محمد اکرم «غنیمنت»، پنجابی، مفتی زاده ای از قصبه «کنجاه» از متعلقات گجرات بود که در روزگار عالمگیر پادشاه (سده 11 و 12) در خدمت نواب مکرم خان به سر می برد. مبانی تازه و معانی لطیف در اشعار او دیده می شود، بویژه در مثنوی نیرنگ عشق که به مثنوی غنیمت نیز شهرت دارد. دیوان غزلیات او نیز در بردارنده مجموعه ای از غزلیات، رباعیات و مفردات است. در مثنوی ودیوان او می توان ترکیبات دلنشین و تضمینهای رنگین و دلپذیر بود.غنیمت در اشعار خود از استادان سبک هندی (اصفهانی) چون صائب تبریزی، نظیری نیشابوری، ناصرعلی سرهندی، بابافغانی و ... پیروی و گاهی نیز بیت یا مصرعی از آنان را تضمین کرده است.

مشروعیت جهاد ابتدایی در مکتوبات فقهی، از گزاره هایی است که بستر «کنیزگیری» زنان توسط گروه های تکفیری را فراهم کرده است. جامعه جهانی در برابر چنین رفتارهایی از ابزار جرم انگاری استفاده کرده است. با این حال، آرای فقهی ای که در زمینه مشروعیت بردگی زنان و جهاد ابتدایی وجود دارد، راه را برای درست­انگاری عملکرد گروه های تروریستی اسلام گرا باز گذاشته است. پژوهش حاضر با رویکردی انتقادی به چنین نگاهِ جنسیت زده، تلاش کرده است تا با بهره مندی از مؤلفه های کرامت، عرف جهانی، نسخ تمهیدی و تاریخ مندی، حرمت این مقوله را اثبات کند. برآیند پژوهش آن ست که غنیمت انگاشتن زنان، اندیشه ای رانده شده از جهان امروزین است که جایگاهی در شریعت و نیز خرد آدمیت ندارد. از این رو، با گذار از مکتوبات تاریخی در این زمینه بایستی از چنین رهیافتی عبور کرد و قدم در وادی برابری میان زن و مرد نهاد.

غزوه بدر کبری از مهم ترین غزوه های تاریخ اسلام است و ریشه یابی علل وقوع این رویداد پس از گذشت حدود یک و نیم هزاره از طلوع فجر اسلام، همچنان یکی از دغدغه های اصلی مورخان و اندیشمندان جهان اسلام است. سیره نویسان متقدم که نخستین شارحان غزوات پیامبرند، طراح اصلی این عملیات را شخص پیامبر اسلام می دانند. از نظر ایشان انگیزه سپاه اسلام از ورود به جنگ بدر، مصادره غنائم قابل توجه کاروان قریش بوده است. این در حالی است که آیات قرآن کریم که به مناسبت های مختلف، حوادث جنگ بدر را نقد و بررسی می کند، این عملیات را واکنش دفاعی سپاه اسلام در برابر رفتار ستیزه جویانه قریش دانسته و انگیزه آن را جهاد فی سبیل الله، غلبه حق بر باطل و رفع فتنه مشرکان برمی شمارد. این پژوهش در نظر دارد گزارش نخستین سیره نویسان از این رویداد را در برابر آیات مرتبط قرآن کریم قرار داده و بدین طریق خطاهایی را که ایشان در بازخوانی انگیزه جنگ بدر مرتکب شده اند، واکاوی و سپس نقادی کند.

معمای پیچیده هستی، زندگی و مرگ، وجود و عدم همواره فکر آدمی را به خود مشغول داشته و متفکران و اندیشمندان را به حیرت و سرگردانی دچار نموده است. عمر خیام فیلسوف و شاعر سده پنجم هجری از جمله اندیشمندانی است که معمای مرگ و زندگی او را به تفکر در جهان هستی واداشته و همین راز سر به مهر گاه او را به بدبینی و شک و تردید کشانده و برای بهره مندی بیشتر از زندگی زودگذر به خوشباشی و دم غنیمت شمری دعوت می کند. طرفه بن عبد شاعر بنام دوره جاهلی در ادب عربی نیز زندگی زودگذر دنیا و دعوت به اغتنام فرصت ها و کامجویی از هر آن چه در دنیا هست، موضوع اصلی اشعارش است. اشعاری که به رباعیات خیام شبیه است؛ با این تفاوت که طرفه از معنای حقیقی زندگی باز مانده و مرگ را پایان حیات آدمی می داند و با این رویکرد، انسان ها را به بهره مندی از تمتعات دنیوی فرا می خواند. پژوهش حاضر بر آن است که خوشباشی و دم غنیمت شمری خیام را در چشم اندازی تطبیقی با خوشباشی طرفه مورد بررسی و تحلیل قرار دهد.

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (pdf) مراجعه فرمایید.

احمد صافی نجفی-شاعر معاصر عراقی-با ادب فارسی و شعرای ایران آشنا بود و بیش از همه به خیام علاقه مند بود؛ بنابراین، در طی اقامت هشت ساله­ خود در ایران، سه سال را صرف ترجمه رباعیات خیام نمود. این نکته و مطالعه اشعار وی، نشان می­ دهد که صافی از اندیشه­ های خیام تأثیر مستقیم پذیرفته است؛ بدین جهت می­ توان به سهولت تابش جهان­ بینی خیام را در سروده­ های وی یافت. مقاله حاضر بر آن است تا با روش مکتب فرانسوی در ادبیات تطبیقی، به بررسی و تحلیل تجلی برخی افکار خیّامی بر یکی از شاعران برجسته و معاصر عرب؛ احمد صافی نجفی بپردازد. همچنین علاوه بر اشاره به نشانه­ های تأثیرپذیری صافی از رباعیات خیام، نگارندگان با چشم­ اندازی تطبیقی و تحلیل و بررسی شواهد شعری روشن می­ سازند که این شاعر عراقی، در مواردی همچون دم غنیمت شماری، طمع نورزیدن و دوری از دلبستگی به دنیا، حسرت بر ایام جوانی، باده ­ ستایی و شکایت از روزگار، تحت تأثیر اندیشه­ های تابناک خیام نیشابوری در سروده­ هایش بوده است.

ادبیات تطبیقی صرف نظر از پایه های نظری، به جهانی بودن ادبیات می اندیشد و این که چگونه عرصه ادبیات آینه ای تمام نما از تعاملات و تبادلات فرهنگی، اجتماعی و هنری ملت ها است. از این منظر رابطه دو زبان فارسی و عربی از جایگاه خاصی برخوردار است؛ تبادلات ادبی و فرهنگی این دو زبان سابقه دیرینه دارد و ادیبان بسیاری دستمایه پژوهش های تطبیقی بوده اند. در این میان عمر خیام، شاعر معروف فارسی، همواره مورد توجه اندیشمندان بوده است. مسائلی چون معمای هستی، زندگی، مرگ، جبر و اختیار همواره فکر خیام را به خود مشغول داشته و وی را به نوعی حیرت دچار کرده که این مسائل گاه او را به بدبینی و شک کشانیده، گاه به خوشباشی و دم غنیمت شمری دعوت می کند. بارودی، شاعر بنام قرن معاصر در ادب عربی نیز مانند خیام به موضوعاتی چون بدبینی نسبت به فلک دوار، جبر، دعوت به اغتنام فرصت و کام جویی از آن پرداخته است.پژوهش حاضر با روشی تحلیلی- توصیفی و با استقراء اشعار بارودی، ریشه ها و علائم تاثیرپذیری بارودی از خیام را در چشم اندازی تطبیقی مورد تحلیل قرار داده است. از جمله نتایج این تحقیق وجود مضامین مشترکی است که حاکی از آگاهی بارودی نسبت به خیام بوده است؛ البته فضای پیرامونی حاکم بر زندگی این دو شخصیت نیز در تولید متونی با مضامین مشترک بی تاثیر نبوده است؛ با این تفاوت که فلسفه بارودی بسیار محدودتر از خیام است و نمی توان او را صاحب مکتب فلسفی دانست.

این پژوهش بر آن است که خوشباشی و دم غنیمت شمری حافـظ را در چشم اندازی تطبیقی با خوشباشی خیام مورد تحلیل و ارزیابی قرار دهد. فرضیه اصلی این تحقیق آن است که بین جهان بینی حافظ و جهان بینی خیام و نوع دم غنیمت شمری هر یک از آنان رابطه معنی داری وجود دارد. در این نوشتار دم غنیمت شمری حافـظ بر اساس اندیشه هایی همچون تجلی ازلی، نظام احسن و عنایت خداوندی تبیین شده است و نتیجه گرفته شده است که حافظ خود را با مراد و نامرادی سازگار می کند و درد و صاف را خوش در می کشد در حالی که خیام نه از نگاه یک ملحد یا منکر، بلکه از نگاه کسی که حقیقت را قبول دارد، اما قدرت تحلیل آن را ندارد، و یا تحلیلهای متعارف او را متقاعد نمی کند، با طرح سوالاتی درباره مرگ و زندگی، در نقطه مرگ به بن بست می رسد و چاره ای جز پناه بردن به خوشباشی و دم غنیمت شمری نمی بیند. بنابراین خوشباشی حافظ یک کنش فعال است و خوشباشی خیام یک واکنش منفعل که ناشی از دو نوع منطق ریاضی (خیام) و منطق شهودی (حافظ) و دو نوع مواجهه با زندگی و مرگ است.

چکیده فارسی: دو داستان العالم ناقصا واحد اثر میسلون هادی و غنیمت نوشته صادق کرمیار، ازجمله داستان های معاصر عراق و ایران درزمینه ادبیات جنگ هستند که نویسندگان آن ها به شیوه ای هنرمندانه برای انتقال هدف ومضامین مورد نظر خود به مخاطب، از ابزار توصیف بهره گرفته ومضامین فلسفی وانسانی درخصوص مرگ وزندگی و جنگ را بیان کرده اند. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و براساس مکتب ادبیات تطبیقی آمریکایی که به بعد زیبایی شناسی اثر می پردازد و با هدف کشف کارکردهای وصف در ترسیم چارچوب داستان های پیش گفته، کارکرد این الگوی روایی در ساختار داستان های یادشده (شخصیت، زمان و مکان) را بررسی تطبیقی می کند. یافته های پژوهش نشان می دهد که ازآنجاکه داستان العالم ناقصا واحد، تنها بر محور حادثه مشخصی می چرخد، بنابراین وجه وصفی آن بر جنبه روایی اش غلبه دارد و درمقابل پرداختن به رویدادها و حوادث متعدد و مختلف در داستان غنیمت، باعث شده است که وجه روایی آن بر وجه وصفی اش غالب باشد. توصیف در داستان میسلون هادی، با کارکردهای شناختی، توضیحی و تفسیری، واقع نمایی، زیبایی شناختی و نمادین حوادث داستان را پیش می برد؛ اما در داستان غنیمت، بیشتر توصیفات موجود در داستان، کارکردی واقع نمایی و شناختی دارند. صادق کرمیار، برخلاف میسلون هادی، در توصیف شخصیت ها، از فن لحظه پردازی استفاده کرده و آنچه خود انجام داده یا گفته است را در توصیفاتش بیان می کند. چکیده عربی: إنّ روایتَی العالم ناقصاً واحد لکاتبتها میسلون هادی وغنیمت لمؤلّفه صادق کرمیار هما من الرّوایات المعاصرة للعراق وإیران فی مجال أدب الحرب. استخدم کاتباهما عنصر الوصف کأداة فنّیة للتّعبیر عن الأغراض والموضوعات المقصودة لمتلقّیهما وبهذه الطّریقة قد عبّرا عن الموضوعات الفلسفیّة والإنسانیّة حول الموت والحیاة والحرب فی روایتیهما المذکورة أعلاها. هذا المقال بمنهجه الوصفی – التّحلیلی واعتماداً علی المدرسة الأمریکیة للأدب المقارن الّتی تتطرّق إلی دراسة البُعد الجمالی للآثار الأدبیة، یعالج موضوع وظائف الوصف فی بنیة الرّوایتین (الشّخصیّة، الزّمن والمکان) هادفا اکتشاف وظائف الوصف فی رسم زخرفة هاتین القصّتین. من أهمّ النّتائج الّتی توصّلت إلیها دراستنا هذه هی أنّه بما أنّ روایة العالم ناقصاً واحد تدور حول حدث واحد محدّد فقط، فإنّ جانبها الوصفی یتغلّب على جانبه السّردی لکن وجود الأحداث والحوادث المتعدّدة والکثیرة فی حکایة غنیمت، جعلتها جانبها السّردی یغلب على جانبها الوصفی. یؤدّی الوصف فی روایة میسلون هادی، وظائف معرفیّة وتفسیریّة والواقعیّة والجمالیّة والرّمزیّة لأحداث القصّة، ولکن فی روایة غنیمت: غالبًا ما یکون للأوصاف فی القصّة وظیفة واقعیّة ومعرفیّة. خلافاً لوصف الشّخصیّات فی روایة میسلون هادی، إنّ کرمیار فی روایته، یجسّم ویصوّر أقوال وأفعاله الشّخصیّة فی أوصاف الرّوایة.