چکیده فارسی: در قرآن کریم دو واژه مترادف نمای «عَبَس» و «بَسَر» در آیه بیست ودوم سوره مدّثّر: «ثُمَّ عَبَسَ وَ بَسَرَ» آمده است. واژه شناسان و مفسران برای معنای این دو واژه أقوالی را بیان کرده اند؛ چنانکه برای «عبس» سه معنا و برای «بسر» یازده معنا بازگفته اند که نشان دهنده إختلاف نظر میان آنان است. در این مقاله برای روشن شدن معنای این واژه ها ضمن مراجعه به منابع لغوی و دریافت معانی صحیح واژه، به بررسی دیدگاه های مفسران با توجه به سیاق آیه پرداخته شده است. یافته های تحقیق حاکی از آن است که مناسب ترین تعبیر در این سیاق برای «عَبَسَ» أخم کردن و برای «بَسَرَ» مکث و ایستادن همراه با تفکّر است. این نظریه افزون بر هماهنگی با سیاق و أقوال برخی از واژه شناسان و مفسران، به دفع شبهه ترادف نیز می پردازد. چکیده عربی: وردت فی القرآن الکریم کلمتان تبدوان مترادفتین وهما: «عَبَس» و«بَسَر» فی الآیة الثانیة والعشرین من سورة المدّثّر، وهی: «ثُمَّ عَبَسَ وبَسَرَ». وقد طرح علماء الألفاظ والمفسّرون آراء فی بیان معنى هاتین الکلمتین. فطرحوا ثلاثة آراء فی معنى کلمة «عبس»، وأحد عشر رأیاً فی معنى کلمة «بَسر»، وهو ما ینمّ عن إختلاف وجهات نظرهم. ولأجل توضیح معنى هذه الکلمة عمل هذا البحث على مراجعة المصادر اللغویة للإطلاع على المعانی الصحیحة لهاتین الکلمتین، لتسلیط الضوء على آراء المفسّرین فی ضوء ما یفرزه سیاق الآیة. وتشیر معطیات البحث الى أن أقرب وأنسب تعبیر فی هذا السیاق لکلمة «عَبَسَ» هو اکفهرّ وجهه، ولکلمة «بَسَرَ» هو التوقف والمکث مع التفکیر. وهذا الرأی یتماشى مع السیاق ومع أقوال بعض علماء الألفاظ والمفسّرین، کما انه یستبعد شبهة الترادف أیضاً.

تفسیر قرآن کریم و باورهای کلامی رابطه ای دوسویه دارند. از سویی باورهای کلامی به آیات قرآن مستدل می شوند، واز سویی دیگر باورهای کلامی به منزله قرینه صارفه موجب رفع ید از ظواهر برخی آیات قرآن وگذر از معنای حقیقی به معانی غیرحقیقی می شود. تحلیل و بررسی گستره تاثیر مبانی کلام در تفسیر، آسیب ها و نابسامانی هایی را آشکار می کند. سیدمرتضی (م436ه) در آثار کلامی خویش، آیاتی از قرآن را تفسیر کرده است. وی در بیان گستره عصمت پیامبر و پاسخ به پرسش های مفروض، به تفسیر آیات نخستین سوره عبس پرداخته است، و از آن رو که عبوس کردن را کرداری نفرت انگیز می شمرد و پیامبران را از کردار نفرت آمیز معصوم می داند؛ عبوس کننده در آیات عبس را شخصی جز پیامبر می پندارد و البته خطاب های عتاب آلود موجود در این آیات را نیز به پیامبر متوجه نمی داند. بسیاری از مفسران شیعه از سخن سیدمرتضی پیروی کرده اند. تحلیل و نقد سخن سیدمرتضی آشکار خواهد کرد که در پیِ تطبیق باور کلامی بر آیات عبس خطاهایی روی داده است: بی توجهی به معنای ماده و ساخت "عَبَسَ"، نادیده گرفتن ویژگی باب مزید فیه (یَزّکّی)، و قرائن موجود در سیاق آیات، و روایات وارد در شأن نزول، و خطا در مقدمات استدلال کلامی. این آسیب ها ریشه در سیطرة مبانی کلامی بر قواعد و اصول علم تفسیر دارد و توجه به آنها زمینه را بر حفظ حدود و قوانین هر یک از حوزه های تفسیر وکلام آماده می سازد و از آسیب های تفسیر کلامی آیات قرآن می کاهد.