرحله بعد از آموزش یا «پرورش» تشکیل شده است.   چکیده عربی:بما أن القیم المبدئیة لها دور فی تحقیق ثبات شخصیة الإنسان فی الحیاة الاجتماعیة، وبصفتها عامل مؤثر فی حیاته، لذلک لا بد من تعلیمها وترویجها بشکل صحیح. الهدف من تدوین هذا البحث هو طرح طرق لتعلیم القیم المبدئیة الدینیة والأخلاقیة، وذلک بأسلوب نظری تحلیلی. ونتائجه هی طرح طریقة جدیدة تحت عنوان (طریقة تدریجیة) لتعلیم القیم المبدئیة الدینیة. وهذه الطریقة تتضمن ثلاث مراحل، هی مرحلة ما قبل التعلیم (الاستعداد والوعی)، ومرحلة التعلیم (التثبیت)، ومرحلة ما بعد التعلیم (مرحلة التربیة)، ویتم من خلالها اقتراح سبل لترسیخ القیم المبدئیة المتعلمة ورفع مستوی قدرة تشخیص المتعلم للقیم المبدئیة والقیم غیر المبدئیة.