بمنظور بررسی اثرات عوامل هورمون ایندول بوتیریک اسید، ترکیب آن با نفتالین استیک اسید و محل قلمه گیری از روی شاخه بر روی ریشه زایی سه رقم گلابی نطنز، سبری و شکری، آزمایشاتی در اسفند ماه سال 1386 و بهمن ماه 1387 در گلخانه تحقیقاتی دانشگاه فردوسی مشهد اجرا گردید. در این آزمایشات از درختان گلابی پیوند شده برروی پایه کوئینز بعنوان گیاه مادری برای تهیه قلمه استفاده شد. با استفاده از آزمایش فاکتوریل در قالب طرح کاملا تصادفی اثرات دو عامل شامل غلظت های مختلف هورمون ایندول بوتیریک اسید در 4 سطح همراه با ترکیب آن با نفتالن استیک اسید و محل قلمه گیری در دو سطح سر شاخه و بن شاخه از روی شاخه در ریشه دار شدن قلمه های چوبی سه رقم گلابی ذکر شده در دو سال متوالی مورد بررسی قرار گرفت. نتایج آزمایش سال اول نشان داد که ایندول بوتیریک اسید با غلظت 3 قسمت در میلیون در رقم نظنز بطور معنی داری موجب افزایش درصد ریشه زایی، طول و تعداد ریشه در قلمه های سر شاخه و درصد ریشه زایی و طول ریشه در قلمه های بن شاخه رقم نطنز می شود. در قلمه های بن شاخه تیمار 3 قسمت در میلیون ایندول بوتیریک اسید بهمراه 100 قسمت در میلیون نفتالین استیک اسید باعث کاهش ریشه زایی نسبت به شاهد شد.تیمار های هورمونی منجر به ایجاد کالوس و ریشه زایی در ارقام سبری و شکری نگردید.نتایج آزمایش در سال دوم نیز مشخص نمود که قلمه های بن شاخه رقم سبری فقط در غلظت 500 میلی گرم در لیتر IBA،40  درصد کالوس تولید کردند. همچنین مشخص شد که تیمار 100 میلی گرم در لیتر IBA برای رقم نطنز منجر به ریشه زایی حدود 75 درصد قلمه ها می شود. بیشترین میزان برای صفات تعداد و طول ریشه برای رقم نطنز در این غلظت مشاهده شد.

برای حفظ و نگهداری کیفیت، بازارپسندی و تنظیم بازار، نگهداری میوه در سردخانه ضروری است. میوه گلابی یک میوه فرازگرا و حساس بوده و کیفیت و خصوصیات ظاهری آن تحت تاثیر محیط سردخانه قرار می گیرد. این تحقیق به منظور بررسی اثر پلی آمین ها و سالیسیلیک اسید بر حفظ کیفیت، خصوصیات تغذیه ای و بازارپسندی گلابی رقم سبری صورت گرفت. در این بررسی میوه ها با 2 نوع پلی آمین اسپرمین و اسپرمیدین و هر یک با 2 غلظت 1 و 1.5 میلی مولار و ماده سالیسیلیک اسید با دو غلظت 4 و 8 میلی مولار به روش غوطه وری به ترتیب به مدت 3 و 5 دقیقه تیمار و در سردخانه با دمای 0.5 درجه سانتی گراد و رطوبت نسبی حدود 85 درصد نگهداری شدند. اندازه گیری صفات در زمان های 8، 16 و 20 هفته پس از انبار صورت گرفت و صفاتی از قبیل سفتی بافت، درصد رطوبت، ویتامین ث، مواد جامد محلول، اسیدیته قابل تیتراسیون، pH و پوسیدگی میوه ها مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج نشان داد که تیمار پلی آمین باعث حفظ رطوبت در مقایسه با میوه های شاهد گردید. میوه های شاهد در دوره انبارداری میزان پوسیدگی بیشتری را در مقایسه با سایر تیمارها نشان دادند. تیمارهای سالیسیلیک اسید و پلی آمین ها توانستند در حفظ سفتی بافت و ویتامین ث میوه های تیمارشده موثر باشند.

برای تشکیل میوه موفقیت آمیز در برنامه های دورگ گیری کنترل شده در خارج از فصل گل دهی و یا استفاده از گرده ها برای اهداف تولید در زمان های مقتضی، وجود دانه گرده زنده در زمان پذیرش کلاله، از اهمیت بالایی برخوردار می باشد. در این تحقیق اثر مدت زمان (3، 6، 9 و 12 ماه) و دمای نگه داری (دمای محیط آزمایشگاه، 4، 20-و 80-درجه سلسیوس) بر جوانه زنی دانه گرده در محیط کشت حاوی ساکارز (15 درصد)، بوریک اسید (20 پی پی ام)، نیترات کلسیم (219/1 میلی مولار) و آگار (8 درصد) در رقم سبری و ژنوتیپ امید بخش A95 از گلابی اروپایی در یک آزمایش فاکتوریل و در قالب طرح کاملاً تصادفی با سه تکرار بررسی شد. همچنین ویژگی های مورفولوژیک دانه های گرده با استفاده از میکروسکوپ الکترونی مورد ارزیابی قرار گرفت. نتایج کشت دانه گرده نشان داد که بیشترین زنده مانی دانه گرده در ژنوتیپ A95، دمای 20-درجه سلسیوس و پس از سه ماه نگهداری بود. به طورکلی، میزان جوانه زنی دانه های گرده با کاهش دما، افزایش و با گذشت زمان نگهداری، کاهش یافت. نتایج بررسی مورفولوژی دانه گرده مشخص کرد که دانه های گرده مطالعه شده تک تایی، جور قطب با تقارن شعاعی و دارای 3 شیار طولی در سطح خود بودند. شکل دانه های گرده پرولیت و اندازه آنها از 31/35 تا 51/39 میکرومتر متفاوت بود.

گلابی (Pyrus communis L.) همانند بسیاری دیگر از درختان میوه خانواده گلسرخیان دارای خودناسازگاری گرده بوده و برای باردهی مناسب نیازمند وجود ارقام گرده زای سازگار است. این تحقیق با هدف شناسائی گرده زای مناسب برای ارقام تجارتی بومی گلابی انجام شد. به این منظور طی دو سال متوالی، تلاقی های دوطرفه بین ارقام گلابی شاه میوه، شکری، نطنزی، سبری و درگزی از ارقام بومی و بارتلت انجام و میزان تشکیل میوه، بذر سالم و دارای جنین کامل به عنوان شاخص سازگاری گرده در کنار تیمارهای خودگرده افشانی طبیعی و دستی و همچنین گرده افشانی آزاد بررسی شد. بر اساس نتایج به دست آمده، خودگرده افشانی دستی در غلبه بر خودناسازگاری ارقام سبری و بارتلت تاثیر بهتری داشت. همچنین میزان تشکیل میوه سالیانه در گرده افشانی آزاد با پتانسیل باردهی رقم در انطباق بود. در تلاقی های کنترل شده، رقم درگزی با 10.2، 5.1 و 0.86 درصد باروری به ترتیب بیش ترین میزان تشکیل میوه را برای ارقام سبری، شکری و نطنزی به همراه داشت. این رقم همچنین با رقم سبری دارای 90 درصد و با دو رقم دیگر دارای 50 درصد همپوشانی گل دهی بود. به نظر می رسد سازگاری بالای گرده رقم درگزی با سایر ارقام گلابی، با فاصله ژنتیکی آن و تفاوت آلل های خودناسازگاری آن در ارتباط است.

ژنوتیپ­های بذری گلابی متعلق به گونه Pyrus communis L.، در مناطق معتدله ایران پراکنده اند و امکان گزینش ژنوتیپ های برتر جهت استفاده در برنامه های بهنژادی و همچنین کاشت بصورت ارقام تجاری در باغ­های میوه وجود دارد. در این پژوهش، صفات رویشی و زایشی گلابی ژنوتیپ امیدبخش A95 در مقایسه با ارقام بومی گلابی، ارقام سبری و شاه­میوه، بر اساس صفات توصیفگر آزمون­تمایز، یکنواختی و پایداری (DUS) و با هدف استفاده در فرآیند ثبت و معرفی رقم، در قالب طرح کاملا تصادفی با پنج تکرار و ده نمونه در هر تکرار برای هر رقم/ژنوتیپ در سال­های باغی 1402-1401 ارزیابی شدند. صفات مورد بررسی در این پژوهش شامل پنج صفت از فرم عمومی درخت، شش صفت از شاخه یک ساله، یازده صفت از برگ، شش صفت از شکوفه و ده صفت مربوط به میوه بودند. مقایسه میانگین ها نشان داد بیشترین نسبت طول به عرض برگ و بیشترین وزن میوه بعد از رقم سبری به ژنوتیپ امیدبخش A95 تعلق داشت. همچنین بیشترین میزان مواد جامد محلول در ژنوتیپ امیدبخش A95 در سال اول و دوم به ترتیب برابر با 14/4و 14/6درصد بود. اسیدیته میوه ژنوتیپ امیدبخش A95 در سال اول 5/4و در سال دوم 5/9ثبت شد. سفتی میوه گلابی ژنوتیپ امیدبخش A95 به ترتیب 3/9و 3/6کیلوگرم بر سانتی­متر مربع به عنوان بافت متوسط در دو سال متوالی در زمان رسیدگی کامل میوه تعیین شد. شاخص آبداری میوه ژنوتیپ امیدبخش A95 در سال اول (6/14) بیشتر از ارقام شاه میوه (5/25) و سبری (4/38) بود و طبق دستورالعمل DUS و با 17درصد میزان ماده خشک میوه نسبتا آبدار شناخته شد. علاوه بر صفات خوب کمی و کیفیت میوه، اندازه و وزن میوه، درصد بالای مواد جامد محلول و طعم میوه، ژنوتیپ امیدبخش A95 دارای هاله صورتی رنگ روی میوه بود که یکی از ویژگی های بازارپسندی بیشتر از نظر ظاهر و رنگ در مقایسه با دو رقم سبری و شاه­میوه است.

برخلاف موقعیت ممتاز تنوع ژنتیکی گلابی، هنوز اطلاعات دقیقی از روابط بین نژادگان های مختلف این گونه در ایران وجود ندارد. در این پژوهش به منظور گروه بندی نژادگان های گلابی و تعیین موقعیت ژنتیکی گلابی «سبری» در بین رقم های خارجی و ایرانی، از نوزده جفت آغازگر SSR سیب، که در گلابی به طور حفاظت شده وجود دارد، برای تکثیر قطعات DNA در27 رقم گلابی استفاده گردید که در کل 120 آلل ریزماهواره تولید کردند. بر مبنای دندروگرام رسم شده از تفاوت های آللی ریزماهواره ای، رقم های گلابی مربوط به Pyrus pyrifolia در یک گروه به طور کامل متفاوت از رقم های متعلق به P. communis قرار گرفتند. گروه بندی رقم های ایرانی «شاه میوه»، «دم کج» و «سبری» در گروه نژادگان های غیر تجاری خوج ها نشان داد که به احتمال این رقم های از خوج ها منشا گرفته اند و فاقد رابطه خویشاوندی با گلابی های آسیایی می باشند. دو رقم «محمدعلی» و «سردرودی» با رقم های اروپایی یک گروه خاصی را تشکیل دادند و رقم «دره گزی» در گروه رقم های فرانسوی قرار گرفت. می توان چنین استنباط نمود که این سه نژادگان شناخته شده در ایران به احتمال منشا متفاوتی از خوج ها داشته و با رقم های اروپایی اجداد مشترکی دارند.

پسیل گلابی، Cacopsylla pyricola (Foerster)، یکی از مهمترین آفات گلابی است. این پژوهش با هدف بررسی مقاومت ارقام برتر گلابی نسبت این آفت برای استفاده در برنامه های مدیریت تلفیقی کنترل آن و به نژادی گلابی انجام شد. برای انجام این پژوهش نُه رقم گلابی شامل: بوهمه، شاه میوه، نطنزی، سبری، درگزی، لوئیزبون، هاروست کوئین، پوتوماک وکوشیا استفاده شد. نمونه­بردای از جمعیت مراحل مختلف پسیل گلابی در اوج فعالیت آن یعنی در اوایل فرورین تا آبان به فاصله هر هفت روز یکبار انجام شد. ارزیابی ها در قالب طرح بلوک کامل تصادفی با چهار تکرار در باغ کلکسیون ذخایر توارثی گلابی پژوهشکده میوه­های معتدله و سردسیری در ایستگاه کمالشهر کرج از سال 1399 تا سال 1402 به مدت چهار سال اجرا گردید. شاخص­های مقاومت آنتی­زنوزی شامل شاخص­های جذب، تجمع، نرخ فراوانی نسبی استقرار، عدم رجحان و شیوع تخم، پوره و حشره­کامل بود. خصوصیات درخت ارقام گلابی شامل: شاخه یکساله، شاخه جاری، برگ، گل و میوه نیز مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که ارقام گلابی شامل: کوشیا، بوهمه، سبری، نطنزی و پوتوماک نسبت به آفت پسیل گلابی مقاوم تر بودند. شاخص جذب تخم، پوره و حشره­کامل به ترتیب 0/99، 0/99و 0/95، شاخص تجمع 58/30، 149/14 و 16/13، نرخ فراوانی نسبی استقرار 3/68، 3/65و 3/40، شاخص عدم رجحان 98/04، 98/06و 98/19و شاخص شیوع 66/49، 49/47 و 47/50به ترتیب تخم، پوره و حشره­کامل بود.

برای تعیین خود (نا) سازگاری و دگر ناسازگاری ارقام گلابی آسیایی و اروپایی موجود در ایران، در این تحقیق طی دو آزمایش جداگانه نه رقم گلابی آسیایی و دو رقم گلابی اروپایی بومی ایران در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی به مدت دو سال (1391 و 1392) در باغ کلکسیون دانشگاه تربیت مدرس تهران، مورد مطالعه قرار گرفتند. از روش های خود و دگر گرده افشانی های کنترل شده در مزرعه و به دنبال آن بررسی رشد لوله های گرده در طول خامه با میکروسکوپ فلوئورسنس استفاده شد. درصد تشکیل میوه در 15، 35 و 75 روز بعد از تمام گل شمارش و محاسبه شد. برای بررسی چگونگی رشد لوله گرده، تعدادی گل 48، 72، 96 و 120 ساعت پس از گرده افشانی برداشت و در محلول فیکساتور اف. ای. ای. (FAA) تثبیت شدند. نتایج نشان داد که در آزمایش خودگرده افشانی در شمارش نهایی بیش ترین میزان تشکیل میوه مربوط به رقم KS9 (7.85 درصد) و کم ترین میزان مربوط به رقم سبری (صفر درصد) بود. نتایج حاصل از گرده افشانی های کنترل شده نشان داد که ارقام سبری، شاه میوه، KS7 و KS13 خودناسازگار و سایر ارقام مورد بررسی خودسازگار هستند. بر اساس نتایج این تحقیق می توان نتیجه گرفت که ارقام KS6، KS12 و KS13 با یک دیگر سازگار هستند، زیرا در تلاقی های این ارقام با یک دیگر درصد تشکیل میوه در شمارش نهایی بیشتر از 8.98 بود و لوله های گرده حداکثر تا 96 ساعت پس از گرده افشانی به انتهای خامه و تخمک رسیدند.

در میان میوه ­های مختلف، گلابی در رده پنجم اهمیت در سطح جهان طبقه ­بندی شده است و این محصول در سه گروه گلابی معمولی، سیائی و چینی تولید می شود. جنس گلابی (Pyrus)، دارای حداقل 36 گونه و هیبرید بین گونه­ای است که در چهار مرکز تنوع ژنتیکی شرق آسیا، آسیای مرکزی و ایران، اروپا و حوزه مدیترانه، پراکنده اند. وجود یکی از مراکز مهم تنوع ژنتیکی جنس گلابی در ایران و همپوشانی برخی از مراکز، نظیر مرکز تنوع ژنتیکی اروپا در نواحی غربی سبب شده تا هشت گونه آن، در این ناحیه موجود و تنوع ژنتیکی بسیار گسترده­ای از گونه گلابی معمولی (.P. communis L) در نواحی شمالی و غربی ایران وجود داشته باشد. تنوع گسترده این گونه می­تواند به عنوان یکی از اصلی­ترین منابع گزینش اولیه ارقام بومی گلابی نظیر ارقام شاه­ میوه، سبری، نطنزی، دمکج، شاهک و درگزی و همچنین انواع خوج موجود در مناطق شمالی کشور باشد. این تنوع ژنتیکی گسترده و به موازات آن، واردات ژرم­پلاسم گلابی تجاری طی چند دهه اخیر، پتانسیل فراوانی برای برنامه های به نژادی گلابی با اهداف گزینش برای مقاومت به بیماری آتشک، برای مقاومت به پسیل گلابی، عادت باردهی و پاکوتاهی، پیش­رسی و بهبود کیفیت میوه، فراهم آورده است. در این مقاله مروری، با توجه به استقبال باغداران گلابی در دو دهه اخیر و توسعه باغ­های مدرن این محصول در سامانه­ های کشت نیمه­ متراکم و تقاضای تولیدکنندگان برای استفاده از ارقام و پایه­ های جدید، به پتانسیل­های موجود برای بهبود و گزینش ارقام این محصول پرداخته شده است.

پسیل گلابی [Cacopsylla pyricola (Foerster)] یکی از آفات مهم گلابی است. اولین گام در دستیابی به ارقام مقاوم، شناسایی عوامل مؤثر بر تغییر ساختار و پایداری جمعیت آفت بر روی میزبان است. این پژوهش در سال های 1399 تا 1402 انجام شد. در این بررسی، نُه رقم گلابی شامل بوهمه، شاه میوه، نطنزی، سبری، درگزی، لوئیزبون، هاروست کوئین، پوتوماک و کوشیا مورد مطالعه قرار گرفتند. جمعیت تخم، پوره و حشرات کامل پسیل گلابی در اوایل فرورین تا آبان نمونه­برداری شد. شاخص­های رنگ برگ شامل R (قرمز)، G (سبز) و B (آبـی و زرد )، سطح برگ، میزان کلروفیل و تراکم پرز برگ نیز مطالعه شدند. ارتباط بین صفات برگ با شاخص پایداری جمعیت از طریق همبستگی وتأثیرتغییرات فصلی صفات با تحلیل سری زمانی بررسی شدند. نتایج نشان داد که بالاترین و پایین­ترین ثبات جمعیتی در تخم حشره در ارقام شاه میوه و نطنزی به ترتیب معادل 470/4و 33/7تخم در مهر و اردیبهشت بود. بالاترین و پایین­ترین ثبات جمعیتی پوره به ترتیب در ارقام شاه­میوه و درگزی معادل 1399/2و 8/6عدد در شهریور و اردیبهشت بود. در حشره­کامل نیز بالاترین و پایین­ترین ثبات جمعیتی در ارقام شاه میوه و درگزی به ترتیب معادل 126/5و 3/3 حشره بود. بالاترین همبستگی تقاطعی شاخص­های رنگ شامل R، G وB در اردیبهشت و 0/92-0/91و در سطح برگ معادل 0/74و در خرداد ثبت شد. تراکم پرز در ابتدای فصل تا مرداد دارای آثار منفی و معنی­دار بر ثبات جمعیت بود. این صفات می توانند برای غربالگری ارقام گلابی برای مقاومت به پسیل گلابی استفاده شوند.