در فلسفه غرب با تفکر هگل تاریخ و فلسفه با هم نسبت می یابند و بل فلسفه، تاریخی و تاریخ، فلسفی دیده می شود و این پیوند مبارک بدون تفسیر تاریخ فلسفه برای هگل امکان پذیر نبوده است. لذا تفسیر هگل از تاریخ فلسفه جدید (مدرن) امکان جمع تقابلهای تفکر جدید غربی را که از زمانه دکارت تا خود هگل حیات فرهنگی غرب را دچار شقاق و گسیختگی کرده بود، میسور ساخت. در مقاله حاضر، یکی از مهمترین فلاسفه دوره جدید، یعنی اسپینوزا از نظرگاه هگل با ابتناء بر متن درس- گفتارهای تاریخ فلسفه مورد بحث قرار گرفته است. در بخش اول مقاله مقدمه و کلیات تفسیر هگل را پیش کشیده ایم. در بخش دوم نقد و نظر هگل در باب تعاریف کتاب اخلاق را آورده ایم. در بخش سوم نیز مساله انکار جهان در فلسفه اسپینوزا، که در مقابل تفسیر الحادی فلسفه اوست، مورد بحث و فحص قرار گرفته است.

آیین شستشو در ایران باستان از سابقه بس کهنی برخوردار است. بنا بر اعتقاد اقوام مختلف ساکن در ایران، تطهیر جدا از وجه جسمی، به پالایش روان نیز تعمیم می یافته است. از این رو، این آیین در مراسم عبادی، جایگاه والایی می یابد.با توجه به قلت بارش و اهمیت و نقش آب در حیات روزمره مردم به ویژه حیات اقتصادی آنان، پاکیزگی آب، حرمت حفظ آن و هدر ندادنش نیز در آیین های عبادی مورد تاکید قرار می گیرد. لذا در جهان بینی که پاکیزگی جسم و پالایش روان مد نظر قرار گیرد و در محیطی که آب از ارزش والایی برخوردار است، حمام ها در ساختار بافت شهرها از جایگاه ویژه ای برخوردار می شوند. ظهور اسلام و به موازات آن گسترش این آیین در ایران، نه تنها از اهمیت حمام ها نمی کاهد، با عنایت به توجهی که اسلام به پاکی و طهارت معطوف می نماید، شعار "النظافه من الایمان"، موجب ارتقا جایگاه حمام های عمومی در شهرها و اعتلای معماری آن می گردد.محتسبین، از وجه حفظ حق الناس (رعایت حقوق اجتماعی مردم) با توسل به احکام غنی حسبه، وظیفه نظارت بر این مکان عمومی را به عهده می گیرند. فلاسفه، همچون ابن عربی و دیگران، با نگاهی عارفانه به حمام ها محیط آن را با عالم باقی، مقایسه می نمایند. پزشکانی همچون ابن سینا، انواع درمان و اعمال جراحی را در آن انجام می دهند و سرانجام سربینه ها به عنوان یک محیط عمومی وظیفه ارتباطات جمعی و تبادل خبر را در جامعه به عهده می گیرند. معماران هوشمند ایرانی، با استفاده از تمام محدودیت ها (سوخت، سوار شدن آب به حمام، دفع فاضلاب، سلسله مراب شستشو و تغسیل و ...) و امکانات، در پلان، نما، مقاطع و به ویژه مقاطع شهری، به ساخت و ارایه بهترین نمونه ها می پردازند.نگاهی به حمام های امروزی (سرویس) که از فضای بسیار محدود و حقیری برخوردار است، نزول و سقوط از معیارهای اعتقادی و فرهنگی جامعه را به خوبی روشن می سازد.

هر چند موضوع «دیگری»، در بین اندیشمندان مسلمان به عنوان یک مسئله مستقل مطرح نبوده است لکن ظرفیت طرح این بحث بین همه نحله های فکری در جهان اسلام به ویژه عرفان وجود دارد. بر این اساس می توان برای نمونه پرسش از «دیگری» را به آثار ابن عربی به عنوان نماینده عرفان اسلامی عرضه کرد و مبانی فکری او را در این زمینه جستجو کرد. مبانی ای همچون بحث مظهریت اسماء الهی، گسترده پنداشتن عرصه سعادت و نیز دست-نیافتنی دانستن تمام حقیقت، که می تواند موضع این عارف نامور را در قبال «دیگری» روشن سازد. از مهمترین مبانی هستی شناسی ابن عربی در رویکردش نسبت به «دیگری»، بحث مظهریت اسماء و «دیگری» را از مظاهر اسماء الهی دانستن است. پرهیز از انحصارگرایی در باب حقانیت و «دیگری» را اهل سعادت و نجات دانستن نیز نگاه مثبت به «دیگری» را به دنبال دارد. تاکید ابن عربی بر ناآشکارگی حقیقت و عدم حضور آن نزد گروه یا فرقه ای خاص، جستجوی حقیقت در آیین «دیگری» را به دنبال خواهد داشت.

ریشه­های فلسفۀ حقوق کیفری فضیلت­گرا را باید در فلسفۀ اخلاق فضیلت پیگیری نمود. نظریه­پردازان این نحلۀ فکری بر این باورند که مفهوم توصیفی جرم بر اساس مفاهیم سه­گانۀ اخلاق فضیلت(رذیلت، ناخودداری و خودداری) شکل می­گیرد؛ یعنی این مفاهیم اخلاقی بر «اساس»و«درجۀ» مسئولیّت کیفری تأثیرگذار هستند. پرسش این است که بر اساس مفاهیم فضیلت­محور، حوزۀ «مسئولیّت کیفری» چگونه تبیین می­شود؟ برخی از فضیلت­گرایان معتقدند که «منش» شرط لازم مسئولیت کیفری است؛ در مقابل، بعضی دیگر از فیلسوفان حقوق کیفری در زمینۀ مسئولیت کیفری بر عنصر «رفتار» تأکید می­کنند. این نوشتار با روش تحلیلی-انتقادی، نخست تأثیر مفاهیم سه­گانۀ اخلاق فضیلت بر مفهوم جرم را بررسی کرده و سپس دلایلی علیه این موضع عرضه نموده است. همچنین این تحقیق استدلال می­کند که ابعاد خطای اخلاقی سه­گانه(رذیلت، ناخودداری و خودداری)  به عنوان یک «شرط لازم» در مفهوم «توصیفی» جرم تأثیری ندارند و حوزۀ جرم­انگاری و اساس مسئولیت کیفری را نمی­توان صرفاً بر اساس مفاهیم منشی طراحی نمود.

در سنّت عرفانی ما، احمد غزالی، یکی از عرفای برجسته­ای است که از منظرهای مختلف بر عرفا، نویسندگان و شعرای پس از خود تأثیر بسزایی گذاشت. یکی از ابعاد مهم شخصیت او، نظریه­پردازی در حوزه­های مختلف است. از این­رو بررسی آرا و نظرهای احمد غزالی از جنبه­های مختلف، ضروری و حائز اهمیت است. یکی از سویه­های بایسته و قابل وارسی در آثار غزالی، بررسی نگره­های او درباره عنصر «زبان» و ماهیت آن است. پژوهش حاضر که به ­شیوة توصیفی- تحلیلی و با رویکردی پدیدارشناختی به آثار احمد غزالی نوشته شده­ است، به بررسی آرای او در حوزة چیستی زبان می‌پردازد. نتایج این جستار نشان می­دهد که او در مواجهه با مقولة زبان، بیشتر دیدگاهی هستی­شناسانه دارد تا نگاهی ابزاری و زبان­شناسیک. غیر از رویکرد عام او به زبان که با عنصر «دل» پیوند دارد، با تأمل و درنگ در آثار غزالی می­توان تلقی او از مفهوم زبان را در دو حوزه دسته­بندی کرد: 1- بررسی چیستی زبان در معنای عام و بر پایة نظریة بازی­های زبانی 2- بررسی زبان در معنای خاصِ عرفانیِ آن در قالب گفت، سکوت و فراسکوت.

ازدواج پیمانی الهی است و یکی از مهم ترین و پیچیده ترین قرارداد های اجتماعی به شمار می رود و تأثیرات عمیق و طویل المدت بر زندگی زوجین و فرزندان آنان و حتی سایر بخش های جامعه برجای می گذارد و ثبت آن مانند تمامی قرار دادهای اجتماعی، می تواند موجب استحکام آن باشد و از سوء استفاده ی طرفین و تخلف از وظایف و بسیاری از مشکلات دیگر پیشگیری کند، اما اهمیت ثبت هر قرارداد نباید مجوز افراط در این موضوع و جرم انگاری آن باشد، زیرا ممکن است جرم انگاری عدم ثبت ازدواج، هزینه های دیگری را بر جامعه تحمیل کند که از هزینه ی عدم ثبت بیشتر باشد و به شکل دیگری موجب سستی بنیان خانواده و تضییع حقوق زوجین باشد. سیاست کیفری ایران در طول زمان های گذشته در خصوص جرم انگاری عدم ثبت ازدواج فراز و نشیب های زیادی را پشت سر گذاشته و نگرش های مختلف و متفاوت و بعضاً متضادی را از خود بروز داده است و در چنین شرایطی، مراجعه به علوم دینی و بررسی فقهی و شرعی مسأله می تواند راهگشا باشد و در کاهش چالش ها و ارائه ی موضعی اطمینان بخش در این مسأله به قانون گزاران مدد برساند. این تحقیق می کوشد، ماده ی 49 قانون حمایت خانواده که عدم ثبت ازدواج را جرم تلقی کرده و برای آن مجازات مقرر کرده است، با نگرشی فقهی مورد نقد قرار داده و دلایل جرم انگاری عدم ثبت ازدواج را در اثبات مدعا غیر وافی دانسته و عدم تطبیق این ماده با شرع اطهر را به اثبات برساند.

بها ولد، زندگی و عرفان او، تالیف فریتس مایر (10 ژوئیه 1912-10 ژوئیه 1998)، محقق برجسته آلمانی، اثری است در شرح زندگی و اندیشه ها و آرا پدر مولانا جلال الدین محمد مولوی. تالیف چنین اثری در آیینه تصور نگارنده آن نبود. مایر نخست می خواست کتابی با عنوان و محتوایی دیگر بنویسد و تنها در یک فصل آن کتاب به زندگی و عرفان بها ولد بپردازد. اما، ضمن بررسی منابع به ویژه معارف بها ولد - که در سالهای 1333 و 1338 با تصحیحات و حواشی زنده یاد استاد بدیع الزمان فروزانفر در دو جلد به چاپ رسیده و در 1352 تجدید چاپ شده - به این نتیجه رسید که جهان عرفان بها ولد با عالم دیگر عارفان تفاوت بسیار دارد و می شاید که با تفصیل بیشتری بررسی شود. پس دریافت های خود را از سخنان او و نیز از مطالبی که سپهسالار و افلاکی در باره او آورده اند نخست در یک مقاله بلند مدون ساخت، سپس به صورت کتابی در بیست و هفت فصل درآورد. مولف در توجیه این تفصیل می آورد که نمی توانسته است به نقل استنباطهای خود از سخنان بها ولد اکتفا کند و برای مستند ساختن آنها، به معارف ارجاع دهد و امیدوار باشد که خوانندگان کنجکاو آلمانی زبان خود به این کتاب مراجعه کنند. از این رو، لازم شمرده است پاره های بلندی از آن را به آلمانی برگرداند و در کار تحقیقی خود درج کند...  

لطفا برای مشاهده چکیده به متن کامل (PDF) مراجعه فرمایید.