این پژوهش جهت تعیین و مقایسه ارزش غذایی (ترکیبات شیمیایی، مصرف اختیاری، قابلیت هضم مواد مغذی و مقدار انرژی) دو گونه گیاه مرتعی، درمنه دشتی و درمنه کوهی، که پوشش غالب مراتع نواحی خشک و نیمه خشک ایران می باشد، با استفاده از حیوان زنده انجام گرفت. به چهار راس قوچ اخته شده نژاد دالاق (آتابای ترکمن) که در داخل قفس های متابولیکی نگهداری می شدند پس از جمع آوری نمونه های لازم در اوایل پاییز و در مرحله رسیدن بذر علوفه داده شد که نتایج بدست آمده از آزمایش به شرح زیر بود: میانگین ماده خشک مصرفی روزانه (کیلوگرم)، نسبت ماده خشک مصرفی به وزن زنده (درصد) و ماده خشک مصرفی در مقابل هر کیلوگرم وزن متابولیکی (گرم در روز) به ترتیب در گونه درمنه دشتی 583/0 ، 445/1 و 353/34 و در گونه درمنه کوهی 552/0 ، 335/1 و 855/33 بوده و اختلاف بین دو گونه در صفت نسبت ماده خشک مصرفی به وزن زنده از نظر آماری معنی دار بود (P<0.01). میانگین قابلین هضم ماده آلی، پروتئین خام و الیاف خاک در گونه درمنه دشتی به ترتیب 680/55 ، 173/61 و 287/58 و در گونه درمنه کوهی 06/53 ، 88/50 و 44/64 درصد و ا ختلاف میانگینهای قابلیت هضم ماده آلی و پروتئین خام (P<0.05) و الیاف خام (P<0.01) که از نظر آماری معنی دار بود. میانگینهای مجموع مواد مغذی قابل هضم یا TDN (درصد) و غلظت انرژی قابل هضم (مگاکالری در کیلوگرم ماده خشک) در گونه درمنه دشتی 177/55 و 616/2 و در گونه درمنه کوهی 77/51 و 493/2 بوده و اختلاف بین میانگینهای دو گونه از نظر مجموع مواد مغذی قابل هضم (P<0.05) و غلظت انرژی قابل هضم (P<0.01) معنی دار بودند. نتایج آزمایش نشان داد که ارزش غذایی گونه درمنه دشتی بیشتر از گونه درمنه کوهی می باشد.

وضعیت مرتع مهمترین عاملی است که در مدیریت مرتع ضروری است. روش های تعیین وضعیت مراتع برای درمنه زارهای مرکزی ایران کارآئی لازم را ندارند و این مسئله موجب اتخاذ شیوه های نامناسب مدیریتی برای 45 درصد از عرصه های طبیعی کشور (تحت اشغال گونه درمنه دشتی) می گردد. از علل عدم کارآئی روش های متداول تعیین وضعیت درمنه زارها، خاستگاه اولیه و ضعف تئوریک این روش ها و عدم استفاده از تجربیات و دانش بومی بهره برداران و کارشناسان با تجربه در طراحی آن ها می باشد. به منظور رفع اشکالات مذکور، در این تحقیق ضمن بررسی منابع موجود علمی و برگزاری 2 کارگاه جداگانه با حضور بهره برداران و کارشناسان مرتبط با درمنه زارهای مرکزی ایران، مجموعا تعداد چهل شاخص استخراج و روش ارزیابی هر شاخص نیز تعیین گردید. سپس با انتخاب پارک ملی کلاه قاضی به وسعت 46448 هکتار به عنوان منطقه مرجع و مراتع اطراف آن اقدام به ارزیابی و امتیازدهی شاخص ها در سایت های متناظر درون و بیرون پارک گردید. پس از ارزیابی، اقدام به هم مقیاس سازی امتیازات مربوطه بر مبنای صفر تا صد گردید. به منظور تعیین شاخص های موثر در تعیین وضعیت مرتع، طی سه مرحله اقدام شد 1) به وسیله نرم افزار SPSS در قالب آزمونt زوجی، شاخص هایی که اختلاف معنی دار در حد 01/0 و 05/0 در بیرون و درون پارک را داشتند مشخص شدند. 2) از بین شاخص های انتخاب شده مرحله 1 آنهائی که بیشترین تمایز بین سایت های مرجع و ارزیابی را با توجه به مقایسه t به دست آمده با t جدول (756/2) داشتند، به عنوان شاخص های موثر تعیین شدند. 3) از میان شاخص های مرحله 2 (شاخص های موثر)، آنهائی که حدافل در دو منبع از منابع سه گانه استخراج اولیه (کارگاه مشارکتی بهره برداران، کارگاه مشارکتی کارشناسان و منابع علمی) معرفی شده بودند تحت عنوان شاخص های موثر نهائی تعیین گردیدند. نتایج نشان داد که از چهل شاخص به دست آمده از منابع سه گانه استخراج اولیه، 27 شاخص دارای اختلاف معنی دار در سطح 1 و 5 درصد بودند و از میان 27 شاخص مذکور، در مرحله دوم 21 شاخص تحت عنوان شاخص های موثر اولیه انتخاب و نهایتا در مرحله سوم، 12 شاخص به عنوان شاخص های مؤثر نهایی در تعیین وضعیت درمنه زارها معرفی شدند. این شاخص ها عبارتند از: فرم بوته های دائمی مرغوب، تولید علوفه، گیاهان مرغوب، ترکیب گیاهان، گیاهان مهاجم، تکثیر گیاهان مرتعی (زادآوری)، درصد لاشبرگ، گیاهان نامرغوب، فرسایش خاک، بنیه و شادابی گیاهان، تراکم گیاهان و درصد تاج پوشش دائمی.

درمنه خزری (Artemisia annua L. ) و درمنه جارویی (Artemisia scoparia Waldst. & Kit. ) دو گیاه مهم دارویی هستند که در بسیاری از مناطق دنیا و ایران انتشار دارند. مالاریا یک بیماری واگیر در انسان و جانوران است که علت آن انگل تک یاخته ای آغازی پلاسمودیوم (Plasmodium) است. در این پژوهش ترکیب های ترپنوئیدی و آرتمیزنین از اندام های هوایی و ریشه این دو گونه درمنه استخراج شد. میزان ترپنوئیدها و آرتمیزنین به روش اسپکتروفتومتری سنجش و ترکیب های ترپنی با روش های کروماتوگرافی لایه نازک و گاز کروماتوگرافی جرمی شناسایی شدند. در نهایت اثر ضد مالاریای عصاره ها، با اندازه گیری اثر بازدارنده این عصاره ها بر تشکیل بتا-هماتین (همازواین) در شرایط درون شیشه، اندازه گیری شد. نتایج سنجش نشان داد که ظاهراً همه عصاره ها دارای آرتمیزنین هستند ولی کروماتوگرافی لایه نازک و جرمی نشان داد که عصاره استونیتریلی (آرتمیزنینی) درمنه خزری دارای آرتمیزنین و چندین نوع ترپنوئید و عصاره درمنه جارویی با تعداد زیادی ترپنوئید، فاقد آرتمیزنین است. بررسی خاصیت ضد مالاریایی براساس اثر بازدارنده عصاره ها بر تشکیل همازواین در شرایط درون شیشه، نشان داد که عصاره استونیتریلی و آبی اندام های هوایی و ریشه درمنه خزری و عصاره آرتمیزنینی اندام های هوایی درمنه جارویی اثر ضدمالاریا دارند. اثر بازدارنده عصاره استونیتریلی اندام های هوایی درمنه خزری دو برابر عصاره استونیتریلی اندام های هوایی درمنه جارویی و ریشه و عصاره آبی اندام های هوایی درمنه خزری بود. عصاره استونیتریلی درمنه خزری دارای آرتمیزنین بود. اثر بازدارنده باقی عصاره ها بر تشکیل همازواین نشان دهنده اثر ضدمالاریایی ترپن های دیگر موجود در این عصاره ها بود. اثر بازدارنده همه عصاره ها بجز عصاره آبی اندام های هوایی و عصاره استونیتریلی ریشه درمنه جارویی از اثر بازدارنده کلروکوئین فسفات بیشتر بود.

در این پژوهش، اثرات ضد میکروبی اسانس گیاه درمنه ایرانی A-Persica مورد ارزیابی دقیق آزمایشگاهی قرار گرفت. در این بررسی پس از جمع آوری و خشک کردن سر شاخه های گل دار و برگ دار گیاه به روش تقطیر با بخار آب از آن اسانس گیری به عمل آمده و اثرات ضد میکروبی این اسانس به روش رقت سریالی روی شش میکروارگانیسم یعنی Entrococcus Entrobacter Sp, Pseudomonas aerogenosa, E.coli staph Saprophyticus, Candida albicans در لوله و سپس کشت روی محیط جامد بلاد آگار به مدت 2 سال و با 6 تکرار مورد بررسی قرار گرفت که نتایج هر 6 تکرار مشابه بود. نتایج نشان می دهد که کمترین رقت اسانس که قادر به مهار رشد باکتریها بود 128: 1 روی باکتری P.aerogenosa و بیشترین رقت 512: 1 روی باکتریهای E.coli و قارچ C.albicans بوده است.

به منظور بررسی تاثیر عوامل اقلیمی بر گسترش گونه های درمنه دشتی و درمنه کوهی در استان اصفهان، 39 متغیر اقلیمی که از نظر شرایط اکولوژیک این دو گونه از اهمیت بیشتری برخوردار بودند، انتخاب و با روش تحلیل عاملی، عوامل موثر در پراکنش این دو گونه بررسی گردید. این عوامل که 92.3 درصد از واریانس متغیرها را بازگو می کنند شامل بارش، دما و تابش می باشند که به ترتیب 41.91، 40.18 و 10.23 درصد از تغییرات را به خود اختصاص داده اند. امتیازات عاملی و متوسط متغیرهای اولیه در هر یک از تیپ های غالب رویش درمنه کوهی و دشتی در استان شامل، درمنه کوهی و گون، درمنه دشتی به صورت یک دست، درمنه دشتی به عنوان گونه غالب و درمنه دشتی به عنوان گونه همراه، برآورد شد و نهایتا تاثیر هر کدام از سه عامل بارش، دما و تابش و نیز متغیرهای اولیه اقلیمی بر تیپ های رویشی درمنه کوهی و دشتی مشخص گردید. هم چنین متوسط ارتفاع پراکنش هر یک از چهار تیپ مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. نتایج نشان داد که عامل بارش، مهم ترین عامل اقلیمی در پراکنش درمنه کوهی و دما، مهم ترین عامل در پراکنش درمنه دشتی در استان اصفهان می باشد و به طور کلی درمنه دشتی در مقایسه با درمنه کوهی از دامنه بردباری بسیار بالاتری نسبت به عوامل اقلیمی برخوردار بوده به طوری که می توان این گونه را به عنوان یک گونه همه جایی ذکر کرد.

جهت بررسی درمنه زارهای استان اصفهان، دو مرتع خروس گلو در جنوب غربی و اشن در غرب استان انتخاب شد. این مراتع، مناطق کوهستانی با اقلیم نیمه خشک هستند. در منطقه گردنه خروس گلو، 68 گونه متعلق به 50 سرده و 24 تیره شناسایی شد و اشکال رویشی شامل 39 درصد همی کریپتوفیت، 27 درصد تروفیت، 19 درصد کامفیت، 13 درصد ژئوفیت و 2 درصد فانروفیت بودند.کوروتیپ های منطقه خروس گلو متشکل از 56 گونه متعلق به ناحیه ایران و تورانی، چهار گونه مربوط به نواحی اروپا سیبری- ایران و تورانی- مدیترانه ای، سه گونه متعلق به نواحی اروپا سیبری- ایران و تورانی، دو گونه متعلق به نواحی ایران و تورانی- مدیترانه ای، 1 گونه مربوط به نواحی ایران و تورانی- صحرا سندی- مدیترانه ای، یک گونه مربوط به نواحی ایران و تورانی- صحرا سندی و یک گونه جهانی بودند. در منطقه اشن، 88 گونه متعلق به 67 سرده و 29 تیره شناسایی شد. همی کریپتوفیت ها 39 درصد، تروفیت ها 28 درصد، ژئوفیت ها 17 درصد، کامفیت ها 15 درصد و فانروفیت ها 1 درصد سهم فلور منطقه را شامل شدند. تعداد 73 گونه متعلق به ناحیه ایران و تورانی، هفت گونه متعلق به نواحی اروپا سیبری- ایران و تورانی، چهار گونه متعلق به نواحی ایران و تورانی- مدیترانه ای، 3 گونه مربوط به نواحی اروپا سیبری- ایران و تورانی- مدیترانه ای و یک گونه جهانی شناسایی شد. تعداد دو گونه برای اولین بار از استان اصفهان گزارش شد. با توجه به تشابه زیاد فلورهای دو منطقه که در نتیجه مشابهت عوامل تاثیرگذار محیطی است باید سیاست مدیریتی واحدی برای پوشش گیاهی درمنه زارهای استان اصفهان اتخاذ نمود.

سابقه و هدف: طب گیاهی از دیرباز در درمان بیماریها مطرح بوده است و در این زمینه تجربه هزاران ساله طب سنتی چین و ایران در دست است، اما حداکثر این تجربه ها دارای پشتوانه علمی نمی باشد. لذا مستدل کردن اثر این داروهای گیاهی طی مطالعات مدون و علمی به شدت احساس می گردد. در این تحقیق بر آن شدیم تا اثر افشرده گیاهی درمنه را در بیماران آسمی به عنوان یک داروی برونکودیلاتور ارزیابی نماییم. هدف از این مطالعه این است که تغییرات اسپیرومتریک در بیماران آسمی در اثر استفاده از بخور این دارو و داروهای آن تعیین و ارزیابی گردد.مواد و روش ها: مطالعه حاضر به روش کارآزمایی بالینی و به صورت دوسوکور انجام شد. نمونه ها پس از تشخیص بطور تصادفی به دو گروه شاهد و مورد تقسیم شدند. تمامی بیماران قبل از مداخله اسپرومتری شده و مقادیر FEV1 و FEV1/ FVC ثبت گردید و هر یک از این دو گروه به مدت 15 دقیقه تحت بخور دارو درمنه ساخت شرکت باریج اسانس و دارونما قرار گرفتند. پس از اتمام بخور اسپرومتری مجدد به عمل آمد و افرادی که حداقل 10% پیشرفت در مقادیر بالا داشتند، بررسی و مقایسه آماری شدند.یافته ها: دامنه سنی بیماران 50-17 سال بود و از نظر ترکیب سنی و جنسی تفاوت معنی داری نداشتند. مدت زمان متوسط بیماری 8.3 سال بود. از نظر علائم بالینی بیماران دو گروه باهم مشابه بودند و یا اختلاف آنها به لحاظ آماری معنی دار نبود. شاخص FEV1 در 45% بیماران گروه دارو و 15% بیماران گروه دارونما (0.1>P) و شاخص FEV1/ FVC در 50% بیماران گروه دارو و 50% بیماران گروه دارونما به میزان بیش از 10% افزایش یافت. (N.S). نتیجه گیری: در گروه دارو شاخص ها بهبودی بیشتری از گروه دارونما داشت ولی نسبت های پاسخ به درمان در هر دو گروه یکسان بود. مطالعه مشابه در جمعیت بیشتری از بیماران توصیه می شود.

جنس درمنه (Artemisia) از تیره کاسنی (Compositae) Asteraceae و دارای 34 گونه در ایران است و پس از جنس گون (Astragalus) وسیع ترین پراکنش را دارد. این جنس از جنبه های مختلف (دارویی، علوفه ای، حفاظت خاک، گیاه شناسی، اکولوژی و...) دارای خصوصیات مفید و با ارزش است. گونه های این جنس دارای ویژگی های آناتومیکی خاصی هستند که به طور یقین در پراکنش وسیع و سازگاری این گونه ها با محیط های دشوار موثر می باشند.در این تحقیق خصوصیات آناتومیکی 5 گونه درمنه در شمال ایران شامل:A. absinthium L., A. Scoparia waldst & kit, A. annua L., A. Spiciyera CKoch, A. Vulgaris L.مورد بررسی قرار گرفت. پس از برداشت نمونه های گیاهی از عرصه های موردنظر و فیکس نمودن آنها در محلول FAA، مراحل آزمایشگاهی جهت مطالعات آناتومیکی انجام گردید. برش های تهیه شده از برگ، ساقه و ریشه این گیاهان توسط میکروسکوپ نوری مورد مطالعه و اندازه گیری قرار گرفتند. براساس نتایج بدست آمده از آنالیز PCA داده های حاصل، گونه های A. annua و A. scoparia به دلیل داشتن کانال های ترشحی، تعداد لایه های پارانشیم نردبانی و تراکم روزنه ها در سطح فوقانی برگ از سایر گونه ها تفکیک می شوند. گونه های A. vulgaris و A. absinthium نیز به سبب قطر بیشتر ساقه، تعداد بیشتر دستجات آوندی و لایه های پارانشیم پوست ساقه از گونه های دیگر متمایز می گردند. همچنین براساس دندروگرام حاصل از آنالیز A. annua Cluster و A. spicigera به علت داشتن تیپ برگ ایزوبی لترال در یک خوشه و با گونه A. scoparia به علت تشابه بیشتر در قطر ساقه، تعداد لایه های پارانشیم پوست ساقه و تعداد دستجات آوندی ساقه در خوشه بزرگتر و گونه های A. vulgaris و A. absinthium در خوشه دیگر به طور مجزا قرار می گیرند.